طراحی الگو و مدل

طراحی الگوی بازار متشکل مبادله سهمیه بنزین و سوخت

سهمیه بندی بنزین و یارانه دولتی برای حامل های انرژی از مسائل و مناقشه هایی است که در سال های اخیر گفتگوها و مباحثات فراوانی را در کشور برانگیخته است و راهکارها و الگوهای مختلفی برای حل آن پیشنهاد شده است. به صورت کلی می توان گفت که تاکنون برای این مساله دو راهکار اصلاح قیمتی و سهمیه بندی ارائه شده است. در الگوی سهمیه بندی نیز دو راهکار اختصاص سهمیه بنزین به خودروها و اختصاص سهمیه بنزین به افراد وجود دارد.

برخی بر این باور هستند که اختصاص سهمیه به خودروها با توجه به تجربه پیشین و بستر فنی موجود، ساده تر است. اما بررسی های کارشناسی نشان می دهد که تخصیص سهمیه سوخت به افراد به دلایل مختلف بر تخصیص سهمیه به خودروها مزیت های فراوانی دارد و اجرایی سازی آن نیز بر اساس زیرساخت های موجود بدون پیچیدگی های فنی امکان پذیر است.

بیان مساله

نظام کنونی تخصیص یارانه سوخت، اثر بازتوزیعی آن به نفع دهک های پردرآمد است. طبق داده های هزینه های خانوار در سال ۱۳۹۵ که توسط مرکز آمار ایران منتشر شده است، تنها ۴۳ درصد خانوارهای ایرانی صاحب خودروی بنزین سوز بوده اند و ۵۷ درصد دیگر خودروی بنزینی نداشته اند. بر طبق همین آمار، از این ۵۷ درصد، ۴۵ درصد (از کل خانوارها) حتی موتور سیکلت نیز نداشته اند. بنابراین حدود ۵۰ درصد خانوارها استفاده مناسبی از یارانه بنزین ندارند. این موضوع بیانگر توزیع ناعادلانه یارانه بنزین در بین آحاد جامعه در الگوی اختصاص سهمیه بنزین به خودروها است. به عبارت دیگر، پایین بودن نرخ بنزین در کشور عملا به معنای اختصاص یارانه بیشتر به اقشار دهک های متوسط به بالای جامعه است.

راه حل و راهکار پیشنهادی

راهکار پیشنهادی برای این مساله تخصیص سهمیه بنزین به افراد و ایجاد بازار متشکل فروش آن است. در اولین گام این بازار برای بنزین ایجاد می شود، اما در ادامه با اعمال اصلاحات، قابل تعمیم به گازوئیل و سایر حامل های انرژی نیز می باشد. رکن اصلی تخصیص سهمیه سوخت به افراد بر این مبنا است که صاحب سهمیه می تواند با مصرف نکردن آن و فروش به دیگران، معادل اختلاف قیمت بنزین سهمیه ای و قیمت بنزین در بازار متشکل را به عنوان سود خود کسب نماید. بدین ترتیب، مهم ترین بخش برای اجرایی سازی این سیاست، طراحی و پیاده سازی بازاری است که آحاد جامعه بتوانند به سادگی و سهولت، سهمیه خود را به متقاضی آن بفروشند.

مزایای راهکار پیشنهادی

مزایای راهکار پیشنهادی، تک قیمتی بودن بازار در کل کشور، عدم امکان سفته بازی و احتکار، عدم امکان مداخله در بازار، تعدیل معضل قاچاق و از همه مهم تر، سادگی و قابل استفاده بودن آن برای تمامی آحاد جامعه است. در این راهکار، ساز و کار تعیین قیمت بنزین مردمی می شود و هزینه های اجتماعی اصلاح قیمت بنزین حذف می شود. علاوه بر این، قدرت خرید مردم با تعدیل درون زای قیمت بزین بر اساس تورم حفظ می شود. از آنجا که امکان پس انداز بنزین تا سقف خاصی در کارت وجود دارد، و امکان خرید بنزین صرفا در جایگاه های بنزین و تنها برای مصرف وجود دارد، امکان مبادله های صوری و سفته بازی از بین می رود.

نکته مهم در رابطه با این راهکار آن است که خرید و فروش بنزین نیز برای کاربران سمت عرضه و تقاضا بسیار ساده است. حتی عرضه کنندگان سهمیه می توانند سقف ذخیره بنزین در کارت خود را به میزان صفر قرار دهند، به نحوی که به محض تعلق گرفتن سهمیه به فرد، با قیمت همان لحظه فروخته شود و مبلغ به صورت نقدی به حساب آن ها واریز شود.

جمع بندی

در این پژوهش، موضوع یارانه حامل های انرژی، به خصوص بنزین مورد بررسی و آسیب شناسی قرار گرفت. به عنوان یک راهکار جامع، تخصیص سهمیه بنزین بر اساس کد ملی و ایجاد بازار متشکل مبادله سهمیه بنزین ارائه شد. در مراحل بعد سوخت های دیگر از جمله گازوئیل نیز می تواند با ساز و کار این بازار عرضه شود. هدف نهایی این طرح اصلاح نظام یارانه حامل های انرژی کشور است.

این مطالعه و الگوی پیشنهاد شده در اندیشکده حکمرانی شریف با همکاری مرتضی زمانیان و سالار سیدی در سال ۱۳۹۷ انجام شده است.

 

محصولات مرتبط:

 

امتیاز مطلب: ۵ (۱ نظر)
برچسب ها
امتیاز مطلب: 5 (1 نظر)

اندیشکده حکمرانی شریف

اندیشکده حکمرانی شریف به‌عنوان حلقه‌ای مکمل در روند رو به رشد حضور مراکز آکادمیک دانشگاهی کشور در حل مسائل عملی عرصه عمومی کشور و با هدف بسترسازی، توسعه و جهت‌دهی ظرفیت‌های نخبگانی در مسیر رشد و تعالی ملی به عنوان بخشی مستقل و در قالب اندیشکده‌ای دانشگاهی در پژوهشکده سیاست‌گذاری علم، فناوری و صنعت دانشگاه صنعتی شریف فعالیت می‌نماید. ورود به صفحه اندیشکده

نوشته های مشابه

بستن