آینده پژوهی

آینده پژوهی وضعیت تجاری جهان در پنجاه سال آینده

جهان در پنجاه سال آینده ؛ تاملی بر نگاشت تجاری قدرت ها

آینده پژوهی به طور خلاصه ایجاد بستری برای تفکر پیرامون روندهای گذشته، موقعیت کنونی و تصاویر آینده است. در این پژوهش که خروجی آن در قالب کتاب جهان در پنجاه سال آینده منتشر شده است، روایتی از آینده آرایش و وضعیت تجاری جهان در افق ۵۰ ساله به دست آمده است.

در این پژوهش، به جای پرداختن به سناریوهای محتمل آینده، تصویری واحد از چیدمان آینده تجارت جهانی بر پایه چهار پیشران یا عامل بنیادین ترسیم شده است. این عوامل عبارتند از: رشد جمعیت ، امکانات سرزمینی ، شرایط جغرافیایی ، رشد و قابلیت های علمی و فنی. بر مبنای این عوامل، بازیگران اصلی تجارت جهانی شناخته می شوند. بر مبنای این پیشران ها و عوامل بنیادین ، ائتلاف های پایدار تجاری و اقتصادی شکل می گیرد و تعاملات اقتصادی عمده پی ریزی می شوند. مطابق با منطق عرضه و تقاضا ، کشورها با توجه به دارایی ها و قابلیت های خود و نیز محدودیت ها و خلاهایشان، جایگاه خود را در تعاملات تجاری تعیین می کنند. لازم به ذکر ست که در این مطالعه، از تاثیر فرهنگ و تغییرات آن بر آرایش تجاری جهان و همچنین از عامل تدبیر افراد یا حاکمیت ها صرفنظر شده است.

اهداف پژوهش

در این پژوهش تلاش شده است چشم اندازی واقع بینانه و آینده نگرانه در سطح جهانی ارائه شود. فهم بازار تجارت جهانی و عوامل اصلی شکل دهنده آن با رویکردی تاریخی – تحلیلی و نیز شناخت نقش استعمارگران در گذشته، حال و آینده؛ و همچنین ایجاد تصویری نسبتا درست از آرایش قدرت های اقتصادی در نیم قرن آینده از اهداف اصلی این پژوهش است. بر این مبنا سیاستگذاران و برنامه ریزان کلان می توانند، با آگاهی نسبت به فرصت ها و تهدیدهای شناخته شده، مسیر اقتصادی کشور را هوشمندانه تر طراحی کنند و جایگاه ایران و جهان اسلام را در سطح جهانی ارتقاء دهند.

روش شناسی پژوهش

این پژوهش بر مبنای مقاله ای از آقای مهندس صابر میرزایی ساماندهی و تدوین شده است. این مقاله در سال ۱۳۹۲ به رشته تحریر در آمده است. در ادامه، یک تیم پژوهشی ۱۵ نفره، در ابتدا ادعاهای موجود در مقاله را استخراج کرده و با مطالعه منابع متعدد علمی، گزاره های ایجابی مقاله را با شواهد تاریخی، آمارها، اطلاعات عینی و روندهای موجود گره زده و توانسته اند آن ها را مطابقت دهند. کلیه نویسندگان در ابتدا طی گزارش های مفصلی به مطالعه آینده نگارانه قلمروهای تجاری – اقتصادی کشورهای مختلف جهان پرداختند و در نهایت جمع بندی خود را در متنی کوتاه منعکس نمودند. علاوه بر مرور منابع علمی و تحلیلی، طی نشست های فکری و جلسات هم اندیشی با صاحب نظران و متخصصان مرتبط، برخی از اطلاعات جمع آوری شده مورد تحلیل و بازنگری قرار گرفته است.

برآیند مطالعات انجام شده تایید می کند که شاخص های چهارگانه (عوامل بنیادین تحلیل)، موثرترین عوامل شکل گیری آرایش تجاری جهان آینده خواهند بود و می توان بر مبنای این شاخص ها، قدرت های آینده و نحوه تعاملات تجاری آن ها را تشخیص داد. تعاملاتی که قادرند ویژگی جهان آینده را در سایر مناسبات نظامی، اجتماعی، سیاسی و … تعریف نمایند.

مروری بر وضعیت تجاری جهان در پنجاه سال آینده

در انتهای قرن نوزدهم و ابتدای قرن بیستم، جهان به آستانه انفجار رسیده بود؛ زیرا تقسیم بندی استعماری نوعی حیطه بندی تجاری را به وجود آورده بود و از طرفی پول ها بر پایه طلا بودند و پول کافی برای ادامه رشد اقتصادی تولید نمی شد؛ جهان میتلا به رکودهای اقتصادی شده بود. تحت تأثیر آن شرایط، جنگهای جهانی به وقوع پیوست؛ ولی با سیطره آمریکا حیطه بندی جغرافیایی در تجارت از بین رفت و آمریکا پول کافی برای تجارت و سرمایه گذاری تولید و به جهان عرضه کرد و رونق و پیشرفت اقتصادی به وجود آمد.

اما در قرن بیست ویکم شرایط دوباره تغییر خواهد کرد و جهان دچار تغییرات اساسی در روابط اقتصادی و سیاسی خواهد شد. شرایط ناشی از تکوین اتحادیه اروپا و رشد صنعت در آسیا موجب تغییرات بزرگی در نظام تجاری جهان و تغییر منافع اقتصادی و به تبع آن تغییر مناسبات و روابط سیاسی در سطح جهان می شود. به جز آمریکا سایر قطبهای صنعتی جهان تمایل خواهند داشت که تجارت خارجی خود را متوازن کنند.

در صورتی که آمریکا مجبور به ایجاد تعادل در تجارت خارجی خود شود، نتیجه آن منجر به کاهش سطح رفاه در آمریکا و کاهش نفوذ سیاسی و قدرت نظامی آمریکا در سطح جهان می شود و از سویی دیگر آمریکا نیز ناچار به پذیرفتن تغییر خواهد شد. زیرا درآمدهای خارجی آمریکا با تولید داخلی آمریکا در تضاد است و آمریکا نمی تواند هر دوی آنها را حفظ کند. و اگر آگاهانه یکی از آنها را فدای دیگری کند آنگاه احتمالا موجب فروپاشی اقتصادی و بحران اقتصاد جهانی می شود. تاکنون آمریکا با کشورهای صنعتی اروپایی و آسیایی دارای منافع مشترک بوده است؛ ولی بعد از این به تدریج منافع آمریکا با منافع اروپا و منافع چین و ژاپن از هم فاصله می گیرد و در بسیاری از موارد به تعارض منافع می انجامد.

نتایج

نتایج این مطالعه را می توان در قالب دو دسته نتایج مستقیم و غیرمستقیم بیان کرد:

اول- نتایج مستقیم و کوتاه مدت:

  • شناسایی سیر تاریخی آرایش تجاری جهان
  • شناخت نقش آفرینان اصلی و تاثیر قدرت های استعمارگر بر آن
  • درک پیشران های اصلی شامل جمعیت ، علم و فناوری ، امکانات سرزمینی و موقعیت جغرافیای سیاسی
  • شناخت برنامه های نظم و بی نظمی که برخاسته از اراده قدرت های سلطه گر جهان خصوصا آمریکا.

دوم- نتایج غیر مستقیم و بلند مدت:

  • شکل گیری تصویری از آینده آرایش تجاری جهان و ایجاد بستر تامل در جایگاه ایران و کشورهای اسلامی
  • ارائه خوانشی متفاوت از تحولات حال و آینده در سطح بین المللی

این مطالعه در بنیاد توسعه فردا با همکاری صابر میرزایی، محمد مجید فولادگر، احمد برومند، سعید اصغری، مریم عفیف، نیلوفر رادنژاد، سوده حمزه لو، نگار انصاری، شهلا مرده کتان، سعید سلطانی، امیر برادران، سعید موسوی، حسام ساکن، نگار انصاری، سعید صانعی و امیر برادران در سال ۱۳۹۷ انجام شده است.

 

محصولات مرتبط:

 

امتیاز مطلب: ۰ (۰ نظر)
برچسب ها
امتیاز مطلب: 0 (0 نظر)

بنیاد توسعه فردا

بنیاد توسعه فردا اندیشگاهی برای حل مسئله های واقعی کشور و پیشرو در ترویج رویکرد اندیشگاهی در کشور است. سیاست نوآوری بنیاد توسعه فردا بر سه پایه آینده‌نگری، مطالعات بین رشته ای و تکیه بر شبکه سازی است. ورود به صفحه اندیشکده
بستن