تحولات سوریه و عملیات نظامی اسرائیل در خاک این کشور

سوریه، کشوری که به مدت بیش از یک دهه درگیر جنگ و بحران است، همواره در کانون توجهات بین المللی قرار دارد. تحولات اخیر در این کشور، از درگیری های داخلی تا مداخلات خارجی و تحرکات دیپلماتیک، پیچیدگی های بیشتری به اوضاع موجود وارد کرده است. فضای رسانه ای، به ویژه شبکه های اجتماعی، به عنوان بسترهای موثر برای تبادل نظر و بررسی دیدگاه ها، نقش مهمی در شکل دهی به روایت ها و آگاهی عمومی ایفا می کنند. با توجه به حجم بالای تعاملات و انتشار محتوا در این فضا، بررسی واکنش ها و رویکردهای کاربران نسبت به بحران سوریه می تواند به درک بهتری از نگرش ها و اولویت های آن ها کمک کند.

ضرورت و اهداف پژوهش

تحولات اخیر در سوریه، به ویژه در سویدا و حملات هوایی اسرائیل، موجب تشدید تنش های امنیتی و ژئوپلیتیکی در این کشور بحران زده شده است. این وضعیت نه تنها به مسائل نظامی، بلکه به تحرکات دیپلماتیک بازیگران خارجی نیز دامن زده است و این امر توجه بسیاری از کاربران رسانه های اجتماعی را جلب کرده است. پلتفرم ایکس به عنوان یکی از اصلی ترین فضای های دیجیتال برای تبادل اطلاعات میان کاربران عرب زبان، فرصتی مناسب برای رصد و تحلیل گفتمان های شکل گرفته حول بحران سوریه فراهم کرده است. بررسی محتوای تولیدشده در این فضا می تواند ابعاد جدیدی از درک عمومی نسبت به رویدادها و واکنش های مردمی را نمایان کند.

یافته های حاصل از بررسی مواضع کاربران عرب زبان در شبکه اجتماعی ایکس

بر اساس داده ها، در دوره زمانی 23/04/1404 تا 30/04/1404، تعداد 2,606,660 پست توسط 206,543 کاربر منحصر به فرد درباره موضوع گزارش تولید و منتشر شده است. این حجم از محتوا و تعداد بالا کاربران نشان دهنده اهمیت این موضوع و توجه ویژه کاربران ایکس عربی به وقایع اخیر سوریه است. بررسی ها یافته های زیر را به دنبال داشته است:

افزایش سطح نارضایتی عمومی و کاهش محسوس محبوبیت ابومحمد الجولانی

بررسی های انجام شده، نشان از افزایش سطح نارضایتی های عمومی در پی تشدید درگیری ها در استان های جنوبی و حملات اسرائیل به خاک سوریه دارد. از منظر بخش قابل توجهی از کاربران، جولانی به سبب وام داری از جریان های مختلف سیاسی، توان مقابله با رژیم صهیونیستی جهت حفظ تمامیت ارضی را ندارد. برای نخستین بار پس از استقرار تحریرالشام در کاخ ریاست جمهوری دمشق، دودستگی و شکافی عمیق در میان حامیان سابق جولانی به چشم می خورد.

نفوذ صهیونیست های عربی نویس به اعماق شبکه

تلاش صهیونیست های عربی نویس نظیر ادی کوهن و مئیر مصری برای تفرقه افکنی میان جامعه عرب، به ثمر نشسته است. این دو حساب و دیگر صهیونیست های عربی نویس، در یکی از جریان های معارض جولانی و در نزدیکی کاربران حامی مقاومت و سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران قرار گرفته اند. برخی کاربران عرب زبان معارض جولانی، ابایی از همراهی و هم صدایی با صهیونیست ها ندارند.

نگرانی خواص و اینفلوئنسرهای مصری، لبنانی و سوری

بررسی ها نشان می دهد که شماری از تحلیل گران این سه کشور نسبت به عزم جدی رژیم صهیونیستی برای ترسیم نقشه موسوم به «خاورمیانه جدید»، هشدار داده اند. الازهر مصر، سامح عسکر و…. را می توان گره های شاخص این محور تولید و انتشار محتوا دانست. برای نخستین بار، تولید و انتشار محتوا در ارتباط با «مسیر داود»، در ایکس عربی افزایشی قابل توجه داشته است.

حمایت رباتیک با هدف ترمیم پایگاه مردمی ابومحمد الجولانی

ردپای مجازی حساب های خودکار (به ویژه از مبدا سعودی و امارات متحده عربی) در بازنشر انبوه پیام تلویزیونی ابومحمد الجولانی پس از حملات هوایی اسرائیل به محوطه کاخ ریاست جمهوری و ساختمان ستاد کل ارتش سوریه، کاملا مشهود است. قله تولید و انتشار در این بازه، حائز فراوانی و فاقد فراگیری است.

اظهار شادمانی از حملات اسرائیل، دستاویزی برای تخریب مقاومت و ایران

شماری از اینفلوئنسرهای منتسب به مقاومت (به ویژه در عراق) پس از حمله اسرائیل به سوریه و به تلافی اظهار شادمانی برخی سوری های معارض ایران پس از آغاز جنگ 12 روزه، مضامینی تحریک آمیز تولید و منتشر کردند. از جمله این کاربران می توان به سعاد القیسی اشاره کرد. البته که این رفتار تحریک آمیز در میان برخی حساب های عربی نویس از مبدا ایران نیز مشاهده شد. این رفتار نسنجیده در برهه فعلی، زمینه را برای انتقادات گسترده علیه ایران و مقاومت فراهم آورد. شماری از کاربران بر این باورند که ایران، در جنگ با اسرائیل تنها منافع ملی خود را دنبال می کند و اهتمامی نسبت به اعراب متضرر از جنایات رژیم صهیونیستی ندارد.

حکمت الهجری و دروزی های سوریه، منفورترین بازیگر صحنه وضعیت

بررسی رویکرد کاربران نسبت به موجودیت های نامدار و پرتکرار در متن توییت ها نشان می دهد که دروز سوریه، منفورترین بازیگر در تحولات اخیر سوریه هستند. به اعتقاد برخی کاربران، ایالات متحده آمریکا در غرب آسیا، سگی پاسبان به نام اسرائیل دارد که دروزی ها نقش سگ پاسبان آن را ایفا می کنند. از منظر ایشان، تنها آورده دروز و حکمت الهجری برای اسرائیل، ایجاد منطقه ای حائل است.

سناریوهای محتمل برای آینده درگیری ها

یکی از محتمل ترین سناریوها از منظر کاربران تداوم درگیری ها در استان های جنوبی است. تحرکات عشایر عرب و ترکمان و نفیرهای عام و مطالبه جهاد، دستاویز رژیم صهیونیستی برای تداوم حملاتش خواهد بود. دومین سناریو، باز شدن پای لبنان و حزب الله به این میدان نبرد است. برخی کاربران معتقدند که رژیم در تلاش است تا از طریق سوریه، کریدوری جدید به سمت لبنان باز کند. معدودی از کاربران نیز معتقدند که آتش بس میان جولانی و اسرائیل، به شرط تن دادن به عادی سازی روابط با رژیم صهیونیستی تا مدتی پایدار می ماند و نقض فاحشی رخ نخواهد داد.

پیشنهادهای استراتژیک برای مدیریت وضعیت کنونی در سوریه و مقابله با نفوذ اسرائیل

با توجه به بررسی یافته ها و باهدف مدیریت این صحنه وضعیت، پیشنهادهای زیر ارائه می شود:

• پرهیز از تولید و انتشار محتوای تفرقه افکنانه که می تواند منجر به تخریب دستاوردهای جنگ 12 روزه شود؛
• تلاش برای احیای غیرت عربی در برابر اشغال جنوب سوریه؛
• آگاه سازی کشورهایی نظیر اردن، مصر، ترکیه و بخش هایی از عراق از ارض موعود صهیونیست ها و مسیر داود؛
• حضور منسجم و کارآمد در صحنه وضعیت باهدف ارتباط گیری با راهبران افکار عمومی و تاثیرگذاری؛
• تقبیح هم صدایی با صهیونیست های عربی نویس نظیر مئیر مصری و ادی کوهن و افشای کارویژه تفرقه افکنی ایشان؛
• افزایش هزینه تطبیع برای حاکمان عرب؛
• اشاره به بدعهدی آمریکا و اسرائیل و بمباران دمشق مدتی پس از سفر جولانی به امارات و همچنین دیدار او با ترامپ در سعودی؛
• تاکید بر حفظ مولفه های ثبات (به ویژه لزوم مسلح ماندن مقاومت در عراق و لبنان) و درس عبرت گرفتن از سوریه.

جمع بندی

تحولات اخیر در سوریه و حملات اسرائیل به تشدید تنش ها و نارضایتی عمومی نسبت به ابومحمد جولانی منجر شده است. کاربران عرب زبان در شبکه ایکس به طور فزاینده ای به رویش تفکرات مخالف جولانی و نفوذ صهیونیست های عربی نویس واکنش نشان داده اند. آگاه سازی جامعه عربی درباره تهدیدات اسرائیل و هم صدایی با آن ها، همچنین افزایش هزینه های عادی سازی روابط با اسرائیل، از جمله نکات کلیدی این گزارش است. در این فضای ملتهب، پیشنهادهایی برای مدیریت وضعیت فعلی ارائه شده که شامل پرهیز از تولید محتوای تفرقه افکن، احیای غیرت عربی و تقویت پایگاه مردمی مقاومت است. همچنین اشاره به بدعهدی آمریکا و اسرائیل و ضرورت حفظ ثبات در مناطق مقاومتی مانند عراق و لبنان، در میان استراتژی های کلیدی ذکر شده است. این تحلیل ها می تواند به درک بهتری از وضعیت پیچیده سوریه کمک کند.

این مطالعه در موسسه آینده پژوهی جهان اسلام توسط سجاد رفیعی در سال 1404 انجام شده است.