تحریم شریان های اقتصادی رژیم صهیونیستی

با گذشت بیش از چندین ماه از عملیات طوفان الاقصی، کارزار تحریم شریان های اقتصادی رژیم صهیونیستی بیش از هر زمان دیگری در حال پررنگ تر شدن میان ملل مسلمان شده است. تحریم شریان های اقتصادی رژیم صهیونیستی در بخش های مختلف اقتصادی و با رویکردهای مدنی و دولتی قابلیت اجرا دارد. واردات انرژی، پروژه های سرمایه گذاری عربی-عبری، صادرات خدمات، صادرات و واردات کالا و مسیرهای ترانزیت کالا، بخش هایی هستند که هریک دارای پتانسیل بالقوه در راستای تحریم شریان های اقتصادی رژیم صهیونیستی هستند. یکی از بخش های مهم برای تحریم اقتصادی رژیم صهیونیستی، تحریم مسیرهای ترانزیتی منتهی به آن است.

ضرورت و اهداف پژوهش

پس از عملیات طوفان الاقصی، جبهه یمن نقش آفرینی بسیار چشمگیری در حمایت از مردم فلسطین داشته است. نیروهای مسلح یمن از طریق مجموعه عملیات ها در دریای سرخ و تنگه باب المندب علیه کشتی هایی که به هر طریقی با رژیم صهیونیستی مرتبط هستند، به یک بازیگر اساسی تبدیل شده اند. پس از حملات دولت یمن به کشتی های مرتبط با رژیم صهیونیستی در اواخر سال 2023 میلادی، رژیم صهیونیستی فعال کردن بخشی از کریدور زمینی IMEC را در دستور کار خود قرار داده و سپس با پروپاگاندای رسانه ای خود، به گسترش خبر فعالیت آن پرداخت.

اگرچه فعالیت این مسیر جایگزینی برای مسیر دریای سرخ نیست، با این حال از نظر روانی با هدف روحیه بخشی به اقتصاد رژیم صهیونیستی و بی اثر جلوه دادن حملات دولت یمن صورت گرفته است. علاوه بر این، به نظر می رسد که رژیم صهیونیستی با تهیه گزارش از فعالیت این مسیر، به دنبال به تصویر کشیدن همکاری دولت های سازش کار عربی با خود است تا همکاری های اقتصادی، بیش از پیش به عنوان مقدمه ای برای عادی سازی روابط با دولت عربستان سعودی عمل کند. از همین رو پژوهش حاضر با بررسی تاثیر حملات یمن بر تجارت خارجی رژیم صهیونیستی و جایگزینی کریدور زمینی دریای سرخ به ضرورت یافتن راه حل هایی برای انسداد کریدور زمینی پرداخته است.

تاثیر حملات دولت یمن بر تجارت خارجی رژیم صهیونیستی

با آغاز حملات دریایی دولت یمن به کشتی های وابسته به رژیم صهیونیستی که مهم ترین آن تصاحب کشتی «گلکسی لیدر» بود، تجارت خارجی این رژیم از طریق دریای سرخ مختل شد. در ماه دسامبر 2023، شرکت های بزرگ کشتیرانی جهان، از جمله «Marsk» دانمارک، شرکت کشتیرانی آلمانی «Hapag-Lloyd» و همچنین غول نفتی «BP»، ارسال کشتی های خود را از طریق دریای سرخ و کانال سوئز متوقف کردند. قبل از این حملات، کشتی های آسیایی از دریای سرخ و کانال سوئز عبور می کردند تا به بنادر اشغالی فلسطین و اروپایی برسند، اما پس از حملات مجبور به دور زدن دماغه امید در جنوب آفریقا شدند. با این اتفاق، هزینه حمل کانتینر از شانگهای چین به شمال اروپا از حدود 1000 دلار در ماه نوامبر 2023 به 5000 دلار در ماه ژانویه 2024 رسید. به گفته «UNCTAD»، حمل و نقل ماهانه از کانال سوئز از اکتبر 2023 تا ژانویه 2024، 42 درصد کاهش یافت.

حملات دولت یمن به کشتی های عبوری از دریای سرخ، بر تجارت دریایی رژیم صهیونیستی به دو صورت تاثیر گذاشته است. رژیم صهیونیستی از دو مسیر به دریای سرخ وابسته است؛ مسیر اول از بندر ایلات به سمت تنگه تیران و سپس تنگه باب المندب و مسیر دوم از سواحل مدیترانه در غرب سرزمین های اشغالی به سمت کانال سوئز، خلیج سوئز و سپس تنگه باب المندب. بسته شدن مسیر دریای سرخ نه تنها بر بندر ایلات، بلکه بر سایر بنادر رژیم صهیونیستی که با کشورهای شرقی تجارت دریایی دارند تاثیر داشته است. در بیشینه ترین حالت، در اثر انسداد مسیر دریای سرخ، 25 درصد از صادرات و 29 درصد از واردات رژیم صهیونیستی تحت تاثیر قرار گرفته است. این مقدار از تجارت رژیم صهیونیستی، در اثر حملات دولت یمن، از مسیر انحرافی دماغه امید و با زمان و هزینه بیشتر به مقصد سرزمین های اشغالی می رسند.

کریدور زمینی جایگزین دریای سرخ و مزیت های آن برای رژیم صهیونیستی

در اثر تحولات رخ داده در مسیر حمل و نقل دریایی، رژیم صهیونیستی با همکاری کشورهای عربستان، بحرین، امارات و اردن، قسمتی از کریدور زمینی «IMEC» را با هدف رساندن کالاهای ضروری به سرزمین های اشغالی فعال کرد. با فعالیت این مسیر، کشتی های از مبدا چین و هند کانتینرها را در بنادر بحرین (منا سلمان)، امارات (جبل علی) و عربستان (دمَّام) تخلیه می کنند و سپس محموله ها روی کامیون بارگیری شده و از طریق گذرگاه مرزی «ملک حسین» اردن به سرزمین های اشغالی منتقل می شوند.

با وجود اینکه این کریدور زمینی به احتمال زیاد حجم کمی از میزان کالاهای صادراتی به رژیم صهیونیستی را حمل می کند و بدیل مناسبی برای ترانزیت دریایی نیست، اما می توان گفت که به احتمال زیاد کالاهای ضروری رژیم صهیونیستی از این مسیر به آن منتقل می شود. اگرچه داده ها در مورد حجم، چگونگی حمل و کیفیت عملکرد این کریدور جزء اطلاعات حساس رژیم صهیونیستی محسوب می شود؛ با این حال، اطلاعاتی مقدماتی در مورد آن قابل گردآوری است. این کریدور به گفته رئیس شرکت تراکنت ارسال بار از امارات به حیفا از 14 روز به 4 روز نسبت به مسیر کانال سوئز کاهش داشته است. به طور کلی می توان بیان داشت این کریدور در صورت فعالیت در کل سال، حدود 1.4 تا 1.8 میلیون تن ظرفیت جابه جایی بار را دارد.

همکاری شرکت های صهیونیستی، غربی و عربی در کریدور زمینی جایگزین دریای سرخ

وظیفه تسهیل حمل و نقل در کریدور زمینی جایگزین دریای سرخ با همکاری کشورهای عربی، به شرکت تراکنت سپرده شده است. این شرکت دارای ارزش بازار 48.9 میلیون شِکِل (بیش از 13 میلیون دلار) در بورس اوراق بهادار تل آویو است که تا حدودی با توجه به آخرین اطلاعیه های آن، تنها در یک ماه بیش از دو برابر شده است. به نقل از منابع رژیم صهیونیستی، شرکت تراکنت با دو شرکت اماراتی، یک شرکت بحرینی و یک شرکت مصری برای تسهیل حمل و نقل در کریدور زمینی جایگزین همکاری می کند.

اولین همکاری تراکنت در 7 سپتامبر (2023 یک ماه پیش از جنگ) با شرکت «Cox Logistics» در قالب یک یادداشت تفاهم آغاز شد. پس از جنگ طوفان الاقصی و در ماه دسامبر نیز این شرکت با «FZCO Puretrans» همتای خود در امارات و شرکت «DP World» در بندر دبی قرارداد امضا کرد. همچنین، به ادعای منابع رژیم صهیونیستی، تراکنت یادداشت تفاهم مشابهی را 24 دسامبر با شرکت خدمات لجستیکی آمریکایی «WWCS» (مستقر در مصر) امضا کرد که به عنوان آژانسی برای مدیریت حمل و نقل کانتینری از بنادر و خدمات به بازار مصر فعالیت می کند.

ضرورت یافتن راه حل هایی برای انسداد کریدور زمینی

انتشار فعال شدن کریدور زمینی به عنوان جایگزینی برای مسیر دریای سرخ در رسانه های رژیم صهیونیستی با اهدافی ترکیبی صورت گرفته است.

• نخست، رژیم صهیونیستی با انتشار این خبر قصد دارد تا اقدامات دولت یمن در دریای سرخ را بی اثر جلوه دهد.
• دوم، رژیم صهیونیستی قصد دارد تا با انتشار این خبر به اقتصاد رو به فرسای رفته خود روحی تازه بدمد تا از حجم شوک روانی به آن جلوگیری کند.
• سوم، رژیم صهیونیستی با انتشار خبر همکاری شرکت های عربی با خود، قصد دارد تا به این ذهنیت دامن زند که کشورهای عربی در لفظ همراه با مردم غزه و در عمل در کنار قاتلان مردم غزه ایستاده اند.

سوای از قصد و نیت رژیم صهیونیستی از رونمایی از کریدور زمینی مذکور، بررسی ها نشان از این واقعیت دارد که کریدور زمینی با توجه به ظرفیت و نوع کالاهای مبادله ای بین رژیم و کشورهای شرقی، جایگزینی جدی در کوتاه مدت برای مسیر دریای سرخ نیست. با این وجود، پرداختن به راه حل های انسداد این کریدور به سه علت از اهمیت چشمگیری برخوردار است.

• اول اینکه با توجه به دوری مسیر انحرافی از دماغه امید نسبت به دریای سرخ، به احتمال زیاد برخی از کالاهای ضروری، از این مسیر کوتاه تر جابه جا خواهد شد؛
• دوم اینکه رژیم صهیونیستی با تبلیغ فعالیت این مسیر، به دنبال بی ثمر نشان دادن حملات دولت یمن و دلسرد نمودن جبهه مقاومت و همچنین روحیه بخشی به داخل است؛ بنابراین انسداد این مسیر با هدف فشار روانی بر رژیم صهیونیستی و اقتصاد آن از اهمیت برخوردار است.
• سوم اینکه در بلندمدت توسعه کریدور زمینی، تبعات گسترده ای برای جمهوری اسلامی ایران و جبهه مقاومت در ابعاد امنیتی، سیاسی و اقتصادی خواهد داشت.

جمع بندی

پس از حملات دولت یمن به کشتی های مرتبط با رژیم صهیونیستی در اواخر سال 2023 میلادی، رژیم صهیونیستی فعال کردن بخشی از کریدور زمینی IMEC را در دستور کار خود قرار داده و سپس با پروپاگاندای رسانه ای خود، به گسترش خبر فعالیت آن پرداخت. رژیم صهیونیستی با انتشار این خبر قصد دارد اولا اقدامات دولت یمن در دریای سرخ را بی اثر جلوه دهد؛ دوما در اقتصاد رو به فرسایش رفته خود روحی تازه بدمد و سوما قصد دارد تا به این ذهنیت دامن زند که کشورهای عربی در لفظ همراه با مردم غزه و در عمل در کنار قاتلان مردم غزه ایستاده اند. با وجود اینکه این کریدور زمینی به احتمال زیاد حجم کمی از میزان کالاهای صادراتی به رژیم صهیونیستی را حمل می کند؛ اما می توان گفت که به احتمال زیاد کالاهای ضروری رژیم صهیونیستی از این مسیر به آن منتقل می شود. لذا پرداختن به راه حل های انسداد این کریدور و تحریم اقتصادی رژیم صهیونیستی به دلایلی چون تبعات گسترده برای جمهوری اسلامی ایران و جبهه مقاومت در ابعاد امنیتی، سیاسی و اقتصادی اهمیت دارد.

این مطالعه در اندیشکده اقتصاد بین الملل توسط امیرحسین صدیقی و به سفارش مرکز همکاری های تحول و پیشرفت ریاست جمهوری در سال 1403 انجام شده است.