طراحی الگو و مدل

طراحی مدل حذف یارانه انرژی پر مصرف ها

استفاده از نظام تعرفه گذاری پلکانی افزایشی (IBT) برای کاهش و حذف یارانه انرژی پر مصرف ها

نظام تعرفه گذاری پلکانی افزایشی (Increasing  Block  Tariff یا به اختصار IBT) امروزه در کشورهای متعددی مورد استفاده قرار می گیرد. در ایران نیز برای کاهش و حذف یارانه انرژی پر مصرف ها، می توان از این مدل استفاده نمود. در این الگو با توجه به روند مصرف عمده مشترکین، میزان مشخصی از هر حامل انرژی به عنوان الگوی مصرف تعریف می شود. بر مبنای این الگوی مصرف، هزینه مصرف کمتر از الگو با قیمت پایین تری محاسبه می شود. در مقابل، هزینه مصرف بیشتر از الگو به صورت پلکانی افزایش می یابد. بدین ترتیب مشترکینی که کمتر یا در حد الگو، مصرف می کنند هزینه پایینی پرداخت می کنند. مشترکینی هم که مصرف زیادی دارند هزینه به نسبت بالاتری می پردازند.

نظام تعرفه گذاری پلکانی در کشورهای توسعه یافته از جمله آمریکا، ژاپن و کره جنوبی با هدف توسعه فناوری های کم مصرف، و در کشورهای در حال توسعه از جمله چین و هند با هدف کاهش شدت مصرف انرژی و تشویق به صرفه جویی به اجرا در آمده است. این مدل می تواند در ایران با هدف ایجاد عدالت بیشتر در تخصیص یارانه انرژی، کاهش فشار بر اقشار کم در آمد که عموما مصرف کمتری دارند اجرا شود و همزمان به کاهش مصرف و ایجاد عدالت بیشتر منجر شود.

تفاوت مدل IBT با الگوی خطی فعلی

در کشور ما معمولا افزایش قیمت به صورت یکسان به تمامی مشترکین، اعم از کم مصرف و پر مصرف اعمال می شود. با این رویکرد، اقشار کم درآمد که عموما مصارف کمتری دارند و سهم بیشتری از درآمد خود را صرف پرداخت هزینه انرژی می کنند، فشار بیشتری را متحمل می شوند و در واقع یارانه به نسبت کمتری دریافت می کنند. در مقابل، اقشاری که درآمد بیشتری دارند و سهم کمتری از درآمد خود را صرف پرداخت هزینه انرژی می کنند، فشار کمتری را می بینند و یارانه انرژی بیشتری دریافت می کنند. در این صورت، مشترکین پرمصرف به صرفه جویی ترغیب نمی شوند و الگوی مصرف کشور اصلاح نمی شود.

در این مطالعه با استفاده از مدل IBT، الگو هایی برای افزایش تعرفه برق، گاز، بنزین، گازوئیل و آب به دست آمده است که در ادامه به برخی از آن ها اشاره می شود.

نحوه افزایش تعرفه برق

بررسی ها نشان می دهد که افزایش یکسان تعرفه ها موجب شده است که دهک های بالای درآمدی تغییر هزینه کمتری را نسبت به دهک های کم در آمد در سبد مصرفی خانوار مشاهده کنند و به مصرف بی رویه خود ادامه دهند. بدین ترتیب اوج مصرف برق که در سال های ۹۱ و ۹۲ به ترتیب ۴۳ و ۴۶ هزار مگاوات بود، در سال ۹۳ به ۴۸ هزار مگاوات رسید.

اما در صورت اجرای مدل IBT، با توجه به اینکه سرانه مصرف ماهانه برق مشترکین خانگی ۲۱۴ کیلو وات بوده و نیز ۸۷ درصد از مشترکین کمتر از ۳۰۰ کیلو وات ساعت برق در ماه مصرف می کنند، در صورتی که پلکان ۳۰۰ کیلو وات ساعت به عنوان الگوی مصرف ماهانه معرفی شود، می توان تعرفه بالاتر از ۳۰۰ کیلو وات ساعت را به قیمت تمام شده نزدیک کرد. در این صورت تنها ۱۳ درصد از مشترکین که پرمصرف محسوب می شوند، به صورت جدی با افزایش هزینه برق مواجه خواهند شد. در نتیجه یارانه انرژی برق به صورت عادلانه تری بین اقشار مختلف جامعه توزیع می شود.

نحوه افزایش قیمت بنزین

بررسی ها نشان می دهد که استفاده از سیاست های صرفا قیمتی از دهه ۶۰ تا سال ۸۵ نتوانست مصرف فزاینده بنزین را متوقف کند. اما طرح کارت هوشمند سوخت و اجرای گام اول هدفمندی یارانه ها بر اساس اختصاص سهمیه و فروش مازاد بر مصرف با قیمت آزاد، توانست جلوی افزایش مصرف بنزین را بگیرد. بنابراین برای اجرای مدل IBT در رابطه با بنزین لازم است طرح سهمیه بندی نیز به صورت همزمان اجرا شود.

با توجه به مزایای استفاده از مدل تعرفه گذاری پلکانی افزایشی (IBT) می توان سناریویی پیشنهاد داد که با وجود اصلاح قیمت نسبی بنزین، اثرات تورمی کمتری داشته و کاهش شدت مصرف این فرآورده را در پی داشته باشد. در این سناریو بنزین به هر خانوار به جای هر وسیله نقلیه اختصاص می یابد و در گام بعدی درصد افزایش قیمت بنزین آزاد بیش از بنزین سهمیه ای است. در این صورت دیگر مصرف بیشتر به معنای یارانه بیشتر نیست و انگیزه مصرف کننده برای صرفه جویی بیشتر می شود. بدین ترتیب گام های اجرای مدل IBT در رابطه با بنزین به ترتیب زیر است:

  1. اختصاص سهمیه ماهانه ۶۰ لیتر بنزین به هر خانوار و نه هر وسیله نقلیه بدون افزایش قیمت؛
  2. صرفا افزایش قیمت بنزین آزاد به ۲۵۰۰ تومان؛
  3. استفاده از سوخت جایگزین (گاز) برای خودروهای عمومی مانند تاکسی ها، وانت بارها، آژانس های مسافربری و ماشین های آموزش رانندگی.

نحوه افزایش قیمت گازوئیل

در نحوه افزایش قیمت گازوئیل نیز مشابه بنزین لازم است از سهمیه بندی استفاده شود. در صورت سهمیه بندی برآورد می شود حدود یک سوم مصرف گازوئیل کشور کاهش یابد. در قیمت گذاری بر اساس مدل IBT، نیز لازم است افزایش قیمت گازوئیل سهمیه ای کمتر از گازوئیل آزاد باشد. بدین ترتیب مصرف کنندگانی که بیشتر از الگو، مصرف می کنند هزینه بیشتری پرداخت خواهند کرد.

جمع بندی

استفاده از سیاست های افزایش قیمت خطی و درصدی یکسان برای همه مصرف کنندگان در بخش انرژی، علاوه بر آنکه مشوقی برای کاهش مصرف نیست، با تقسیم ناعادلانه یارانه انرژی، در واقع فشار بیشتری بر مصرف کنندگان با الگوی پایین تر وارد می کند. بنابراین لازم است با استفاده از تجربیات جهانی و راهبردهای اصولی از جمله نظام تعرفه گذاری پلکانی افزایشی، افزایش قیمت برای مصرف کنندگان با الگوی بالاتر را در دستور کار قرار داد.

 

این مطالعه در شبکه کانون های تفکر ایران (ایتان) با همکاری سجاد حسین نیا و مهدی ساسانی در سال ۱۳۹۳ انجام شده است.

 

محصولات مرتبط:

 

امتیاز مطلب: ۵ (۱ نظر)
برچسب ها
امتیاز مطلب: 5 (1 نظر)

شبکه کانون‌های تفکر ایران (ایتان)

شبکه کانون‌های تفکر ایران مجموعه‌ای متشکل از مراکز و گروه‌های تحلیلگر تخصصی است که با هدف ارتقای کارآمدی نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران از طریق سیاست‌پژوهی و کمک به تصمیم‌گیری در حوزه‌های مهم پیش روی کشور و ارائه پیشنهادهای سیاستی به تصمیم‌گیران فعالیت می‌نماید. ورود به صفحه اندیشکده

نوشته های مشابه

بستن