معرفی جایزه
طرح کلی
اندیشکده ها و موسسات سیاست پژوهی کشور می‌توانند پروژه های خود را جهت حضور در دومین جایزه ملی سیاستگذاری، معرفی نمایند. این پروژه ها طی سه مرحله داوری می شوند:
۱. در مرحله نخست «شورای علمی» جامعه اندیشکده ها، پروژه های ارسالی را بر اساس مستندات موجود مورد ارزیابی قرار می‌دهند. پروژه هایی که امتیاز ارزیابی بالاتری کسب کنند، جهت ارائه حضوری در مرحله بعد انتخاب می شوند.
۲. در دومین مرحله، پروژه های منتخب در پنل‌های تخصصی و در حضور کمیته علمی هر پنل ارائه و از نظر کیفیت پژوهشی و غنای علمی داوری می‌شوند.
۳. مرحله نهایی ارائه برترین پروژه‌ها در حضور هیئت داوران نهایی است. در نهایت در این مرحله برترین پروژه های دومین جایزه ملی سیاستگذاری معرفی شده و مورد تقدیر مادی و معنوی قرار می گیرند.
ضرورت و اهداف
پژوهش ها و اقدامات اندیشکده ها برای ارتقای کیفیت سیاستگذاری و تصمیم گیری کلان در هر کشور بسیار اهمیت دارد و بازدهی این فعالیت ها در سطح ملی در صورتی که با روشی صحیح انجام شود و با جدیت مورد پیگیری قرار گیرد بسیار بالا است. اما نگاهی به وضعیت اندیشکده های کشور و کیفیت پژوهش ها و اقدامات آنها نشان می‌دهد که دامنه فعالیت ها و اثرگذاری اندیشکده ها در کشور به صورت جدی قابل توسعه کیفی و کمی است. به نظر می رسد یکی از علت های کم اثر بودن برخی اندیشکده ها، نبود الگوهای مناسب برای پژوهش و فعالیت اندیشکده ای و ناشناخته بودن مدل های اثرگذاری است.
جایزه ملی سیاستگذاری تلاش می‌کند، برخی الگوهای موفقی که توانسته اند به تاثیرات مثبت در فضای سیاستگذاری و تصمیم گیری کشور دست یابند را شناسایی کند و علاوه بر تقدیر مادی، آنها را به عنوان الگو به زیست بوم اندیشه‌ورزی کشور معرفی کند.
پیشینه رویداد
جایزه ملی اندیشه‌ورزی و سیاست‌سازی
نخستین دوره این رویداد به صورت پایلوت و با عنوان «جایزه ملی اندیشه‌ورزی و سیاست‌سازی» در سال 1398 برگزار شد. در این جایزه 50 پروژه از 16 اندیشکده کشور به رقابت پرداختند. پس از دو مرحله ارزیابی توسط هیئت علمی و داوران نهایی جایزه، 5 پروژه برتر معرفی شد و از آنها تقدیر به عمل آمد. گزارش کامل جایزه ملی اندیشه‌ورزی و سیاست‌سازی را می‌توانید در اینجا ببینید.
نخستین جایزه ملی سیاستگذاری
دومین دوره به صورت رسمی و با عنوان «نخستین جایزه ملی سیاستگذاری» در سال 1399 با همکاری 52 اندیشکده کشور برگزار و طی آن 253 پروژه دریافت شد. از این تعداد، 207 پروژه حائز شرایط اولیه برای حضور در جایزه بودند. در مرحله نخست ارزیابی تعداد 61 پروژه جهت ارائه حضوری در پنل‌های موضوعی انتخاب شدند. در نهایت 16 پروژه که برترین‌های هر پنل بودند، در حضور هیئت داوران نهایی جایزه ارائه شدند. پس از سه مرحله ارزیابی پروژه «برزخ بی‌هویتی در سرزمین مادری» از انجمن دیاران به عنوان برترین پروژه نخستین جایزه ملی سیاستگذاری شناخته شد. گزارش کامل جایزه ملی سیاستگذاری را می‌توانید در اینجا ببینید.
دومین جایزه ملی سیاستگذاری
«دومین جایزه ملی سیاستگذاری» در سال 1402 کلید خورد و طی آن 508 پروژه از 107 اندیشکده به دبیرخانه جایزه ملی سیاستگذاری ارسال شد که 455 پروژه حائز شرایط اولیه برای حضور در جایزه بودند. این پروژه‌ها در 4 محور بینشی و اندیشه‌ای با 61 اثر، استراتژیک و راهبردی با 242 اثر، عملیاتی و اجرایی با 140 اثر و تولید و توسعه محصول با 12 اثر دسته‌بندی شدند. همچنین در این دوره، بخشی ویژه اندیشکدههای نوپا نیز طراحی شد که 26 ادیشکده شرایط اولیه حضور در این بخش را دارا بودند.
در مرحله نخست ارزیابی تعداد 122 پروژه جهت ارائه حضوری در پنل‌های موضوعی هر محور، انتخاب شدند. در نهایت 40 پروژه به تفکیک محورها، بینشی و اندیشه‌ای با 4 پروژه، استراتژیک و راهبردی با 19 پروژه ، عملیاتی و اجرایی با 13 پروژه و تولید و توسعه محصول با 4 پروژه، در حضور هیئت داوران نهایی جایزه ارائه شدند. همچنین 5 اندیشکده در بخش ویژه اندیشکده نوپا، به مرحله نهایی راه یافتند.
فهرست پروژه‌ها و اندیشکدههای برتر و شایسته تقدیر این رویداد در این قسمت قابل مشاهده است. گزارش کامل جایزه ملی سیاستگذاری را می‌توانید در اینجا ببینید.
ارکان جایزه ملی سیاستگذاری
ارکان جایزه ملی سیاستگذاری، به شرح زیر است:
شورای راهبری: مرکب از رئیس دبیرخانه جایزه ملی سیاستگذاری و روسای معاونت راهبردی ریاست جمهوری، مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی و پژوهشکده تحقیقات راهبردی مجمع تشخیص مصلحت نظام که با هدف راهبری کلان، سیاستگذاری و هدایت ارزیابی‌های این دوره تشکیل شده است.
تیم اجرایی: برنامه ریزی، طراحی سازوکارها، ارتباط با اندیشکده‌ها، هماهنگی با شورای علمی و هیئت داوران و اجرای سایر فرآیندهای برگزاری جایزه بر عهده تیم اجرایی جایزه -شامل اعضای تیم جامعه اندیشکده ها- است.
دبیران محتوایی: با تخصصی شدن ساختار جایزه و محورهای آن، استفاده از ظرفیت افراد فعال در اندیشکده‌ها و زیست‌بوم اندیشه‌ورزی به عنوان راهبران محتوایی محورها اجتناب ناپذیر است. بدین منظور برای هر یک از محورهای اصلی و بخش اندیشکده نوپا از میان افراد فعال در زیست‌بوم اندیشه‌ورزی که سابقه فعالیت جدی در اندیشکده‌ها و محورهای مربوطه را دارند، یک نفر به عنوان دبیر محتوایی انتخاب می‌گردد.
شورای علمی: مرکب از اندیشه‌ورزان ارشد اندیشکدههای کشور که در مرحله اول، وظیفه ارزیابی مستندات پژوهش های ارسالی را بر عهده دارند و در مرحله دوم، در قالب کمیته های علمی برای هر پنل تخصصی، به داوری ارائه های حضوری می‌پردازند.
هیئت داوران: متشکل از افراد پرسابقه ای که علاوه بر تجربه فعالیت در اندیشکده ها در سطوح مدیریتی و سیاستگذاری کشور نیز ایفای نقش نموده اند. هیئت داوران وظیفه داوری و ارزیابی کلیه ارائه های پنل نهایی را در مرحله سوم جایزه بر عهده دارند و توسط اندیشکده های مشارکت کننده در جایزه انتخاب می‌شوند.
محورهای جایزه
بینشی و اندیشه‌ای:
اندیشکده‌ها و پروژه‌های این محور بر عیارسنجی مبانی نظری، گره‌گشایی از تعاریف و تعیین تقدم ارزش‌هایی چون عدالت یا امنیت در تصمیم‌گیری حاکمیتی تمرکز دارند. این آثار خروجی انتزاعیِ محض نیستند، بلکه جهت‌ساز فکری سیاست‌پژوهی بوده و هرگز وارد جزئیات بخشی یا ابزارهای اداری نمی‌شوند.
استراتژیک و راهبردی:
اندیشکده‌ها در این بخش به طراحی گزینه‌های کلان ملی در افق بلندمدت و جفت‌سازی دقیق اهداف با ابزارهای مداخله حاکمیتی می‌پردازند. ویژگی شاخص پروژه‌های این محور، تحلیل چندبعدی هزینه‌فرصتِ سناریوهای سیاستی و مهار پیامدهای ناخواسته بدون فرورفتن در جزییات بوروکراتیک و اجرایی است.
عملیاتی و اجرایی:
پروژه‌های این محور روی یک مسئله ملموس، بخشی یا سازمانی متمرکز بوده و مستقیماً به خروجی تقنینی یا اجرایی مشخص (مانند پیش‌نویس قانون، آیین‌نامه یا بخشنامه) ختم می‌شوند. ویژگی اندیشکده‌ها در این محور، توانایی تفکیک عارضه از ریشه و تدوین گام‌های اقدام فازبندی‌شده با مهار تعارض منافع ذی‌نفعان است.
توسعه محصول:
اندیشکده‌ها در این محور از چارچوب گزارش‌های کاغذی صرف عبور کرده و تحلیل‌های سیاستی خود را در قالب یک ابزار ملموس مانند سامانه، داشبورد رصد یا پلتفرم عملیاتی مستقر می‌کنند. وجه متمایز این محصولات، داشتن منطق و پشتوانه تحلیلی عمیق سیاستی است و با سامانه‌های صرفاً فنی و مهندسی تفاوت بنیادین دارند.
جایزه ویژه
جایزه ویژه مصباح
بخش ویژه اندیشکدههای نوپا
با توجه به گسترش و رشد زیست بوم اندیشکده‌ای کشور در دهه اخیر و توجه دغدغه‌مندان و نخبگان به حل مسائل حکمرانی در قالب فعالیت اندیشکده‌ای، دبیرخانه جایزه ملی سیاستگذاری بخش ویژه‌ای را با عنوان «اندیشکده نوپا» در این رویداد ملی در نظر گرفته است. نام‌گذاری این بخش به عنوان «جایزه مصباح»، تجلیل از نقش مستقیم و بنیادین شهید مصباح‌الهدی باقری کنی در شکل‌گیری و توانمندسازی جریان‌های اندیشه‌ورز جوان در ایران است. ایشان به‌عنوان استاد مدیریت دانشگاه امام صادق (ع) و پایه‌گذار الگوی مراکز رشد در علوم انسانی، سال‌ها مربی و حامی اصلی هسته‌های دانشجویی بود که بعدها به اندیشکدههای اثرگذار کشور تبدیل شدند. شهید باقری کنی با تکیه بر تخصص خود در رفتار سازمانی، به جای تمرکز صرف بر مقاله‌نویسی، بر کادرسازی، تشکل‌بخشی و آموزش مهارت حل مسئله به نسل نو تأکید کرد و هم‌زمان به‌واسطه جایگاه معتبر خود در نهادهای عالی سیاستگذاری، صدای این پژوهشگران جوان را به میز تصمیم‌گیران ارشد رساند. از این رو، این جایزه با وام‌گیری از نام او، دقیقاً همان مأموریت را دنبال می‌کند: اعطای اعتبار، دیده‌شدن و حمایت راهبردی از مراکزی که در سال‌های نخست تأسیس خود به دنبال تثبیت سازمانی و اثرگذاری واقعی بر حکمرانی هستند.
جایزه نجم الملک
بخش ویژه دانشگاهی
رشته‌های خط‌مشی‌گذاری (سیاستگذاری) عمومی و حکمرانی در خاستگاه آکادمیک خود، اساساً دانشی کاربردی، تجویزی و ناظر به حل مسائل واقعی جامعه‌اند؛ اما بزرگ‌ترین آسیب آنها در محیط‌های دانشگاهی، فروافتادن در تله پژوهش‌های انتزاعی و مقاله‌محورِ دور از میدان عمل است. زیست‌بوم اندیشه‌ورزی دقیقاً همان حلقه واسط حیاتی است که نظریه‌های سیاستی را به مدار تصمیم‌گیری حاکمیت متصل و دانش آکادمیک را به پیشنهادهای عملیاتی تبدیل می‌کند. راه‌اندازی «بخش ویژه دانشگاهی» در جایزه ملی سیاستگذاری، پاسخی ساختاری به همین نیاز بنیادین است؛ ابتکاری برای شناسایی، تشویق و اتصال پایان‌نامه‌ها، رساله‌ها و پروژه‌های دانشجوییِ مسئله‌محور به عرصه عینی خط‌مشی‌گذاری کشور تا دیوار میان دانشگاه و حکمرانی فرو بریزد. نام‌گذاری این جایزه دانشگاهی به نام «جایزه نجم‌الملک»، بازتابی نمادین از همین رسالت کاربردی‌سازی دانش است. میرزا عبدالغفارخان اصفهانی (نجم‌الملک)، دانشمند، ریاضیدان و منجم برجسته عصر قاجار و از استادان پیشگام دارالفنون، نمونه‌ای کم‌نظیر از پیوند علم با نیازهای انضمامی حکمرانی بود؛ او دانش مجرد ریاضی، مهندسی و نقشه‌برداری را پشت درهای دارالفنون حبس نکرد، بلکه آن را در خدمت مسائل راهبردی جامعه قرار داد. از همین رو، «جایزه نجم‌الملک» تجلیل از دانشجویان و اساتیدی است که دانش حکمرانی را از حصار گزاره‌های محض نظری خارج کرده و با رویکردی شجاعانه، داده‌محور و ناظر به میدان، مستقیماً به گره‌گشایی از مسائل واقعی خط‌مشی‌گذاری در ایران می‌پردازند.