جایزه ویژه نجم الملک
معرفی جایزه دانشگاهی سیاست‌گذاری «نجمالملک» و اهمیت آن
دانشگاه به عنوان کانون تولید علم و پرورش سرمایه انسانی، نقشی بی‌بدیل در ارتقای کیفیت حکمرانی و حل مسائل کلان کشور ایفا می‌کند. با این حال، یکی از چالش‌های دیرینه در نظام تصمیم‌سازی ایران، وجود فاصله میان دانش نظری انباشته‌شده در فضای آکادمیک و نیازهای عینی و عملیاتی دستگاه‌های اجرایی است. جایزه دانشگاهی «نجمالملک» با هدف پر کردن این شکاف و ایجاد پلی مستحکم میان «دانش دانشگاهی» و «فرآیندهای سیاست‌پژوهی و تصمیم‌سازی کشور» طراحی و پایه‌گذاری شده است.
این رویداد علمی تلاش دارد تا ظرفیت‌های پژوهشی دانشجویان و دانش‌آموختگان را از چارچوب‌های صرفاً تئوریک فراتر برده و آن‌ها را در قالب گزارش‌ها و خروجی‌های سیاستی استاندارد، به بدنه اجرایی و حکمرانی کشور پیوند دهد. ماموریت این جایزه، تعمیق شناخت عمومی و نخبگانی از جایگاه، اهمیت و نقش کارآمد رشته‌های سیاست‌گذاری در گره‌گشایی از مسائل واقعی کشور است.
مخاطبان این جایزه، دانشجویان و فارغ‌التحصیلان کلیه گرایش‌های سیاست‌گذاری در سراسر کشور ـ اعم از سیاست‌گذاری عمومی، علم و فناوری، سلامت و بهداشت، فرهنگ و ارتباطات، اقتصاد، انرژی و سایر حوزه‌های بخشی ـ هستند. پژوهشگران می‌توانند دستاوردهای علمی و کاربردی خود را در سه محور اصلی به دبیرخانه جایزه ارسال نمایند: ۱- ارزیابی سیاستی (نقد و بررسی عملکرد و پیامدهای سیاست‌های اجراشده) ۲- پیشنهاد سیاستی (ارائه راهکارهای نوآورانه و سیاستی برای حل مسائل روز) ۳- پایان‌نامه‌ها و رساله‌های دانشگاهی (پایاننامههای مقاطع تحصیلات تکمیلی با رویکرد مساله‌محور)
جایزه نجمالملک فرصتی است تا نسل جدید سیاست‌پژوهان کشور، توانمندی‌های تحلیلی خود را در تراز ملی به نمایش گذاشته و در مسیر حرفه‌ای سیاست‌گذاری نقش‌آفرینی کنند.
نسبت جایزه دانشگاهی «نجم الملک» با جایزه ملی سیاست‌گذاری
«جایزه ملی سیاست‌گذاری» در دوره‌های پیشین خود همواره به عنوان مهم‌ترین رویداد رقابتی و تخصصی میان اندیشکده‌ها، پژوهشکده‌ها و نهادهای سیاست‌پژوهی کشور شناخته شده است. با این حال، پویایی و بلوغ زیست‌بوم اندیشه‌ورزی ایران در گرو برقراری ارتباطی دوسویه، ارگانیک و مستمر با فضای دانشگاهی است. از یک‌سو، دانشجویان و دانش‌آموختگان رشته‌های سیاست‌گذاری برای اثرگذاری واقعی در فضای تصمیم‌سازی و سیاست‌نامه‌نویسی نیازمند اتصال به میدان عمل و نهادهای سیاست‌پژوهی هستند؛ و از سوی دیگر، اندیشکده‌های کشور برای ارتقای بنیان‌های نظری و روش‌شناختی خود، به دانش روزآمد دانشگاهی نیاز دارند.
از آنجا که شکل‌گیری این پیوند دوسویه آغاز یک فرآیند راهبردی و نوپا است و هنوز در ساختارهای پژوهشی کشور به طور کامل تثبیت و عمیق نشده است، دبیرخانه جایزه ملی سیاست‌گذاری تصمیم گرفت تا به جای ادغام مستقیم آثار دانشجویی با پروژه‌های کلان سازمانی، بخش ویژه‌ای را با عنوان «جایزه دانشگاهی نجمالملک» به صورت مستقل طراحی و برگزار نماید. این تفکیک هوشمندانه تضمین می‌کند که دستاوردهای علمی و فردی دانشگاهیان در فضایی متناسب و هم‌تراز ارزیابی شوند.
دبیرخانه جایزه ملی سیاست‌گذاری بنا دارد تا برگزیدگان جایزه نجمالملک، ضمن بهره‌مندی کامل از اعتبار معنوی و جایگاه ملی این رویداد، از طریق طراحی رویدادهای تخصصی و مشوق‌های هدفمند، مسیر حرفه‌ای برگزیدگان را به طور جدی پیگیری نموده تا زمینه اتصال پایدار و ورود موثر این استعدادهای دانشگاهی به شبکه اندیشکده‌ها و زیست‌بوم اندیشه‌ورزی کشور فراهم گردد.
درباره میرزا عبدالغفار نجمالملک و فلسفه نام‌گذاری جایزه
میرزا عبدالغفارخان اصفهانی ملقب به «نجمالملک» و «نجم‌الدوله» (۱۲۵۵–۱۳۲۶ ه.ق/ 1218-1287 ه.ش)، از برجسته‌ترین دانش‌آموختگان نخستین دوره دارالفنون و نیز به مدت چهار دهه معلم کل علوم ریاضی، نقشه‌نگاری و جغرافیای نوین در این مدرسه بود. او با ایجاد تحول در سنت جغرافیای توصیفی قدیم، به عنوان «پدر جغرافیای مدرن ایران» و بنیان‌گذار علم آمار، جمعیت‌شناسی و کارتوگرافی نوین در کشور شناخته می‌شود.
ویژگی ممتاز نجمالملک که او را به الگویی کم‌نظیر برای جامعه سیاست‌پژوهی تبدیل می‌کند، تلاش هدفمند او برای خارج کردن دانش از انزوای مدرسه‌ای و پیوند زدن علوم دقیقه (آمار، ریاضی و جغرافیا) با «مسائل دیوانی، حکمرانی و معادلات سیاست‌گذارانه دولت» بود. از مهم‌ترین خدمات علمی و اجرایی او در این راستا می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
بنیان‌گذاری علم آمار و نخستین سرشماری علمی: او در سال ۱۲۸۴ ق، نخستین سرشماری علمی جمعیت تهران را مدیریت کرد و برای نخستین بار با معرفی علم «استاتیستیک» (آمار) و بهره‌گیری از چارچوب‌های نظری جمعیت‌شناسی (نظیر نظریه مالتوس)، داده‌های جمعیتی را به پشتوانه‌ای برای تصمیم‌گیری‌های دیوانی در حوزه معیشت، زراعت، تجارت و مالیات تبدیل نمود.
پیمایش‌های میدانی و نگارش گزارش‌های راهبردی و سیاستی: ماموریت او به جنوب کشور در سال ۱۲۹۹ ق برای بررسی مهندسی و برآورد هزینه بازسازی سد اهواز، بررسی قابلیت کشتیرانی در کارون و شط‌العرب (اروندرود) و ارزیابی وضعیت بندر استراتژیک و مرزی محمره (خرمشهر)، نمونه‌ای درخشان از یک «ارزیابی و پیشنهاد سیاستی» است.
کارتوگرافی مدرن در خدمت مدیریت سرزمینی: ترسیم «نقشه تفصیلی دارالخلافه ناصری» (تهران)، طراحی «کره جغرافیایی جواهرنشان» با انتخاب ابتکاری تهران به عنوان نصف‌النهار مبدأ، و ترسیم نقشه‌های دقیق از راه‌ها، رودها و مرزهای کشور، بخشی از خدمات او برای تثبیت نگاه علمی در مدیریت شهری و سرزمینی بود.
از میان حدود پنجاه اثر تالیفی و ترجمه‌ای او، چهار اثر بیش از همه نشان‌دهنده پیوند دانش دانشگاهی و سیاست‌گذاری است:
۱- رساله تشخیص نفوس دارالخلافه: نخستین متن علمی آمار و جمعیت‌شناسی در ایران.
۲- سفرنامه خوزستان و رساله پیشنهادات: گزارش میدانی، فنی و سیاستی همراه با نقشه‌های دقیق برای آبادانی خوزستان، لرستان و بختیاری.
۳- مجموعه «اصول علم جغرافی»، «فروع علم جغرافی» و «کفایه الجغرافی»: متونی که علاوه بر جغرافیای طبیعی، به تحلیل جغرافیای سیاسی، اقتصادی، علل رکود صنایع و تجارت ایران، کاستی‌های کشاورزی و نقد عملکرد حکام در حفظ مرزها پرداخته‌اند.
۴- اطلس جغرافیای عهد جدید: یکی از نخستین اطلس های مدرن جغرافیایی در ایران.
انتخاب نام «نجمالملک» برای جایزه دانشگاهی سیاست‌گذاری، ادای احترام به این سنت اصیل فکری در ایران است، سنتی که معتقد است دانش آکادمیک و ابزارهای علمی ـ نظیر آمار، جغرافیا و تحلیل‌های روشمند ـ زمانی به غایت خود می‌رسند که با مسائل واقعی دولت و جامعه پیوند خورده و به چراغ راه سیاست‌گذاران تبدیل شوند. این جایزه می‌کوشد تا نسل های جدید دانشگاهیان کشور را به ایفای نقش در گره‌گشایی از معادلات حکمرانی امروز ایران فرابخواند.
شرایط عمومی شرکت‌کنندگان جایزه دانشگاهی نجم الملک را نیز می توانید از طریق لینک زیر مشاهده نمایید: