وضعیت ایران بر اساس شاخص قدرت نرم

استفاده از قدرت نرم به خصوص در رسیدن به اهداف سیاست خارجی و گسترش دامنه نفوذ از طریق شبکه سازی، برقراری ارتباط اقناعی، تبیین راهکارهای بین المللی و افزایش محبوبیت کشور در بین کشورهای جهان بسیار مفید است. وضعیت کشور ایران در مقایسه با متریک های مورد استفاده موسسه پورتلند در6 شاخص مورد ارزیابی قرارگرفته است. شاخص تحقیق، ضمن مقایسه قابلیت نسبی قدرت نرم کشورها، کیفیت نهادهای سیاسی یک کشور را می سنجد و گستره نفوذ فرهنگی انها، قدرت شبکه دیپلماتیک، شهرت جهانی نظام اموزش عالی انها، جذابیت مدل اقتصادی و تعامل دیجیتالی شان با جهان را مورد ارزیابی قرار می دهد.

ضرورت و اهداف پژوهش

اهمیت قدرت نرم در ان است که با کمترین هزینه، در مقایسه با قدرت سخت می تواند به اهداف کلیدی در عرصه بین الملل برسد. مقوله بندی و تفکیک کمیتی قدرت نرم در سطح ملی کاری پیچیده است در نهایت داده ها به شش مقوله ظرفیت های فرهنگی، دیجیتالی، اموزش عالی، بخش خصوصی، حکومت مداری و تعامل بین المللی تقسیم شده است که در این رتبه بندی کشور ایران لحاظ نشده است. هدف این پژوهش محاسبه رتبه کشور ایران با استفاده از دیتا بانک های مختلف و با توجه به شاخص های مورد بررسی موسسه پورتلند در خصوص قدرت نرم است.

متغیرهای مورد ارزیابی شاخص  قدرت نرم و بررسی زیرشاخص های ان در ایران

در ادامه نمره ایران در متریک های معرفی شده موسسه قدرت نرم در زیر شاخص های شش گانه بررسی می شود. برای احتساب نمره در هر متریک سعی شده است از دیتا بانک معرفی شده موسسه استفاده شود و در خصوص برخی از متریک ها که دیتای کشور ایران موجود نبود، از دیتا بانک های معتبر جایگزین استفاده شده است.

• اموزش

قابلیت هر کشور برای جذب دانشجویان خارجی یا تسهیل تبادلات علمی یک اهرم  قوی در دیپلماسی عمومی محسوب می شود. هدف از زیرشاخص «اموزش» درک پدیده تحصیل و همچنین نقش کشورها در نظام های اموزش در سطح جهانی و جایگاه ان ها در ارائه اموزش برتر می باشد. طبق بررسی های انجام شده در سال 2016 ایران دارای پنج دانشگاه معتبر در سطح جهان است و در سال 2014 تعداد دانشجویان بین المللی در کشور برابر 11288 بوده است.

• تعامل

این شاخص دربرگیرنده قابلیت کشورها در تعامل با مخاطبان جهانی، در ایجاد همکاری و درنهایت تسهیل دستاوردهای جهانی با هدف مشارکت سنجش منابع دیپلماسی کشور، شناخت ردپاهای جهانی و گستره مشارکت در جامعه بین المللی است. طبق بررسی انجام شده در سال 2015 میزان کل کمک های توسعه به سایر کشورها 51.03 دلار بوده است. ایران دارای 27 سفارت خانه در خارج از کشور و 96 سفارت خانه در تهران  و 26 کنسولگری  در خارج از کشور می باشد. کشور ایران در 20 سازمان بین المللی عضو است.

• حکومت

زیرشاخص حکومت برای ارزیابی نهادهای دولتی، ارزش های سیاسی و پیامدهای مهم سیاست عمومی است. هنگام بررسی همکاری بین المللی در سیاست خارجی کشور، کشور جذاب کشوری است که دولتش در نظم و سامان باشد. طبق بررسی انجام شده در سال 2014 وضعیت ایران بین 188 کشور در شاخص توسعه انسانی برابر 69 بوده است. طبق بررسی های سال 2015 رتبه شاخص اعتماد به حکومت در ایران بین 144 کشور،   65 و بین 122 کشور دارای 18 اندیشکده بوده است که از این نظر، جز 25 کشور برتر جهان محسوب می شود.

شاخص برابری جنسیتی در ایران بین 155 کشور، معادل 114 و سرانه قتل در هر صد هزار نفر جمعیت 4.8 و شاخص مسئولیت و پاسخگویی در ایران 4.93 است. طبق بررسی های سال 2016 وضعیت ایران در شاخص ازادی مطبوعاتی بین 180 کشور، 169 بوده و در سال 2014 بین محدوده 2.5 تا 2.5- امتیاهای اثربخشی دولت، کیفیت تنظیمات حکمرانی خوب و قوانین مقررات حکمرانی خوب به ترتیب برابر 4.1- ، 1.46- و 1.03- بوده است.

• دیجیتال

اتخاذ زیرشاخص دیجیتال برای درک این است که کشورها تا چه اندازه فناوری را پذیرفته اند و چگونه و در چه سطحی توانسته اند با دنیای دیجیتالی ارتباط برقرار کنند و همچنین دیپلماسی دیجیتالی چقدر در میان ان ها نفوذ کرده است. با توجه به بررسی های انجام شده در سال 2016 تعداد دنبال کنندگان خارجی صفحه فیس بوک ایت الله خامنه ای، اقای روحانی و اقای ظریف به ترتیب برابر 240 هزار، 525 هزار و 507 هزار و تعداد دنبال کنندگان خارجی اینستاگرام ایشان به ترتیب برابر 700 هزار، 663 هزار و 104 هزار بوده است و شاخص خدمات انلاین دولت در محدوده 0-1 برابر 0.33 و شاخص مشارکت الکترونیک بین 193 کشور، 149 است. طبق بررسی های انجام شده در سال 2015  به ازای هر صد نفر تعداد کاربران اینترنت، 44.1 و تعداد تلفن های همراه 93 است و به ازای هر یک میلیون نفر، شش سرور اینترنتی امن وجود دارد و پهنای باند 8.502 بایت در ثانیه به ازای هر کاربر اینترنت است.

• فرهنگ

زیرشاخص فرهنگ، معیارهایی مانند امار جهانگردان بین المللی، موفقیت جهانی صنعت موسیقی و پیروزی های ورزشی بین المللی را در بر می گیرد. تعداد گردشگران بین المللی در سال 2014 برابر 4967000 بود. در خرداد 1395 برای 115 خبرنگار و عوامل خبری وابسته به 71 رسانه خارجی از نوزده کشور، مجوز رویداد مطبوعاتی صادر شد. طبق بررسی های سال 2016 رتبه بندی فوتبال مردان در فیفا در بین 205 کشور، 30 بوده است و 21 اماکن توسط یونسکو ثبت جهانی شده است.

• کسب و کار

زیرشاخص کسب و کار، معیار قدرت اقتصادی نیست بلکه هدف ان تعیین جذابیت مدل اقتصادی یک کشور بر اساس رقابت پذیری،  قابلیت ابتکار و توانایی ارتقای کسب و کار است. قدرت اقتصادی بیشتر به قدرت سخت ارتباط دارد اما فاکتورهای اقتصادی در عین حال می توانند قدرت نرم را ایجاد کنند. طبق تحقیقات سال 2014 تعداد اختراعات ثبت جهانی شده ایران  13768 بوده است. طبق بررسی های سال 2015 شاخص رقابت پذیری بین 140 کشور، 74 و شاخص ازادی اقتصادی بین 178 کشور، 171 و شاخص ادراک فساد بین 167 کشور، 130 بوده است و در سال 2016 وضعیت ایران در شاخص نواوری جهانی بین 128 کشور، 78 بوده است.

نمره نهایی در خصوص شاخص های مورد بررسی

وضعیت ایران در دو شاخص «کسب و کار» و «حکومت» قابلیت تبدیل به یک نمره نهایی و مقایسه با کشورهای دیگر را دارد. اما در خصوص شاخص «اموزش» اینگونه نیست.نمره ایران در شاخص «دیجیتال» بالاتر از دیگر شاخص ها و «کسب و کار» پایین تر از دیگر شاخص ها بوده است. دو شاخص «اموزش» و «حکومت» نیز وضعیت مطلوبی ندارند و برای شاخص های «فرهنگ» و «تعامل» هیچ نمره نهایی محاسبه نشده است. در نهایت میانگین نمره ایران در شاخص قدرت نرم برای سال ۲۰۱۵ برابر با 28.00 است که از اخرین کشور در رتبه بندی سال ۲۰۱۵ موسسه (برزیل با 41.9) فاصله زیادی دارد.

جمع بندی

اهمیت قدرت نرم در ان است که با کمترین هزینه، در مقایسه با قدرت سخت می تواند، اهداف کلیدی در عرصه بین الملل را محقق کند. در این پژوهش به وضعیت کشور ایران در شاخص قدرت نرم بر اساس روش شناسی موسسه پورتلند پرداخته شده است. در این پژوهش 6شاخص مورد بررسی قرار گرفته است و براساس این شاخص ها میانگین نمره ایران در شاخص قدرت نرم برای سال 2015 برابر با 28.00 میباشد که از اخرین کشور در رتبه بندی سال 2015 موسسه فاصله زیادی دارد.

این مطالعه در مرکز بررسی های استراتژیک ریاست جمهوری و توسط محدثه جلیلی انجام شده است.