نگرش افکار عمومی به آتش بس و مذاکرات ایران و آمریکا

جنگ اخیر میان ایران و آمریکا پیامدهای گسترده ای در عرصه های سیاسی، اقتصادی و امنیتی منطقه و جهان به همراه داشته است. این درگیری نه تنها تنش های بین المللی را تشدید کرده بلکه بر افکار عمومی در کشورهای مختلف نیز تاثیر عمیقی گذاشته است. تحلیل دقیق نگرش مردم نسبت به آتش بس و مذاکرات از اهمیت ویژه ای برخوردار است، زیرا این دیدگاه ها می توانند روند دیپلماسی و سیاست های آینده را شکل دهند. همچنین شناخت واکنش های متفاوت گروه های فرهنگی و سیاسی به این بحران، به فهم بهتر فرصت ها و چالش های پیش رو کمک می کند. در چنین شرایط حساسی بررسی نقش رسانه ها در جهت دهی به این نگرش ها ضروری است تا بتوان راهکارهای موثری برای مدیریت بحران تدوین کرد.

ضرورت و اهداف پژوهش

تنش های میان ایران و آمریکا و تاثیرات گسترده آن بر حوزه های سیاسی، اقتصادی و امنیتی منطقه ای و جهانی نیازمند درک عمیق نگرش افکار عمومی نسبت به آتش بس و مذاکرات است. این نگرش ها نقش مهمی در روند دیپلماسی، حفظ ثبات بازارها و شکل دهی سیاست های آینده دارند. همچنین تفاوت دیدگاه های گروه های مختلف فرهنگی و سیاسی در داخل و خارج کشور، ضرورت بررسی دقیق و همه جانبه را برجسته می سازد. این گزارش، ترکیب سه پژوهش موازی است که با هدف تحلیل واکنش های کاربران انگلیسی زبان، فارسی زبان و عربی زبان نسبت به اعلام آتش بس و مذاکرات انجام شده اند و به شناسایی گروه های موافق و مخالف، دلایل آنان و ارزیابی افکار عمومی درباره پیروزی یا شکست در جنگ پرداخته اند. همچنین نقش رسانه ها و رویکردهای سیاسی در شکل گیری این دیدگاه ها بررسی شده است. ارائه تصویری جامع از واکنش های منطقه ای و جهانی، به سیاست گذاران و تحلیلگران امکان می دهد تا مدیریت بهتری بر بحران ها داشته و روند مذاکرات را به سمت موفقیت هدایت کنند.

نگرش افکار عمومی انگلیسی زبان به آتش بس و مذاکرات ایران و آمریکا

71 درصد از افکار عمومی انگلیسی زبان از آتش بس حمایت کرده اند. موافقان آتش بس متشکل از سه دسته و گروه هستند؛ 1) فعالان اقتصادی که از سقوط بهای نفت و بازگشت ثبات به بازارها استقبال کرده اند؛ 2) حامیان ترامپ که توافق را دستاوردی بزرگ و نتیجه فشار حداکثری بر ایران می دانند و 3) کاربران ضداسرائیلی که از خروج آمریکا از درگیری مستقیم در خاورمیانه ابراز خرسندی می کنند. در مقابل ۲۹ درصد از کاربران مخالف آتش بس هستند که عمدتا به دو جریان تعلق دارند؛ دموکرات هایی که معتقدند سیاست های نسنجیده ترامپ، ایران را در موقعیت برتر مذاکراتی قرار داده و حامیان اسرائیل که این توافق را صرفا فرصتی برای خرید زمان از سوی تهران و فریبکاری دیپلماتیک ارزیابی می کنند.

31 درصد از افکار عمومی انگلیسی زبان، ایران را پیروز جنگ می دانند که ترکیبی از مسلمانان حامی ایران، دموکرات ها و تندروهای اسرائیلی هستند. ۳0 درصد معتقدند این جنگ برنده ای نداشته و تمام طرف ها متحمل آسیب شده اند. ۲1 درصد معتقد به پیروزی آمریکا در جنگ هستند، اما 18 درصد اسرائیل را برنده جنگ می دانند و بر این باورند که اسرائیل با سوء استفاده از آمریکا و شخص ترامپ به اهداف خود دست یافته است.

مچنین ۶۳ درصد از کاربران انگلیسی زبان نسبت به آینده مذاکرات بدبین هستند که ریشه این بدبینی به نقش مخرب اسرائیل در مذاکرات و تصور موجود در خصوص ماهیت ستیزه جویانه ایران برمی گردد. در سوی مقابل ۳۱ درصد از آن ها به آینده مذاکرات خوشبین هستند؛ این گروه شامل دموکرات هایی که معتقدند ایران موقعیت برتر را دارد و ترامپ ناچار به پذیرش شروط تهران خواهد شد، حامیان ترامپ که به تفوق قدرت آمریکا باور دارند و کاربران انگلیسی نویس پاکستانی است.

واکنش کاربران فارسی زبان به آتش بس و مذاکرات ایران و آمریکا

واکنش کاربران فارسی زبان به آتش بس و مذاکرات ایران و آمریکا، تصویری دو پاره اما متکثر است. 42 درصد از کاربران از اصل آتش بس حمایت کرده اند و آن را راهی برای توقف جنگ، کاهش تهدید علیه زیرساخت ها و جلوگیری از آسیب بیشتر به شهروندان دانسته اند؛ هرچند این حمایت در همه موارد به معنای اعتماد کامل به روند مذاکرات یا رضایت از وضعیت حکمرانی نبوده است. در مقابل 39 درصد از کاربران با آتش بس مخالفت کرده اند، اما مخالفت آن ها از دو خاستگاه متفاوت برآمده است: بخشی از مخالفان جمهوری اسلامی، آتش بس را فرصتی برای بقای حاکمیت و تعویق فروپاشی آن تلقی کرده اند و بخشی دیگر از نیروهای همسو با نظام، آن را تله ای برای فریب و فشار بیشتر دشمن دانسته اند. همچنین 19 درصد از محتوا ماهیتی خنثی و خبری داشته و صرفا به بازتاب لحظه ای رویدادها پرداخته است.

در ارزیابی پیروز جنگ نیز، برداشت کاربران فارسی زبان بیش از آنکه بر واقعیات میدانی استوار باشد، تابع روایت های رسانه ای و سیاسی رقیب است. در یک سو مخالفان حاکمیت با تاکید بر تضعیف ساختار فرماندهی، آسیب پذیری دفاعی و کشیده شدن ایران به میز مذاکره، جمهوری اسلامی را بازنده جنگ معرفی کرده اند؛ و در سوی دیگر رسانه های رسمی و کاربران همسو با حاکمیت، پذیرش مذاکره از سوی آمریکا و طرح مطالبات ایران را نشانه برتری تهران و عقب نشینی واشنگتن دانسته اند.

با این حال آنچه بیش از همه در چشم می آید، غلبه بدبینی به آینده مذاکرات است: 81 درصد از کاربران نسبت به سرنوشت مذاکرات بدبین اند و شکست زودهنگام گفت و گوهای اسلام آباد، این بدبینی را تشدید کرده است. تنها 19 درصد از کاربران همچنان به ادامه مسیر دیپلماتیک و امکان توافق در دورهای بعدی امیدوار مانده اند.

نگرش افکار عمومی جهان عرب درباره آتش بس و مذاکرات ایران و آمریکا

یک اکثریت نسبی از کاربران (53 درصد) با آتش بس اعلام موافقت کرده اند. این گروه خود به سه دسته تقسیم می شوند: بخشی ایران را پیروز میدان می دانند و بر شروط تحمیلی تهران، از جمله حاکمیت بر تنگه هرمز و دریافت عوارض عبور، تاکید دارند؛ بخشی دیگر آمریکا را برنده می خوانند و به عقب نشینی ایران از شروط خود و تضعیف جمهوری اسلامی در نتیجه جنگ اشاره می کنند؛ و دسته سوم نیز صرفا از کاهش تنش و بازگشت آرامش نسبی به منطقه استقبال کرده اند. در مقابل 47 درصد از کاربران مخالف آتش بس هستند. این گروه عمدتا بر نقض فوری و گسترده توافق در همان ساعات اولیه تمرکز دارند: حملات ایران به کویت و امارات از یک سو و حملات اسرائیل به لبنان از سوی دیگر. در نگاه این کاربران آتش بس نه یک توافق واقعی که صرفا فرصتی برای بازآرایی نظامی طرف های درگیر است.

نکته مهم در پیش بینی آینده آتش بس، غلبه بدبینی (5۹ درصد) است؛ موضوعی که نشان می دهد حتی بخشی از موافقان نیز به ماندگاری توافق امید چندانی ندارند. به علاوه فاصله 55 به 45 در تفسیر پیروزی نیز تصویر جالبی می سازد: هر دو طرف می توانند روایت موفقیت خود را در افکار عمومی جا بیندازند و همین امر احتمالا عاملی مهم در پذیرش آتش بس از سوی هر دو پایتخت بوده است. با این همه آنچه از دل داده ها بیرون می زند، تصویر توافقی است که بیش از آنکه پایان یک بحران باشد، تغییر شکل آن است.

جمع بندی

پژوهش حاضر نشان داد نگرش افکار عمومی در زبان ها و فرهنگ های مختلف نسبت به آتش بس و مذاکرات ایران و آمریکا تنوع و پیچیدگی زیادی دارد. در میان انگلیسی زبانان ۷۱ درصد از آتش بس حمایت کرده و دیدگاه ها به سه دسته اقتصادی، سیاسی و ضداسرائیلی تقسیم شده است، اما ۶۳ درصد نسبت به آینده مذاکرات بدبین اند. کاربران فارسی زبان نیز دیدگاه دوگانه ای دارند؛ ۴۲ درصد موافق آتش بس و ۳۹ درصد مخالف و بیش از ۸۰ درصد نسبت به آینده گفتگوها بدبین اند. افکار عمومی جهان عرب نیز به طور نسبی با آتش بس موافقند، اما ۵۹ درصد آینده مذاکرات را نامطمئن می دانند. این داده ها نشان می دهد آتش بس بیشتر به تغییر شکل بحران منجر شده تا پایان آن و نقش رسانه ها و رویکردهای سیاسی در شکل گیری نگرش ها بسیار تعیین کننده است. این تحلیل می تواند به سیاست گذاران در مدیریت بهتر بحران و مذاکرات کمک کند.

این مطالعه در مرکز تحلیل داده و سیاست پژوهی نمافر توسط سینا مجاور، ارسلان ویسی و علی روهنده در سال 1405 انجام شده است.