چرا «ناوگان پشه» ایران همچنان تهدیدی قدرتمند در تنگه هرمز است؟
مرور بنیاد توسعه فردا از گزارشات جنگ اندیشکدههای خارجی
بنیاد توسعه فردا به نقل از نیویورک (18 آوریل 2026)
اگرچه بخش زیادی از نیروی دریایی منظم ایران نابود شده، اما سپاه پاسداران همچنان ناوگانی از قایقهای کوچک، سریع و چابک را در اختیار دارد که برای مختل کردن کشتیرانی طراحی شدهاند. این قایقها و موشکها و پهپادهای قابل پرتاب از آنها، تهدید اصلی برای کشتیرانی در تنگه هرمز بودهاند.
نبرد نامتقارن در دریا
سعید گلکار،کارشناس سپاه و استاد دانشگاه تنسی: «نیروی دریایی سپاه بیشتر مانند یک نیروی چریکی در دریا عمل میکند. به جای تکیه بر ناوهای جنگی بزرگ، به حملات بزن و در رو متکی است.»
وضعیت نیروهای دریایی ایران
نیروی دریایی منظم: ژنرال دن کین، رئیس ستاد مشترک ارتش آمریکا: بیش از ۹۰ درصد ناوگان آن از جمله ناوهای اصلی، در کف اقیانوس است.– نیروی دریایی سپاه: حدود نیمی از قایقهای تهاجمی سریع غرق شده، اما تعداد دقیق مشخص نیست (تخمینها از چند صد تا چند هزار است). این قایقها اغلب در تصاویر ماهوارهای دیده نمیشوند و در غارهای حفرشده در خط ساحلی پنهان شدهاند.
دریاسالار گری روهد، رئیس بازنشسته عملیات دریایی آمریکا: «این نیرو همچنان یک نیروی برهمزننده باقی میماند. شما هرگز به طور کامل نمیدانستید که آنها قصد انجام چه کاری و چه نیاتی دارند.»
ریشههای تاریخی و استراتژی پنهانکارانه
پس از جنگ ایران و عراق و مشاهده قدرت آمریکا در جنگ اول خلیج فارس، ایران متقاعد شد که در رویارویی مستقیم نمیتواند پیروز شود. بنابراین نیروی دریایی سپاه را به عنوان یک نیروی پنهانکار برای آزار دادن کشتیها توسعه داد.نیروی دریایی سپاه حدود ۵۰ هزار نیرو دارد و در پنج بخش در امتداد خلیج فارس، از جمله حضور در بسیاری از ۳۸ جزیره تحت کنترل ایران، مستقر است. حداقل ۱۰ پایگاه مستحکم پنهان برای قایقهای تهاجمی ساخته شده است.
زرادخانه قایقهای کوچک و چابک
ایران از قایقهای تفریحی مجهز به نارنجکانداز شروع کرد و اکنون طیفی از قایقهای ویژه، زیردریاییهای مینیاتوری و پهپادهای دریایی دارد. ایران ادعا میکند برخی قایقها به سرعت بیش از ۱۰۰ گره دریایی (۱۸۵ کیلومتر در ساعت) میرسند.
محاصره دریایی و احتیاط آمریکا
پس از اعمال محاصره دریایی توسط ترامپ، قدرتمندترین ناوهای آمریکایی از گشتزنی در نزدیکی تنگه باریک هرمز خودداری میکنند. کارشناسان میگویند فضای مانور کم و زمان هشدار برای جلوگیری از پهپاد یا موشک وجود ندارند. ناوهای آمریکایی احتمالاً در دریای عمان یا دریای عرب دورتر میمانند. ایران همچنین تهدید کرده که از طریق نیروی نیابتی خود در یمن، عملیات را به دریای سرخ گسترش دهد.
سابقه رویارویی و فرهنگ عمومی
نیروی دریایی سپاه سابقه طولانی بازی گربه و موش با آمریکا دارد. در سال ۲۰۱۶، دو قایق کوچک آمریکایی را به اسارت گرفت. سرتیپ محمد ناظری، بنیانگذار نیروهای ویژه دریایی سپاه که رهبری آن حمله را بر عهده داشت، در ایران به جایگاه فرقهای دست یافت و الهامبخش یک برنامه واقعنمای تلویزیونی به نام «فرمانده» شد که پنج فصل پخش شد.
جمعبندی
اگرچه نیروی دریایی منظم ایران عملاً نابود شده و نیمی از قایقهای سپاه نیز غرق شدهاند، اما «ناوگان پشه» باقیمانده همچنان یک تهدید نامتقارن قدرتمند برای کشتیرانی در تنگه هرمز محسوب میشود. قایقهای کوچک، پنهانشده در غارهای ساحلی و مسلح به موشک و پهپاد، به دلیل عدم توانایی کشتیهای تجاری در دفاع و همچنین احتیاط ناوهای آمریکایی در نزدیک شدن به تنگه، میتوانند اختلال جدی ایجاد کنند. سپاه با اتکا به تجربه تاریخی و استراتژی چریکی، همچنان یک «نیروی برهمزننده» کلیدی در معادلات نظامی خلیج فارس باقی مانده است.
