گزارش نشست سیاستی «پازل حکمرانی: قطعات گمشده»
نشست سیاستی «پازل حکمرانی: قطعات گمشده» در اندیشکده حکمرانی شریف برگزار شد.
به گزارش جامعه اندیشکده ها؛ نشست سیاستی «پازل حکمرانی؛ قطعات گمشده» با حضور سید احسان خاندوزی وزیر اسبق اقتصاد و امور دارایی، محمدجواد آذری جهرمی وزیر اسبق ارتباطات و فناوری اطلاعات و مصطفی زمانیان رئیس اسبق مرکز بررسیهای استراتژیک ریاستجمهوری در تاریخ ۲۲ تیرماه به میزبانی اندیشکده حکمرانی شریف برگزار شد. این نشست با هدف بررسی موانع ساختاری در نظام حکمرانی کشور و ارائه راهکارهای اجرایی جهت حل مشکلات سیاستگذاری و تصمیمگیری انجام گرفت.
نبود نهاد دائمی ارزیابی، علت تکرار مشکلات امروز جمهوری اسلامی است.
سید احسان خاندوزی در این نشست اظهار داشت: «گزارشهایی از جنس «پازل حکمرانی» ارزشمند هستند اما نبود نهاد دائمی ارزیابی و اصلاح مشکلات در حوزه حکمرانی بزرگترین ضعف ماست.» وی تأکید کرد که فقدان چنین نهادی باعث شده تا تجربیات مدیریتی و اجرایی دولتها به خوبی مستند نشده و انتقال نیابد و در نتیجه اشتباهات مدیریتی مدام تکرار شوند.
خاندوزی در بخش دیگری از سخنان خود به موضوع یادگیری نهادی در دل ساختار دولت اشاره کرد و گفت: «ما نیاز به نهادی داریم که تجربههای شکست و موفقیت را ثبت، تحلیل و به دولتهای آینده منتقل کند. متأسفانه حافظه نهادی ما ضعیف است و در غیاب یک مکانیزم یادگیری مستمر، دولتها بارها درگیر آزمون و خطا میشوند.» وی تأکید کرد که راهحل بسیاری از ناکامیها نه در تغییر افراد، بلکه در اصلاح نهادها و تقویت حافظه تصمیمسازی است.
وزیر سابق اقتصاد با اشاره به تجربه موفق پروژه حساب واحد خزانه گفت: «اصلاحات موفق نیازمند داشتن ایدههای واقعگرایانه، تیم اجرایی منسجم و اراده سیاسی قوی است.» خاندوزی در بخش دیگری از سخنان خود گفت: «امروز باید امنیت را محور تمامی سیاستگذاریها و تصمیمات قرار دهیم. بدون تأمین امنیت، توسعه اقتصادی و اجتماعی محقق نمیشود.»
حکمرانی فرصت یادگیری و رشد تدریجی است و مسئله امروز ما فقدان همسویی استراتژیک بین نهادها است.
محمدجواد آذری جهرمی در ادامه نشست، ضمن قدردانی از تدوین گزارش مذکور، با بیان اینکه نباید همه مشکلات کشور را صرفاً به مسئله حکمرانی محدود کرد، افزود: «یکی از مشکلات بنیادین کشور ما عدم همسویی استراتژیک میان دستگاههای مختلف حاکمیتی است.» وی توضیح داد که وجود تعارض منافع میان نهادهایی همچون دولت، مجلس و نهادهای نظارتی باعث شده است تا بسیاری از سیاستهای کلان کشور با شکست مواجه شوند.
آذری جهرمی همچنین بر اهمیت نگاه سیستمی در حکمرانی تأکید کرد و گفت: «حکمرانی موفق زمانی حاصل میشود که همه اجزای سیستم بهدرستی با یکدیگر ارتباط داشته باشند. متأسفانه در حال حاضر با پدیدهای بهنام جزیرههای تصمیمگیری مواجهیم که هر کدام بدون هماهنگی با سایر اجزا عمل میکنند. این رویکرد، علاوه بر اتلاف منابع، به بیاعتمادی عمومی و سردرگمی سیاستگذاران منجر میشود.» وی افزود: «دولت باید برای شکلگیری یک منظومه تصمیمسازی هماهنگ میان نهادها و بازیگران اصلی حکمرانی تلاش کند، در غیر این صورت هیچ برنامهای موفق نخواهد بود.»
وزیر سابق ارتباطات همچنین به موضوع امنیت دادهها پرداخت و هشدار داد: «تجمیع دادههای شهروندان در چند مرکز خاص خطر بزرگی برای امنیت ملی است و لازم است ساختار مدیریت دادهها را به شکل غیرمتمرکز طراحی کنیم تا آسیبپذیری کاهش یابد.»
توجه بیشتر به «عاملیت» در نظام حکمرانی بسیار اهمیت دارد.
مصطفی زمانیان نیز در سخنان خود ضمن ارائه نقدهایی به ساختار گزارش منتشرشده گفت: «گزارش مذکور تا حد زیادی متمرکز بر دولت است و کمتر به نقش بخش خصوصی و جامعه مدنی پرداخته است.» وی پیشنهاد داد که برای کاملتر شدن تحلیلها، دیدگاههای سایر قوا و نهادهای فرا دولتی نیز در نظر گرفته شود.
زمانیان با اشاره به سه بُعد حکمرانی (نهادی، فرایندی و عاملیت) بیان کرد: «در این گزارش ابعاد نهادی و فرایندی به خوبی بررسی شده است اما موضوع عاملیت، یعنی کیفیت مدیران و تصمیمگیران سیاسی، نیازمند بررسی بیشتری است.» رئیس سابق مرکز بررسیهای استراتژیک ریاست جمهوری تأکید کرد که مشکلات اساسی کشور در بسیاری از موارد ناشی از ضعف عاملیت در مدیران است و لازم است در فرایند انتخاب، انتصاب و ارزیابی مدیران اصلاحات جدی انجام شود.
وی همچنین با تأکید بر اهمیت اولویتبندی در سیاستگذاری گفت: «امنیت کشور در شرایط کنونی باید بهعنوان اولویت اصلی تعیین شده و تمام سیاستهای دیگر در این چارچوب تعریف شوند.» زمانیان شرایط فعلی را فرصتی مناسب برای اصلاحات اساسی در نظام حکمرانی کشور دانست.
زمانیان در بخش دیگری از سخنان خود به موضوع «ایران آینده» و ضرورت تعریف یک پروژه ملی با مشارکت عمومی اشاره کرد و گفت: «ایران آینده فقط از مسیر مشارکت عمومی و احساس تعلق جمعی ساخته میشود. ما باید این کشور را به پروژهای برای ۹۰ میلیون نفر تبدیل کنیم، نه صرفاً برای دولت یا نخبگان سیاسی.» وی تأکید کرد که حکمرانی موفق باید بتواند مردم را نهفقط موضوع، بلکه «کنشگر» توسعه بداند. او افزود: «در جهان امروز، کشوری موفق است که بتواند سرمایه اجتماعی را فعال کرده و احساس مسئولیت مشترک را در میان آحاد مردم تقویت کند. اگر ما در حکمرانی تنها به سیاستگذاری بالا به پایین بسنده کنیم، هیچ اصلاحی پایدار نخواهد ماند.» زمانیان خاطرنشان کرد که مأموریت ۹۰ میلیونی ایران، یعنی مسئولیتپذیری جمعی در برابر آینده کشور، باید به گفتمان غالب سیاستگذاری تبدیل شود؛ چرا که بدون مشارکت واقعی، حتی بهترین سیاستها هم با ناکامی روبهرو میشوند.
جمعبندی نشست
در پایان این نشست، شرکتکنندگان بر ضرورت انجام اصلاحات اساسی و نهادینهشده در نظام حکمرانی کشور تأکید کردند. مهمترین پیشنهادهای مشترک آنها عبارت بودند از ایجاد یک نهاد دائمی برای ارزیابی و اصلاح سیاستها، تحقق همسویی استراتژیک میان نهادهای حکومتی، افزایش کیفیت و کارآمدی مدیران سیاسی و همچنین محوریت امنیت در تمامی سیاستهای توسعهای. این پیشنهادات به عنوان راهکاری برای استفاده از «پنجره فرصت» موجود به منظور ایجاد تغییرات ساختاری و پایدار در نظام حکمرانی کشور مطرح شد.
