عارضه یابی و مساله یابی

عارضه یابی نظام آمار و اطلاعات علم و فناوری کشور

برنامه ریزی و سیاست گذاری علم و فناوری در کشور نیازمند یک نظام آمار و اطلاعات دقیق و یکپارچه متشکل از بخش‌های مختلف این نظام است. عمدتا نظام آمار و اطلاعات پیرامون سه موضوع علم ، فناوری و نوآوری به صورت یکجا آورده می‌شود و در بسیاری کشورها نیز این نظام یک نظام یکپارچه و هماهنگ است. این موضوع نشان می دهد که دارا بودن دید جزئی نگر به این بخش ها و ارزیابی مجزای آنها نمی تواند یک دید جامع و صحیح ایجاد نماید. در این سیستم های آمار و اطلاعات علم و فناوری، شاخص ها و ساز و کارها عمدتا اهداف شش گانه زیر را دنبال می کنند:

  1. حوزه ها و رشته هایی که پژوهش و فناوری بر روی آنها متمرکز شده اند. به عبارتی این شاخصها و ساز وکارها به دنبال یافتن و بررسی حوزه های تمرکز علم ، فناوری و نوآوری در یک کشور هستند. خلأها را یافته و وضع مطلوب را از نظر حوزه های علم و فناوری مشخص می کنند.
  2. تعداد محصولات شامل انتشارات، افراد، محصولات و شرکتهای دانش بنیان، اختراعات و امثال اینها را نشان می دهند.
  3. تنوع و گستره فعالیتها و نحوه توزیع آنها را مشخص می کنند.
  4. کیفیت محصولات علمی و فناورانه را معین می کنند. شاخصهایی مثل ارجاع سازو کارهای خبره محور و امثال اینها این هدف را دنبال می کنند.
  5. الگوهای شبکه های علمی، پژوهشی و نوآوری را نشان می دهند. این الگوها از اهمیت بسیار بالایی در امر سیاست گذاری و شناخت سیستم دارند و مطلوبیتها و الگوهای رفتاری جامعه علمی و فناوری، تعاملات و ارتباطات آنها را نشان می دهند.
  6. موضوعات داغ یا خاص شاخص ها ، ساز و کار ها و تحلیل های مرتبط با آن ها یا موضوعاتی را که توجه نسبت به آنها زیاد شده یا اهمیت ناگهانی پیدا کرده اند را در سطوح مختلف نشان می دهند و قابلیت رصد موضوعات و دلایل اهمیت یافتن آنها را تعیین می نمایند.

بررسی نظام آمار و اطلاعات علم و فناوری کشور ما نشان می دهد که آنچه در کشور ما تا کنون به آن پرداخته شده است عمدتا شاخص ها و ساز و کارهای «تعدادی» است و در برخی سطوح اهداف را نیز پوشش داده است. در حوزه کیفیت نیز هر چند شاخص های رایج کم و بیش در سطح محصولات مورد ارزیابی قرار می گیرند، اما در ساز و کار هایی که نیاز به شبکه خبرگان موضوع و فرآیند های ارزیابی زمان مبنا و در حوزه غیر از خروجی های ملموس اقدام قابل ملاحظه صورت نگرفته است. در زمینه سایر موارد یعنی ارزیابی تنوع و گستردگی، کشف الگوهای شبکه های علمی و پژوهشی و موضوعات خاص هیچ اقدام یا برنامه ای در کشور انجام یا ارائه نشده است.

بدیهی است که سنجش مواردی که پویایی بالا داشته و نیاز به بروز بودن دائمی دارند از طریق ساز و کار های رایج نظیر خود اظهاری بخش های دوره ای یا فرم های ارزیابی امکان پذیر نیست و لازم است این داده ها از طریق سیستم ها و بسترهای اطلاعاتی که اطلاعات را ثبت و تحلیل می نمایند اصلاح شوند. این بسترها هنوز جایگاه خاصی در کشور ندارند.

سیاست ها و راهکار های پیشنهادی

در راستای تحقق اهداف و اصلاح رویکردهای موجود در نظام آمار و اطلاعات علم و فناوری راهبردها و راهکارهای اساسی ذیل ضروری و کارآمد به نظر می‌رسد:

  • ایجاد سرویس های مطلوبیت زای جاذب اطلاعات برای جامعه علمی و فعالیت های علمی و فناورانه در کشور و جهان؛
  • ایجاد سامانه های لازم جهت استفاده از آمار و اطلاعات علم و فناوری در سیاست گذاری و تصمیم سازی و استفاده از روش های مبتنی بر شواهد و واقعیات در سیاست گذاری و تصمیم سازی علم و فناوری و توسعه ابزارهای اطلاعاتی و آماری پشتیبانی کننده این فرایند؛
  • طراحی ساز و کارهای تحلیل داده و تولید شاخص ها به صورت پویا در راستای جهت دادن به فعالیت ها و رویکرد های جامعه علمی (نگاه به شاخص ها و ارزیابی به عنوان یک رباینده و نظام دهنده)؛
  • بستر سازی برای حضور بخش های غیر حاکمیتی در تولید سرویس های اطلاعاتی علمی و فناورانه و استفاده از اطلاعات تولیدی توسط این سرویس ها؛
  • فرهنگ سازی و آموزش در خصوص اهمیت آمار و اطلاعات در تصمیم گیری و تصمیم سازی خصوصا در حوزه علم و فناوری و روش ها و ساز و کارهای مرتبط با آن؛
  • استفاده حداکثری از بانک های اطلاعاتی موجود و تحلیل یکپارچه داده ها در جهت تقویت و توسعه فرآیند سیاست گذاری علم و فناوری؛
  • ایجاد سیستم های تحلیل علی و معلولی و پویایی سیستم علم و فناوری با مدنظر قراردادن ارتباط و تأثیر این سیستم بر سایر سیستم های کشور نظیر سیستم های اقتصادی ، اجتماعی ، فرهنگی و غیره.

پیشنهاد اقدامات جهت بهبود نظام آمار و اطلاعات علم و فناوری

بر اساس این راهبرد ها و راهکار های کلان اقدامات و سبد پروژه زیر برای سیاست گذاران علم و فناوری پیشنهاد می‌شود. با توجه به اینکه این سبد پروژه شامل اقدامات و پروژه های اجرایی است و لازم است زمان بندی مناسب برای آنها انجام شود. این موارد در سه بخش کوتاه مدت، میان مدت و بلند مدت دسته بندی شده است.

اقدامات کوتاه مدت

  1. بررسی نیازهای اطلاعاتی سیاست‌گذاری علم و فناوری در کشور
  2. ایجاد دسترسی‌ها و تعاملات داده‌ای مناسب با دستگاههای تولید کننده اطلاعات مرتبط و استفاده از پایگاههای داده موجود
  3. شناسایی فعالان بخش خصوصی که سرویسهای مطلوب در حوزه علم و فناوری ارائه می‌نماید و ایجاد زمینه و ساز وکار تعامل اطلاعاتی با آنها.
  4. طراحی ساختار اطلاعاتی، فرآیندها و سازوکارهای فرآوری و تحلیل داده‌ها در حوزه سیاست‌گذاری علم و فناوری

اقدامات میان‌ مدت

  1. طراحی و پیاده‌سازی سیستمهای مانیتورینگ، هوشمندی کسب وکار، داشبوردهای مدیریتی و سیستمهای پشتیبان تصمیم و سیاست‌گذاری
  2. ایجاد شبکه‌های صاحب‌نظران به صورت حقیقی و مجازی برای استفاده در فرایندهای سیاست‌گذاری و آینده‌نگاری علم و فناوری
  3. طراحی سرویسهای تعاملات علمی و فناورانه جهت ثبت اطلاعات رفتاری جامعه علمی کشور
  4. ایجاد گلوگاه‎های مناسب برای سامان‌دهی دسترسی جامعه علمی به خدمات بین‌المللی نظیر پرتالهای دسترسی به منابع علمی، خدمات همکاری علمی و غیره
  5. شناسایی و حمایت غیر مستقیم از مجموعه‌های فعال بخش خصوص ارائه دهنده خدمات علمی و فناورانه و هدایت آنها جهت اخذ و ثبت اطلاعات حداکثری از مخاطبان و خدمت‌گیرندگان.

اقدامات بلند مدت

  1. ساماندهی سازمانها و نهادهای حاکمیتی تولید کننده اطلاعات و ایجاد سیستمهای اطلاعاتی یکپارچه ملی در حوزه علم و فناوری
  2. ایجاد سیستمهای ارزیابی و نظارت پویا با قابلیت پشتیبانی از مدلها و روشهای مختلف نظارت و ارزیابی و تولید گزارشات با قالبها و در سطوح مختلف
  3. واگذاری خدمات اطلاعاتی حوزه علم و فناوری نظیر پایگاه‌های اطلاعاتی پایان‌نامه‌ها، پژوهشها، پتنت‌ها و اطلاعات بازار به شرکتها و مؤسسات خصوصی و عمومی دارای صلاحیت
  4. ایجاد سیستمهای رگولاتوری اطلاعات علم و فناوری برای کنترل و نظارت بر تولید و مصرف آمار و اطلاعات علم و فناوری در کشور
  5. عملیاتی کردن فرایند مستمر تولید نقشه علم و نقشه دانش کشور در حوزه‌های مختلف
  6. ایجاد سیستم های اعتباردهی و اعتبار سنجی به مؤسسات، مجموعه‌ها، محصولات، خدمات و تولیدات علمی و فناورانه بر اساس سیستمهای آمار و اطلاعات علم و فناوری

به عنوان جمع بندی، قابل ذکر است که آمار و اطلاعات بمانند قوه‌ی بینایی نظام علم و فناوری در سطح ملی عمل کرده و در صورت عدم پرداختن صحیح به آن حرکت این نظام ملی دچار اختلال خواهد شد. در واقع لازم است تصمیم گیرندگان حوزه علم و فناوری بصیرت و آگاهی خود را از این اطلاعات کسب نموده و تصمیمات خود را برپایه آمارهایی که نشان دهنده‌ی وضعیت موجود و یا پیش بینی کننده‌ی روندهای آینده می‌باشند بنا کنند.

این مطالعه در شبکه کانون های تفکر ایران (ایتان) و شرکت تترا (توسعه تفکر روش آفرین) با همکاری یاسر جلالی منش، محمود کلانتری و امیر رودی در سال ۱۳۹۰ انجام شده است.

محصولات مرتبط:

امتیاز مطلب: ۰ (۰ نظر)
برچسب ها
امتیاز مطلب: 0 (0 نظر)

شبکه کانون‌های تفکر ایران (ایتان)

شبکه کانون‌های تفکر ایران مجموعه‌ای متشکل از مراکز و گروه‌های تحلیلگر تخصصی است که با هدف ارتقای کارآمدی نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران از طریق سیاست‌پژوهی و کمک به تصمیم‌گیری در حوزه‌های مهم پیش روی کشور و ارائه پیشنهادهای سیاستی به تصمیم‌گیران فعالیت می‌نماید. ورود به صفحه اندیشکده

نوشته های مشابه

بستن