فاصله سفرهای نوروزی از استانداردهای سفر ایمن

تصمیم گیری و تصمیم سازی برای یک جامعه، امر بسیار دشواری است، چراکه یک تصمیم در آن واحد باید منافع عمومی را مدنظر قرار دهد و ذی‌نفعان متعددی را راضی نگه دارد. یکی از مهمترین تصمیمات اخیر دولت مبنی بر برقراری سفرهای نوروزی بود. پس از اخبار ضد و نقیض مبنی بر ممنوعیت آن، در نهایت تصمیم بر ممنوعیت سفر به مناطق نارنجی و قرمز شد. با نگاهی به لیست این مناطق، به نظر می‌رسید در حالت عادی، مسافرپذیر و مقصد سفرهای نوروزی نیستند. اما در این میان اخباری مبنی بر ثابت ماندن رنگ شهرها تا پایان تعطیلات، بسیار عجیب می‌نمود! به هر حال علی‌رغم رأی وزارت بهداشت، با تصمیم ستاد ملی مبارزه با کرونا در عمل محدودیت خاصی جهت مسافرت به مناطقی مانند نوار شمالی کشور، مناطق زیارتی مثل مشهد و شهرهای توریستی مثل اصفهان، شیراز، تبریز و استان‌های جنوب شرقی کشور، وجود نداشت.

اما آیا این تصمیم، واقعا بهترین تصمیم بود؟ در پاسخ به این سؤال ابتدا باید پرسش دیگری را اضافه کرد تا بتوان دقیق‌تر آن را پاسخ داد: «بهترین تصمیم، برای چه کسانی؟» به نظر می‌رسد که دولت نیاز عموم جامعه جهت رفع خستگی و خمودگی ناشی از یک سال و دو ماه آسان زندگی نکردن را به خوبی احساس کرده است و مخصوصا با توجه به شرایط سخت اقتصادی، سفر، گزینه‌ای مناسب برای فرار از روزمرگی‌ها به شمار می‌آید. از طرفی هم نگران خستگی و فرسودگی کادر درمان بوده و هست. و حتی خود مردم هم وارد یک رابطه عاطفی با کادر درمان شدند و بعضا بخاطر آسایش آن‌ها، مسافرت نکردند. بدیهی است که وزارت بهداشت، مخالف صد درصد سفرهای نوروزی باشد اما شاید این تصمیم به کسلی جامعه دامن بزند و همان چند روز فرار از زندگی سخت و پرفشار کاری را هم برای مردم فراهم نکند. واقعا بهترین تصمیم برای عموم مردم چیست؟

با مرور بر بیش از یک سال گذشته، می‌بینیم تصمیماتی که بعد از آن‌ها این سؤال معنای خاصی پیدا می‌کند، کم نیست. به عنوان مثال عدم تعطیلی شهرها و مراکز و ادارات دولتی، بازگشایی مدارس و غیره. شاید بیشتر این تصمیم‌ها در راستای تلاش دولت مبنی بر حذف دوگانه‌هایی بود که یک طرف آن‌ها سلامت بود؛ مثل اقتصاد و سلامت، آموزش و سلامت و از این دست. به بیان دیگر پس از آنکه احساس شد فعلا این ویروس در کنار ما خواهد ماند، تمهیداتی جهت حرکت به سمت زندگی عادی بوسیله تقریر و رعایت پروتکل های بهداشتی، اتخاذ شد.

اما در مورد سفرهای نوروزی و به طور کلی سفر، به نظر می‌رسد این اتفاق نیفتاده است. یعنی هنوز جامعه احساس می‌کند در مقابل دوگانه سفر و سلامت مجبور است یکی را انتخاب کند و اگر فردی مسافرت برود و برگردد، بعد از گذشت 14 روز، یک نفس راحت خواهد کشید. غافل از اینکه ممکن است او در عمل یک مبتلای بدون علامت و ناقل باشد! بنابراین، «سفر امن»، به نظر بهترین تصمیم برای عموم جامعه در این شرایط بود.

بدیهی است که بهترین تصمیم در جهت کنترل همه گیری و جلوگیری از افزایش آمار ابتلاء، لغو تمام سفرها بود؛ ولی ما با یک جامعه ماشینی مواجه نیستیم و با توجه به شرایط کنونی جامعه، ممانعت کامل از سفرهای نوروزی، تصمیم بهینه به نظر نمی‌رسید. از طرفی کاملا قابل پیش‌بینی است که در صورت برقراری سفرها، امکان افزایش ابتلاء وجود خواهد داشت. بنابراین باید حتی الامکان شرایطی را فراهم می‌شد که این افزایش ابتلاء، حداقلی باشد و میل به صفر کند. سفر امن، در واقع به دنبال همین هدف خواهد بود.

امروزه آگاهی جامعه نسبت به ویروس کرونا، بسیار بالا است. رفتارهای پرخطر را می‌شناسد و تا حد خوبی رعایت می‌کند اما ذات سفر، راحتی و آسودگی خاصی دارد، یک حالت «بیخیال همه چیز» دارد، یک حالت «حالا دو سه روز اومدیم مسافرت بذار کیف کنیم» دارد. در این شرایط، نقش سیاستگذاران و تصمیم گیران بسیار پررنگ خواهد بود.

مسافرت ایمن، نیازمند تمهیدات قبل سفر، حین سفر و حتی بعد سفر است. به عنوان مثال قبل از مسافرت، ارائه آموزش های گسترده در راستای پایبندی به پروتکل های بهداشتی در سفر، آگاهی دادن از وضعیت مقاصد گردشگری از نظر شیوع کرونا، ارائه خدمات ویژه تست کرونا جهت مسافرت در بازه یک تا سه روز قبل از سفر و امکان گرفتن تست سریع در خروجی شهر‌های پرجمعیت و امتناع از ادامه سفر در صورت ابتلاء می‌تواند بسیار کاربردی باشد.

در حین سفر نیز آگاه و هشیار نگاه داشتن مسافرین نسبت به خطر ابتلاء و سازوکارهای رعایت حداکثری از جمله اهدای بسته های ماسک و ضدعفونی کننده و نظارت بر اماکن مختلف مخصوصا رستوران‌ها از جمله اقداماتی است که در امنیت سفر مؤثر خواهد بود.

همچنین اجبار به بازگشت از سفر، حداقل سه روز قبل از تعطیلات و تست در ورودی شهر‌های پرجمعیت و ردیابی بیمار در صورت ابتلاء، از امور مربوط به بعد سفر است که می‌توان آن‌ها را دستور کار قرار داد.

البته با کمک نخبگان سیاستگذاری و همچنین نخبگان حوزه سلامت، موارد بسیار بهتر و دقیق‌تری می‌توان برشمرد و اما متاسفانه سفرهای نوروزی امسال، به هیچ عنوان حتی نزدیک به مسافرت ایمن نبودند و با این تفاسیر، تصمیم اتخاذ شده در مورد مسافرت های نوروزی، بهترین تصمیم برای عموم جامعه نبود! متاسفانه در این ایام، با ارقام و آمار اعلام شده، کم کم شاهد نتایج آن‌ هستیم.

پی‌نوشت: یادداشت حاضر با عنوان «سفرهای نوروزی؛ بهترین تصمیم چه بود؟!» توسط محمدسعید صفاری، پژوهشگر هسته سلامت مرکز رشد دانشگاه امام صادق (ع) قلمی شده است.