بررسی و تحلیلسیاست خارجی

بررسی و تحلیل عضویت ایران در توافق نامه زیست محیطی پاریس

پشت پرده اهداف توافق نامه زیست محیطی پاریس و تبعات آن برای ایران

توافق زیست محیطی پاریس در دسامبر ۲۰۱۵ با شرکت ۱۹۶ کشور جهان به تصویب رسیده است. با وجود تعیین اهدافی نظیر جلوگیری از انتشار گازهای گلخانه‌ای برای این توافق، بررسی ها نشان دهنده این است که این توافق تبعاتی همچون «افشای اطلاعات حساس و محرمانه کشور»، «ایجاد محدودیت در مسیر پیشرفت کشور»، «تبعات سیاسی و امنیتی مثل روبرو شدن با رژیم تحریم بین المللی در صورت عدم وصول تعهدات» و «تحمیل هزینه خروج از توافقنامه» را برای کشور به همراه دارد. علاوه براین این توافق با «ضعیف نگه داشتن رقبای بالقوه و بالفعل» و «وابسته سازی کشورهای درحال توسعه» زمینه بهره برداری کشورهای صنعتی و پیشرفته را از این توافق فراهم کرده است.

ضرورت و اهداف پژوهش

توافق زیست محیطی پاریس در دسامبر ۲۰۱۵ با شرکت ۱۹۶ کشور جهان به تصویب رسید. در ظاهر هدف این توافق نامه با هدف جلوگیری از افزایش بیش از یک و نیم درجه‌ای دمای کره زمین تا پایان قرن است. اما بررسی تخصصی و دقیق بندهای این توافق نشان می دهد که اهداف باطنی و جانبی بسیاری در پشت پرده آن پنهان شده است. درحالی که بسیاری از کشورها (مانند آمریکا و روسیه) یک بازه زمانی نسبتا طولانی را برای تصویب نهایی آن در نظر گرفته‌اند، دولت ایران در کمترین زمان و با حداقل کار کارشناسی همه جانبه و عمیق، لایحه عضویت در این توافق را به مجلس شورای اسلامی ارسال کرد؛ که در حال حاضر نیز به تصویب رسیده است. با عضویت کامل ایران در این توافق، کشور وارد مسیر تعهداتی بلند مدت و محدودکننده و زمینه ساز جهت کندشدن پیشرفت کشور، شده است. در این شرایط ضروری است که تاثیرات و تبعات پذیرش این توافق نامه با دقت بیشتری بررسی شود.

اثرات مستقیم توافق زیست محیطی پاریس بر کشور

برخی از مهم ترین اثرات پذیرش توافق زیست محیطی پاریس در این بخش از پژوهش بررسی خواهند شد.

افشای اطلاعات حساس و محرمانه کشور

عمل به چارچوب های توافقنامه به ویژه چارچوب شفافیت آن با عنوان اعتمادسازی، این ظرفیت را دارد تا موجب افشای اطلاعات کشور از جمله اطلاعات نظامی و امنیتی در فضای بین المللی شود. طبق بند ۷ ماده ۱۳ این توافق نامه، اعضا باید گزارش هایی را در زمینه انتشارهای دی اکسیدکربن ناشی از فعالیت انسانی با استفاده از روش مورد توافق کنفرانس اعضا تهیه و ارائه نمایند. طبق این ماده، کنفرانس و دبیرخانه آن می تواند اطلاعات مربوط به تمامی واحدهای صنعتی و غیرصنعتی حتی صنایع نظامی و امنیتی کشور که همگی مصرف کننده انرژی و منتشرکننده دی اکسید کربن محسوب می شوند از ایران مطالبه کند. پذیرش چنین تعهداتی تضاد و تعارض جدی و عمیقی با اصول امنیتی کشور دارد. استفاده از عبارات مبهم و غیر شفاف برای تنظیم چهارچوب ارائه اطلاعات به بیگانگان مجاری نفوذ جدی را برای افشای اطلاعات محرمانه و حساس کشور فراهم می کند. اثرات سو و مخرب افشای چنین اطلاعاتی در درز اطلاعات مربوط به برنامه هسته‌ای ایران از آژانس، مشاهده و تجربه شده است.

ایجاد محدودیت در مسیر پیشرفت کشور

طبق این توافق نامه اعضا محدودیت های را بر فعالیت های صنعتی خود تحمیل می کنند. هرچند چنین محدودیت هایی، هم بر کشورهای پیشرفته و هم بر کشورهای درحال توسعه اعمال می شود، اما قطعا اثرات آن بر این کشورها یکسان نیست. با پذیرش توافقنامه، اجرای تعهدات در قالب کاهش استفاده از نفت و گاز، محدودیت در ساخت نیروگاه ها با سوخت فسیلی، پالایشگاه ها، مجتمع های پتروشیمی و هر مصرف کننده دیگر صنعتی نفت و گاز و نیز اخذ مالیات برای انتشار کربن ایجاد می شود که مانعی جدی بر سر راه پیشرفت سریع صنعتی کشور است.

تبعات سیاسی و امنیتی پذیرش توافقنامه

همه شواهد و قراین در مورد توافق زیست محیطی پاریس حاکی از شکل گیری یک رژیم بین المللی همه جانبه مانند رژیم عدم اشاعه تسلیحات هسته‌ای و NPT است که اگرچه در ابتدای امر پذیرش و اجرای آن داوطلبانه است اما در آینده بر کشورهایی که آن را نپذیرفته‌اند نیز تحمیل خواهد شد. از دیگر تبعات سیاسی پذیرش توافقنامه روبرو شدن با رژیم تحریم بین المللی در صورت عدم وصول تعهدات است که می تواند جنبه های متعدد فنی، اقتصادی و سیاسی را داشته باشد. حتی ارجاع پرونده کشورهایی که به عدم اجرای تعهدات متهم می شوند به شورای امنیت نیز در میان مدت و بلندمدت متصور است.

تحمیل هزینه خروج از توافقنامه

این توافق به گونه‌ای طراحی شده است که خروج کامل از آن علاوه بر اینکه به یک بازه زمانی سه ساله نیاز دارد، موجب تحمیل هزینه های فراوان بر کشور نیز می شود. درصورتیکه کشوری تصمیم به خروج از این توافقنامه بگیرد، اجرای این تصمیم تا مدت یک سال امکان پذیر نیست و کشور در این دوره مشمول پرداخت جرایم و تحمل خساراتی است که تاکنون مشخص نشده و به تصمیمات کنفرانس اعضا در آینده موکول شده است. علاوه بر خسارات مادی، خروج از توافق هزینه هایی مانند بدنام و اعلام شدن به عنوان کشور مضر برای محیط زیست بین المللی نیز در بردارد.

مزایای توافق نامه زیست محیطی پاریس برای کشورهای صنعتی و پیشرفته

پیوستن سایر کشورها به معاهده زیست محیطی پاریس برای کشورهای صنعتی و پیشرفته دارای نتایج و بهره های زیر است:

  • ضعیف نگه داشتن رقبای بالقوه و بالفعل: تحمیل محدودیت های این توافق بر کشورهای درحال توسعه توان رقابتی آن ها را برای آینده محدود و تحت کنترل می کند.
  • وابسته سازی کشورهای درحال توسعه: با اجرای این توافق کشورهای درحال توسعه مجبورند برای پایبند ماندن به تعهدات خود و مصون ماندن از «تنبیهات» و «مجازات»های بین المللی اقدام به واردات فناوری از غرب کنند که موجب وابستگی هرچه بیشتر آن ها می شود.
  • مزیت های توسعه صادرات انرژی و صنایع مبتنی بر آن مانند فولاد، مس، سیمان و… از بین خواهد رفت.
  • این توافق نامه زمینه نفوذ و دخالت در کشورهای درحال توسعه به اسم حمایت از زیست محیط جهانی و منافع جامعه جهانی را فراهم می کند.
  • زمینه شکل گیری و قوام دهی به یک رژیم تمام عیار بین المللی با ماندگاری زمانی و شکلی تعهدات طولانی با حضور اکثریت عددی کشورها را فراهم می کند.

توافق زیست محیطی پاریس و تاثیر آن بر توسعه صنایع مرتبط با نفت و گاز در کشور

اجرای این توافقنامه در زمینه کاهش انتشار دی اکسیدکربن با سیاست های کلی نظام در بهره گیری از فرصت منابع نفت و گاز کشور در مسیر توسعه اقتصادی مغایرت دارد. به عنوان نمونه دربند ۸ سیاست های ابلاغی مقام معظم رهبری در خصوص نفت و گاز به موضوع «جایگزینی صادرات فرآورده های نفت و گاز و پتروشیمی به جای صدور نفت خام و گاز طبیعی» اشاره شده است. همچنین دربند ۱۳ سیاست های اقتصاد مقاومتی افزایش صادرات گاز، برق، پتروشیمی و فرآورده های نفتی و دربند ۱۴ این سیاست ها حفظ و توسعه ظرفیت های تولید نفت و گاز مورد توجه ویژه قرارگرفته است. این در حالی است که تحقق این سیاست ها و کاهش خام فروشی و توسعه پتروشیمی ها، پالایشگاه ها و نیروگاه های برق که ارزش افزوده بیشتری نصیب کشور می کند، موجب انتشار دی اکسیدکربن بیشتر می شود و با تعهد کشور درزمینه کاهش رشد انتشار دی اکسیدکربن مغایرت دارد. متن موافقت نامه نیز نشان می دهد که کشورها متعهد به رها کردن بهره گیری از منابع نفت و گاز خود در فعالیت های تولیدی و صنعتی خواهند بود.

جمع بندی

توافق نامه زیست محیطی پاریس، اگرچه در ظاهر با هدف منع گسترش گازهای گلخانه‌ای و افزایش دمای زمین ارائه شده است، اما بررسی دقیق تر این توافق نامه نشان از آن دارد که اهداف جانبی دیگری در پشت پرده آن دنبال می شود. این توافق نامه با ایجاد محدودیت هایی برای کشورهای در حال توسعه زمینه کاهش توان رقابتی این کشورها و وابستگی آن ها به کشورهای صنعتی و پیشرفته را فراهم آورده است. یکی از مهم ترین  تاثیراتی که این توافق نامه بر کشور دارد تاثیر آن بر توسعه صنایع مرتبط با نفت و گاز در کشور است. به طوری که مفاد مختلف این توافق نامه با بندهای ۸، ۱۳ و ۱۴ سیاست های اقتصاد مقاومتی که توسط رهبری ابلاغ شده اند مغایرت دارد.

این مطالعه در اندیشکده راهبردی تبیین در سال ۱۳۹۶ انجام شده  است.

امتیاز کاربر ۲ (۱ رای)
برچسب ها

​​اندیشکده راهبردی تبیین

اندیشکده راهبردی تبیین با استفاده از شبکه‌ای از تحلیلگران نسل سوم انقلاب اسلامی در سه حوزه سیاست خارجی، منطقه‌ای، فرامنطقه‌ای و موضوعاتی چون دفاعی، امنیتی، اقتصادی، فرهنگی و سیاسی فعالیت می‌نماید. ورود به صفحه انديشکده

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

بستن
بستن