مسیر تحول بازار رمزارز، توکن سازی دارایی ها و لزوم تعیین الزامات نظارتی
مطالعه بازار رمزارزها و انواع آن و بررسی چالش های جدید و الزامات نظارتی بازار رمزارز
در حال حاضر رمزارز و دارایی های رمزنگاری شده برای سیاست گذاران، نهادهای نظارتی و تنظیم کنندگان استانداردهای بین المللی به اولویت اصلی تبدیل شده اند. نهادهای نظارتی نگرانی های متفاوتی در رابطه با ظهور دارایی های رمزنگاری شده و مبادلات آن در بازارهای مالی دارند. اگر چه طرح های مبارزه با پولشویی یکی از مسائل مهم در این حوزه است ولی نگرانی اصلی نهادهای نظارتی بازار سرمایه، بیشتر بر حمایت از سرمایه گذاران و ارائه دهندگان خدمات مربوط به دارایی های رمزنگاری شده، صدور مجوز، ثبات و یکپارچگی بازار متمرکز است. از آنجایی که توکن ها کاملا با دارایی های پایه مرتبط هستند از این رو فعالیت ها باید نظارت شوند و نوسانات بیش از حد و غیر معمول توکن ها باید به صورت دقیق رصد و بررسی شوند.
ضرورت و اهداف پژوهش
با حرکت به سمت عصر دیجیتال، «رمز نگاری» پیشرفت های چشمگیری را تجربه کرده است. این فرایند که در گذشته تنها در حوزه های دولتی کاربرد داشت، برای ایجاد سطح بالایی از حریم خصوصی در سیستم های دیجیتال جدید، از جمله سیستم های پرداخت الکترونیکی، به سطوح عمومی وارد شد. اگر چه امروزه تمایل بر آن است که انواع رمزارز را به عنوان یکی از دارایی های رمزنگاری شده طبقه بندی کنند، اما ظهور این پدیده تحت عنوان رمزارز صورت پذیرفت و علی رغم اینکه شکل گیری بلاک چین در این فرایند از اهمیت ویژه ای برخوردار است، استفاده از بیت کوین در تراکنش ها بود که به گسترش رمزارزها منجر شد. دارایی های رمزنگاری شده تمثالی دیجیتال از ارزش یا حقوقی هستند که پتانسیل آن را دارند که منافع قابل توجهی را هم برای فعالان بازار و هم برای مشتریان به ارمغان بیاورند. با ساده سازی فرایندهای افزایش سرمایه و افزایش رقابت، انتشار دارایی های رمزنگاری شده می تواند راه ارزان تر، کم هزینه تر و فراگیر تری را برای تامین مالی شرکت ها فراهم کند. از این رو در این پژوهش به روند طی شده در بازار رمزارز، فرایند توکنایز کردن و در نهایت به چالش های پیش رو و لزوم تعیین الزامات نظارتی مناسب در این شرایط پرداخته شده است.
بازار رمزارز و انواع رمزارز
بازار رمزارز بسیار گسترده و رو به رشد است. از زمان ایجاد بیت کوین، رمزهای جایگزین با نام آلتکوین (ارز جایگزین)، نیز ایجاد شده اند. با توجه به هزینه و زمان پردازش بالای بیت کوین، آلتکوین ها امکان انجام تراکنش های ارزان تر و سریع تر را هدف قرار دادند. آلکتون های ابتدایی تماما کپی از بلاک چین بیت کوین بودند؛ اما این مسئله باعث می شد تا مشکلات شبکه بیت کوین با سایر آلتکوین ها یکی باشد. به همین دلیل توسعه دهندگان برنامه های مختلف سعی کردند تا نسخه های جدید تری از بیت کوین را به بازار ارائه کنند که مشکلات بیت کوین را نیز رفع کرده باشند. در حال حاضر، آلتکوین به عنوان رقیب، با بیت کوین همزیستی داشته و از نظر زبان کدنویسی، پردازش تراکنش، اساس استخراج و غیره نسبت به آن مزیت رقابتی کسب کرده است.
بسیاری از اقتصاددانان بر این باورند که ارزهای دیجیتال به دلیل نوسانات چشمگیر در ارزش کریپتو و عدم حمایت دولت، نمی توانند مانند ارزهای فیات عمل کنند یا جایگزینی برای آنها باشند اما می تواند به عنوان وسیله ای برای سرمایه گذاری عمل کند.
لازم به ذکر است که برخالف ارزهای دیجیتال دارای نوسان مانند بیت کوین، استیبل کوین هایی وجود دارند که با ارزش یک ارز فیات مرتبط هستند. استیبل کوین ها، دارایی های دیجیتالی هستند که برای حفظ پایداری ارزش نسبت به پول ملی یا سایر دارایی های مرجع طراحی شده اند و معموالاً در ازای ارز فیات که ناشر از کاربر یا شخص ثالث دریافت می کند ایجاد می شوند.
امروزه، دارایی های رمزنگاری شده به دسته های مختلفی تقسیم می شوند:
- ارزهای دیجیتال، ارزهای مجازی و توکن های پرداختی: دارایی های رمزنگاری شده ای هستند که به عنوان جایگزینی برای ارز فیات منتشر شده توسط دولت، یک وسیله مبادله همه منظوره مستقل از بانک های مرکزی و نیز وسیله ای برای ذخیره ارزش در نظر گرفته می شوند؛
- توکن ابزاری یا خدماتی یا کاربردی: نوع خاصی از دارایی رمزنگاری شده است که برای سرمایه گذاری یا تامین مالی پروژه های جدید، استارت آپ ها یا شرکت ها عرضه می شود؛
- توکن اوراق بهادار: این نوع توکن شبیه به سهام دیجیتالی شده، اوراق قرضه یا صندوق بازار پول است که به موجب آن سرمایه گذاری که توکن را خریداری می کند، سهامدار شرکتی می شود که توکن را از آن خریداری کرده است؛
- توکن هایی با پشتوانه دارایی: یک دفتر کل توزیع شده است که می تواند به عنوان بستری برای نگهداری یک رکود توزیع شده از هر نوع داده استفاده شود؛
- استیبل کوین (ارز پایدار): یک دارایی رمزنگاری شده است که هدف آن حفظ ثبات ارزش نسبت به یک دارایی مشخص، مجموعه یا سبد دارایی ها است. یک استیل کوین جهانی این پتانسیل را دارد که در کشور مختلف مورد پذیرش قرار گیرد و به حجم معاملات قابل توجهی دست یابد؛
- هیبرید: توکن های اوراق بهادار و توکن های ابزاری هستند که دو انتهای یک زنجیره را نشان می دهند.
چالش های جدید و الزامات نظارتی
دارایی های رمزنگاری شده (Crypto-Asset)، از جمله استیبل کوین ها، هنوز به عنوان ریسک برای سیستم مالی جهانی شناخته نمی شوند، اما برخی از بازارهای نوظهور و اقتصادهای در حال توسعه در حال حاضر تحت تاثیر قرار گرفته اند. برخی از این کشورها شاهد ایجاد ذخایر بزرگ دارایی های رمزنگاری شده توسط سرمایه گذاران خرد و جایگزینی آن با ارز هستند که در درجه اول استیبل کوین های با پشتوانه دلار را شامل می شود. برخی نیز در حال تجربه فرایند رمزنگاری ارزها هستند، چرا که این دارایی ها جایگزینی برای ارز رایج کشور و دارایی ها شده و محدودیت های کنترلی بورس ها و بازار ها را دور می زنند. چنین شرایطی، پتانسیل خروج و از دست دادن حاکمیت پولی را در پی داشته، تهدیدی برای ثبات مالی محسوب می شود و چالش های جدیدی را برای سیاست گذاران ایجاد می کند. از همین رو نهادهای ناظر باید با بهبود اعتماد به سیاست های اقتصادی داخلی و ارزها و سیستم های بانکی خود، به علل ریشه ای حرکت به سوی فرایند رمزنگاری ارزها بپردازند. امروزه سرمایه گذاران نهادی، به دلیل جذابیت ایجاد شده توسط نرخ های بازده بالاتر در شرایطی که نرخ بهره پایین است، ذخایر استیبل کوین خود را افزایش داده اند و اقتصادهای پیشرفته نیز در معرض ریسک های مربوط به ثبات مالی ناشی از کریپتو قرار گرفته اند. لذا صندوق بین المللی پول معتقد است که نهادهای نظارتی می بایست به سرعت ریسک های ناشی از کریپتو را مدیریت کنند؛ در حالی که خدشه ای به نوآوری های این بازار وارد نکنند. در راستای چالش های فوق، صندوق بین المللی پول، توصیه های کلیدی در دو گزارش مربوط به فین تک، تحت عناوین زیر ارائه کرده که هر دو در سپتامبر 2022 منتشر شده است.
الف) نظارت بر اکوسیستم کریپتو: استیبل کوین ها و ترتیبات
استیبل کوین ها دارایی های رمزنگاری شده ای است که هدف آن حفظ ارزش نسبت به یک دارایی مشخص یا مجموعه یا سبدی از دارایی ها است. لذا نیاز شدیدی به تعیین استانداردهای جهانی جامع، منسجم و هماهنگ برای دستیابی به مقررات و نظارت مؤثر بر رمزارز، به و برای استیبل کوین ها و اکوسیستم گسترده آن ها، احساس می شود.
ب) نظارت بر اکوسیستم کریپتو: دارایی های رمز نگاری شده بدون پشتوانه
دارایی های رمزنگاری شده بدون پشتوانه، قدیمی ترین و محبوب ترین نوع دارایی های رمز نگاری شده هستند که به هیچ دارایی پشتوانه ای جز عرضه و تقاضا متکی نیستند. با این وجود، فناوری های زیر بنایی دارایی های رمز نگاری شده می توانند مزایای بالقوه ای را از طریق رقابت و کارایی بیشتر در برخی خدمات مالی، مانند حواله، تامین مالی و پرداخت های فرامرزی ایجاد کنند. لذا استفاده از فناوری های غیرمتمرکز، در کنار مقررات مناسب، می تواند جایگزین مناسبی برای تامین مالی سنتی در نظر گرفته شود.
جمع بندی
با حرکت به سمت عصر دیجیتال، رمزنگاری پیشرفت های چشمگیری را تجربه کرده است. این فرایند که در گذشته تنها در حوزه های دولتی کاربرد داشت، برای ایجاد سطح بالایی از حریم خصوصی در سیستم های دیجیتال جدید به سطوح عمومی وارد شد. دارایی هایی رمزنگاری شده را به صورت کلی در 6 گروه توکن های پرداختی، توکن های کاربردی، توکن های اوراق بهادار، توکن های با پشتوانه دارایی، استیبل کوین ها و توکن های هیبرید طبقه بندی می کنند. دارایی های رمزنگاری شده، هنوز به عنوان ریسک برای سیستم مالی جهانی شناخته نمی شوند، اما برخی از بازارهای نوظهور و اقتصادهای در حال توسعه در حال حاضر تحت تأثیر قرار گرفته اند. برخی نیز در حال تجربه فرایند رمزنگاری ارزها هستند، چرا که این دارایی ها جایگزینی برای ارز رایج کشور و دارایی ها شده و محدودیت های کنترلی بورس ها و بازار ها را دور می زنند.
این مطالعه در مدیریت پژوهش، توسعه و مطالعات اسلامی سازمان بورس و اوراق بهادار توسط شادی نحیفی در سال 1401 انجام شده است.
