بررسی و تحلیل

نقد و بررسی پیش نویس لایحه جامع شفافیت

بررسی «نوآوری ها و نقاط قوت» و «چالش ها و نقاط ضعف» لایحه شفافیت دولت

لایحه جامع شفافیت که توسط دولت تهیه شده است را می توان گامی مهم و رو به جلو در ایجاد شفافیت در حکمرانی و مدیریت کشور محسوب نمود. لازم به ذکر است که این لایحه در نظام حقوقی کشور مسبوق به سابقه چندانی نیست و نوآوری ها و ابداعات متعددی در آن وجود دارد. از نکات مثبت دیگر این لایحه می توان به ابتکار و دقت در ارائه تعاریف و تبیین تصریحی موضوعات، اتخاذ رویکرد جامع، ابداعات و اصلاحات تقنینی و رویه ای در نظام حقوقی، تدبیر قابلیت دادخواهی و طراحی بستر پاسخگو کننده مقامات اشاره نمود. البته این لایحه نقاط ضعف قابل اصلاحی نیز دارد که می توان آن ها را در اجمال و ابهام در برخی موارد، نقصان موضوعی برخی از احکام، نقص های محتوایی و پیشنهاد نهادهای چالش زا مشاهده نمود.

نوآوری ها و نقاط قوت لایحه شفافیت دولت

یکی از نقاط قوت لایحه شفافیت ، تعریف مفاهیم و واژگان است که موجب تنقیح طرح و تسهیل اجرای آن می شود. بسیاری از قوانین کشور به دلیل نبود تعاریف واژگان یا ابهام در تعریف آن ها متروک شده اند. در این لایحه برای اولین بار تعریفی از شفافیت در نظام حقوقی کشور با استفاده از تجربیات به روز و مترقی دنیا ارائه شده است. طبق این تعریف، باید اطلاعات، صلاحیت ها و عملکردها در زمان و با کیفیت مناسب در معرض استفاده عموم مردم یا نهادهای نظارتی قرار بگیرد. در این لایحه موسسات عمومی، مجامع و شوراهای عالی کشور، مجمع تشخیص مصلحت نظام  و … در دایره شفافیت قرار گرفته اند.

از نقاط قوت دیگر این لایحه اتخاذ رویکرد جامع است. بر اساس این لایحه، فرآیند انتخاب و انتصاب روسا و مدیران، شرح وظایف کارمندان، فهرست شرکت ها و موسسات وابسته، میزان بودجه سالانه و نحوه هزینه کرد آن، فرآیند جذب و فرصت های استخدامی، تسهیلات و امکانات رفاهی، نحوه تعقیب جرایم و مجازات ها، فهرست هدایا و موقوفات ، فرصت های سرمایه گذاری ، متن تمامی مصوبات ، گزارش ماموریت های غیر ثابت داخلی و خاجر و متن و الحاقات کلیه معاملات بزرگ و متوسط و طرف های معامله منماقصه و مزایده از جمله اطلاعاتی هستند که باید در دسترس عموم قرار گیرد.

در این لایحه قابلیت دادخواهی تعبیه شده است. به این ترتیب، مصوبات و تصمیمات شورای شفافیت قابل شکایت در دیوان عدالت اداری است. به علاوه، بستر پاسخگویی برای مقامات نیز طراحی شده است. بدین ترتیب که دولت مکلف است ساز و کار لازم برای ثبت تماس های کتبی و شفاهی یا تلفنی و الکترونیکی مقامات عمومی با بخش خصوصی را طراحی کند و این تماس ها را در اختیار عمومی قرار دهد.

چالش ها و نقاط قابل اصلاح لایحه شفافیت دولت

در لایحه شفافیت نقاط چالشی و قابل اصلاحی نیز دیده می شود. یکی از موارد قابل اصلاح، اجمال و ابهام در برخی موارد مانند «فراداده»، «نهادهای عمومی»، «حریم خصوصی»، «اسرار دولتی» و … است. در برخی موارد مصادیق لازم ذکر نشده است و عناوین کلی به کار برده شده است. این عدم تصریح می تواند موجب می شود که برخی نهادهای عمومی مانند شورای عالی انقلاب فرهنگی که لازم است شفاف باشند، در مرور زمان از شمول این قانون مستثنی شوند.

از نقاط قابل اصلاح دیگر، ترکیب اعضای شورای عالی شفافیت است. علی رغم پیش بینی حضور اعضای غیرحاکمیتی در این شورا، توازنی بین مسئولان حکومتی و جامعه مدنی و بخش خصوصی برقرار نیست و بیش از دو سوم این شورا حاکمیتی است. همچنین برخی از نمایندگان جامعه مدنی و بخش خصوصی نیز بنا به نظر نهادها یا اشخاص حاکمیتی انتخاب می شوند و بالطبع ممکن است از استقلال و شایستگی لازم برخوردار نباشند. به نظر می رسد بهتر است این اعضا توسط خود صنف یا بخش انتخاب شوند. دوما اینکه سطح عالی این هیئت موجب عدم تشکیل جلسات و عدم تخصیص وقت کافی برای بررسی موضوعات در شورا می شود. به نظر می رسد بهتر است سران سه قوه فرد انتخابی خود را به شورا بفرستند. با تقلیل سطح مقامات ذکر شده در این شورا می توان به منظم تشکیل شدن جلسات و اتخاذ راهکارهای جدی ترویج شفافیت امیدوار بود.

پیشنهادهای راهبردی برای لایحه شفافیت

بررسی های کارشناسی نشان می دهد که دو اولویت خاص می تواند در این لایحه مورد تاکید قرار گیرد که تاثیرات ملموس تری را ایجاد شفافیت رقم بزند.

۱. شفافیت نظام تدوین بودجه عمومی کشور

بودجه به عنوان مهم ترین سند مالی کشور که تاثیرگذاری فراوانی در فضای اقتصادی نیز دارد، می تواند به عنوان یکی از کانون های توجه به شفافیت قرار بگیرد. شفافیت بودجه تنها منحصر در انتشار لایحه بودجه آن هم فاقد استانداردهای ارائه داده نیست. شفافیت بودجه ای زمانی می تواند سیکل کامل خود را طی کند که گزارش های پشتیبان و اطلاعات تولید شده توسط دولت در رسیدن به لایحه بودجه و تعیین اعداد و ارقام موجود در سند بودجه هم به عنوان سند پشتیبان منتشر شود. گزارش های بودجه ای هم اکنون توسط دولت و برای استفاده داخلی خودشان تولید شده می تواند بدون هیچ هزینه ای توسط دولت در دسترس عموم قرار گیرد.

۲. طراحی نقش و جایگاه فعال برای اتاق بازرگانی

اتاق بازرگانی مهم ترین و شاخص ترین نماینده بخش خصوصی کشور و ذینفع بزرگ لایحه شفافیت است. استمداد از این نهاد برآمده از بخش خصوصی در زمینه های مختلف اجرا، نظارت و گزارش دهی مفاد لایحه می تواند به کارآمدی و اجرای مطلوب تر آن بینجامد.

به عنوان جمع بندی، در بررسی لایحه شفافیت باید گفت که این پیش نویس، اگر چه تلاشی قابل تقدیر و شایسته است که علی رغم مخالفت های موجود در اختیار عموم مردم و در معرض نقد نخبگان قرار گرفته است، مانند هر متن و محصول قانونی دیگر قابلیت بهبود دارد و امید است که با کمک اندیشمندان و متخصصین این حوزه اصلاحات لازم در آن انجام گیرد.

 

محصولات مرتبط:

امتیاز مطلب: ۰ (۰ نظر)
برچسب ها
امتیاز مطلب: 0 (0 نظر)

اندیشکده شفافیت برای ایران

«شفافیت برای ایران» مجموعه‌ای است غیرانتفاعی که با اعتقادی راسخ پیرامون ضرورت تحقق مفهوم کلان و زیرساختی «شفافیت» در سطوح مختلف حکومت، به عنوان «ساده‌ترین، سریع‌ترین، کم‌هزینه‌ترین و کارآمدترین» راه‌کار برای حل مشکلات بنیادین حکمرانی فعالیت می‌نماید. ورود به صفحه اندیشکده

نوشته های مشابه

بستن