بررسی توافق چین و امریکا در مورد ایران
آیساسنتر تحلیل کرده که امریکا و چین در مخالفت با دسترسی ایران به سلاح هستهای و اخذ عوارض از آبراههای بینالمللی توافق دارند.
✍🏻 فاطمه فهیمی، کارشناس روابط بینالملل مرکز تحلیل راهبردی و بینالملل (آیساسنتر)
پس از دیدار شی و ترامپ، وزارت خارجه چین بیانیهای با عنوان «هشت دستاورد و تفاهم» منتشر کرد. کاخ سفید نیز متن دیگری درباره دستاوردهای دیدار منتشر کرده که در برخی بندها با متن چینی مشترک است. هر دو متن بندی درباره ایران دارد که با وجود تفاوت در صورتبندی، نشان میدهد طرفین در دو موضوع توافق داشتهاند: مخالفت با دسترسی ایران به سلاح هستهای و اخذ عوارض از آبراههای بینالمللی.
چند نکته درباره این بخش قابل توجه است:
۱) متن امریکایی عدم دسترسی ایران به سلاح هستهای را مطلق بیان میکند و میگوید ایران «هرگز» نباید به آن دست یابد. اما متن چینی آن را به تعهد پیشین ایران مرتبط کرده و میگوید «ایران باید به تعهد خود مبنی بر عدم توسعه
سلاحهای هستهای عمل کند». این صورتبندی با مواضع قبلی چین مشابه است. متن چینی این موضوع را نه بهعنوان تعهدی جدید، بلکه در چارچوب تعهد قبلی ایران صورتبندی کرده است.
۲) درباره مخالفت با اخذ عوارض از آبراههای بینالمللی، چین پیش از این «عبور بدون مانع» از تنگه هرمز را خواستار شده بود. مقامات وزارت خارجه ایران نیز پیشتر اعلام کرده بودند: «خواستار دریافت عوارض برای عبور از تنگه هرمز نیستیم». بنابراین همراهی چین با امریکا در این بند را نیز میتوان در امتداد تعهدات قبلی ایران فهم کرد. درعینحال، عمومیت این بند و اختصاص نیافتن آن به ایران یا تنگه هرمز نشان میدهد چین و امریکا نگرانیهای دیگری را نیز در این حوزه مدنظر داشتهاند.
۳) مهمترین نکته، تفاوت موضع جدید درباره تنگه هرمز با روایت امریکا از دیدار قبلی شی و ترامپ است. در اردیبهشت، بیانیه امریکایی مدعی بود که دو طرف درباره سه موضوع مرتبط با ایران توافق کردهاند که علاوه بر دو مورد فوق، «بازگشایی تنگه هرمز» یکی از آنها بود. چین آن زمان چنین توافقی را تایید نکرد و مواضع بعدیاش درباره ایران روایت متفاوتی داشت. حذف این بند از بیانیه امریکایی و تصریح چین بر روایت خود نشان میدهد پکن خواسته موضعش روشنتر باشد. این تصریح، فشار ناشی از روایت همراهی چین با آمریکا را بر ایران کاهش میدهد. همچنین درخواستهای قبلی چین برای بازگشایی هرمز، در کنار مخالفت با طرح آن بهعنوان خواستهای مشترک با آمریکا، نشان می
دهد چین میان خواسته خود و عمل در سازوکار امریکایی تفاوت جدی قائل است.
۴) پرودو، سفیر امریکا در چین، گفته است واشنگتن برای پکن روشن کرده است که کمک مستقیم و غیرمستقیم به ایران را غیرقابل قبول میداند و چین اطمینان داده چنین کاری نمیکند. این عبارت، در وهله نخست تداوم انکار انجام چنین کمکی از سمت چین است، نه تصریح به تعهد برای توقف آن در آینده. بااینحال، پرودو این اطمینان را تعهد توصیف میکند. این ادعا، مانند ادعای مشابه ترامپ پس از دیدار قبلی، در بیانیههای رسمی دو طرف نیز منعکس نشده است؛ بنابراین درباره اینکه آیا این اطمینان را میتوان یک تعهد رسمی و صریح چین تلقی کرد، میتوان تردید کرد.
