بررسی و تحلیلحکمرانی

تجربه نگاری سیل های سال ۹۸

بررسی مدیریت بحران سیل‌ های سال 1398 و ارائه اقدامات به منظور بهبود مدیریت بحران در ایران

در ایران قوانینی در زمینه مدیریت بحران وجود دارد که در هنگام بحران، به کار گرفته می‌شوند. تحلیل پدیده‌های بحران معمولا بعد از رخ دادن واقعه، صورت گرفته است؛ اما بهتر است حین بحران، کار علمی نیز صورت بگیرد. به منظور تحقق مدیریت مردم‌ پایه، تأمین زیرساخت‌ های اولیه ضروری است. همچنین برای بهبود ضعف گفتمانی مدیران و سبک مدیریتی، باید هویت انقلابی و ظرفیت ‌های مردم به رسمیت شناخته شود. همچنین مدیریت دانش با استفاده از ظرفیت دانشگاه از دیگر ضرورت‌ های مدیریت مردم ‌پایه است.

ضرورت و اهداف پژوهش

یکی از مهم‌ ترین وظایف یک نهاد علمی حضور به موقع در مسائل عمومی جامعه است و باید بتواند پاسخ متناسب با حل مسئله را به جامعه عرضه نماید. بحران ‌های طبیعی در کشور ایران بسیار متنوع و با حجم بالایی رخ می ‌دهند. قوانین رسمی و فرایندهای غیررسمی در زمینه مدیریت بحران در کشور وجود دارند که به تناسب هر بحران فعال می ‌شوند. با این وجود فرایندهای مدیریت بحران هیچ‌ گاه به صورت جامع از سوی نهادهای دانشگاهی مورد بررسی قرار نگرفته ‌اند. عمدتا روش ‌های تحلیل پدیده‌ های بحران، مبتنی بر اسناد و پس از واقعه بوده‌ اند. در حالی که اگر هم‌ زمان با بحران و مدیریت آن، کار علمی صورت بگیرد، می ‌تواند ابعاد جدیدی از ماجرا را به پژوهشگر نشان دهد. حضور به موقع نهادهای علمی در بحران‌ها صرفا نباید محدود به خدمت ‌رسانی شود. بلکه باید به برداشت آن‌چه که در بحران ‌های آینده بدان نیازمندیم مبادرت کند.

بحران ‌های مختلف، تاثیرات عمیق در ابعاد اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و اقتصادی می ‌گذارند و علاوه بر تهدیدهایی که ایجاد می‌ کنند، فرصت‌ های بسیاری را پیش پای دستگاه ‌های سیاست ‌گذار کشور می‌ گذارند. بنابراین هدف این پژوهش ارائه الگوی مدیریت بحران مطلوب در جمهوری اسلامی مبتنی بر تجربه‌ نگاری در بحران سیل ‌های سال ۹۸ است.

پایه ‌های مدیریت مردم ‌پایه

سه مقوله اصلی در مدیریت مردم ‌پایه در ادامه تشریح شده است.

تامین زیرساخت ‌ها

زمینه تحقق مدیریت مردم ‌پایه در بحران، به تامین زیرساخت ‌های این مدیریت شامل زیرساخت‌ های سخت ‌افزاری و نرم ‌افزاری، باز می‌گردد. ماشین ‌الات و ابزارهای سنجش بحران از جمله زیرساخت ‌های سخت ‌افزاری بوده و زیرساخت‌ های نرم‌افزاری نیز شامل قوانین و اسناد بالادستی، آیین ‌نامه ‌ها و… است. طبق نتایج به دست آمده از مصاحبه‌ های موجود در زمینه سیل، برای تحقق مدیریت بحران مردم ‌پایه، تامین زیرساخت‌ های اولیه که از جمله وظایف قانونی دستگاه‌ ها و وظایف جهادی مجموعه ‌های مردمی در شرایط عادی به شمار می ‌رود، ضروری است.

محور گفتمانی

در مدیریت بحران، ضعف گفتمانی مدیران و سبک مدیریتی طراحی ‌شده بسیار بارز است. در رویکرد گفتمانی مدیریت بحران مردم ‌پایه، باید هویت انقلابی مردم به رسمیت شناخته شود. مردم به طور غالب روحیات انقلابی دارند و اگر مدیر دارای این روحیه نباشد، نمی ‌تواند این نوع مدیریت را در زمان بحران اجرا نماید. اگر مبتنی بر این هویت با مردم تعامل نشود، اعتماد مردم نسبت به مدیر از بین می‌ رود و مدیریت بحران با چالش مواجه می‌ شود. در این رویکرد گفتمانی، پس از به رسمیت شناختن هویت انقلابی مردم بحران‌ زده و کمک‌ کننده، باید به ظرفیت‌ های مردم اعتماد شود. بحران ‌ها به سرعت عمل نیاز دارند و نهادهای رسمی مدیریت بحران نمی ‌توانند از پس آن برایند. همچنین مدیران باید دارای فهم گفتمان جهادی باشند. فهم گفتمان جهادی، روال انجام عملیات را روان ‌تر می‌ کند.

مدیریت اجرایی

 این کلان مقوله شامل شش مقولی اصلی است که عبارتند از برنامه ‌ریزی، فرهنگ سازمانی، نظارت میدانی، مدیریت رسانه ‌ای، مدیریت گروه‌ های جهادی و مدیریت دانش. در این الگو، گروه ‌های جهادی مدیریت اجرایی میدان را در دست دارند. این گروه‌ ها با قدرت بسیج مردمی، شایسته ‌ترین قشر برای مدیریت بحران هستند. در واقع دستگاه‌ های متولی مدیریت بحران باید از گروه ‌های جهادی و مردمی پشتیبانی کنند تا کار مدیریت بحران به سرانجام برسد. البته این تحقق این الگو، نیازمند فرهنگ ‌سازی جهادی و مردمی است که تعامل با گروه‌ های جهادی برقرار شود. مدیریت رسانه ‌ای نیز بسیار اهمیت دارد؛ چرا که مهم ‌ترین ضربه حاصل از سیل ‌ها، به علت عدم مدیریت واحد رسانه ‌ای بوده است. نبود سازوکاری رسمی برای مدیریت فضای رسانه‌ ای حول مدیریت بحران، کار همه نیروهای موثر در میدان را بسیار سخت می‌ کند. به همین دلیل باید تدبیر جدی در حوزه رسانه ‌ای صورت بگیرد.

همچنین مدیریت دانش، وظیفه دیگر مدیریت بحران مردم ‌پایه است که دانشگاه‌ ها در آن نقش مهمی دارند. به علت تنوع بالا بحران ‌ها، تجربیات این بخش باید ثبت شده و تبدیل به دانش آشکار شود تا مورد استفاده مدیریت بحران کشور، گروه‌ های جهادی و مردم قرار گیرد. در غیر این صورت مدیریت بحران، همچنان با چالش ‌های فراوانی مواجه خواهد شد. دانشگاه با داشتن ظرفیت ‌های تخصصی می ‌تواند دانش بومی مدیریت بحران را مبنی بر شرایط وقوع سیل‌، تولید نماید.

اقدامات پیشنهادی

اقدامات پیشنهادی این پژوهش برای بهبود مدیریت بحران در کشور به شرح زیر است:

  • راه‌ اندازی قرارگاه اطلاع‌ رسانی قبل، حین و بعد از بحران با مشخص بودن وظایف مجموعه ‌های رسانه ‌ای.
  • وجود دستورالعمل ‌هایی برای رسانه ‌ها برای پوشش اخبار بحران ‌ها.
  • راه ‌اندازی سامانه جامع گروه‌ های جهادی، تخصص و… .
  • طراحی دوره ‌های آموزشی برای گروه‌ های جهادی، بسیج سازندگی و… توسط ستاد بحران و دستگاه ‌های متولی.
  • ارائه آموزش ‌ها، دغدغه ‌ها و تجربیات در قالب سامانه جامع گروه ‌های جهادی.
  • مشخص شدن فرمانده میدان در هر سطح ستاد و جغرافیا و نوع بحران.
  • مشخص شدن ناظر مستقل ستاد بحران و ارائه گزارش ‌های مستمر قبل، حین و بعد از بحران به مردم و مسئولین.
  • راه‌اندازی دوره ‌های آموزشی برای دستگاه ‌های حاکمیتی و گروه ‌های مردمی درگیر در بحران ‌ها.
  • تهیه اطلس جامع مناطق جزیی بحران‌ خیز کشور.
  • تهیه لایحه برای مشخص کردن وظایف دستگاه‌ ها و دانشگاه ‌های کشور در بحران ‌ها و آموزش شیوه عملکرد مطلوب به ایشان.
  • راه‌اندازی سامانه ناظر ستاد بحران برای اطلاع ‌رسانی بر نحوه عملکرد ستاد بحران.
  • تولیدات رسانه ‌ای و هنری برای گزارش عملکرد متولیان.
  • بازطراحی ساختار ستاد بحران کشور و منطقه بحران‌ زده.
  • مشخص بودن وظایف بسیج در ستاد بحران و آموزش به نیروها.
  • تهیه دستورالعمل ‌های اجرایی برای نیروهای عمل‌کننده در منطقه بحران ‌خیز قبل از بحران و آموزش گروه‌ های جهادی توسط ستاد بحران.
  • تهیه لایحه برای تامین مدل برآورد خسارت‌ ها، متولی برآورد، مستندات قانونی مورد نیاز برای جبران خسارات، دستگاه ‌های متولی جبران خسارات، سازوکارهای حفظ سرمایه ‌های موجود و دستگاه ‌های متولی.
  • راه‌ اندازی سامانه ثبت تجربیات مدیریت بحران کشور در قالب پژوهش ‌های دانشگاه ‌ها و مجموعه ‌های علمی و راه‌ اندازی جشنواره مردمی ثبت تجربیات.
  • وجود دستورالعمل جمع ‌اوری کمک ‌های مردمی قبل، حین و بعد از بحران و طراحی مدل توزیع.
  • مشخص شدن وظایف دانشگاه‌ ها در بهینه ‌سازی مدیریت بحران در قالب پژوهش‌ های میدانی، تولیدات علمی و کاربردی.

جمع ‌بندی

حضور به موقع در مسائل جامعه، از وظایف نهادهای علمی است. پژوهش ‌های علمی حین بحران، با روشن کردن ابعاد جدیدی از واقعه، تاثیر بسزایی در مدیریت بحران دارد. برای بهبود مدیریت بحران کشور، باید قرارگاه اطلاع‌ رسانی قبل، حین و بعد از بحران با مشخص بودن وظایف مجموعه ‌های رسانه ‌ای، راه‌ اندازی و برای رسانه ‌ها دستورالعمل ‌هایی برای پوشش اخبار بحران ‌ها تعیین شود. برای ارائه گزارش ‌های مستمر به مردم و مسئولین ناظر، باید ستاد مستقل بحران تشکیل شده و لایحه ‌ای جهت مشخص کردن وظایف دستگاه ‌ها و دانشگاه ‌های کشور تهیه شود. همچنین باید سامانه ‌ای جهت ثبت تجربیات مدیریت بحران کشور راه ‌اندازی و وظایف دانشگاه‌ ها در بهینه ‌سازی مدیریت بحران مشخص شود.

این مطالعه در اندیشکده بسیج و نهادهای مردمی در سال ۱۳۹۸ انجام شده است.

امتیاز کاربر ۱.۵ (۲ رای)
برچسب ها

اندیشکده بسیج و نهادهای مردمی انقلاب اسلامی

در میان نهادهای مردمی، نهاد بسیج ماهیتی کاملا متفاوت و دوگانه دارد و در میان نهادهای تاسیسی انقلاب اسلامی به عنوان محور می‌تواند قرار گیرد.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

بستن
بستن