عارضه یابی و مساله یابیعلم و فناوری

راهکارهای ایجاد کسب و کارهای نوپا و دانش‌ بنیان

بررسی مشکلات و موانع استارت‌ آپ‌ ها در دو سطح کلان و خرد

موانع و مشکلات متعدد و متنوعی بر سر راه راه اندازی و رشد کسب و کارهای نوپا و شرکت های دانش بنیان در کشور وجود دارد. این مشکلات را می توان در دو سطح کلان و خرد بررسی کرد. از جمله مسائل کلان می توان به «نبود نگاه استراتژیک»، «ضعف نظام آموزش و سرمایه انسانی» و «مسائل مرتبط با چند نرخی بودن ارز» اشاره کرد. مهمترین مشکلات سطح خرد را نیز می توان مواردی چون «بیمه»، «مالیات و گمرک»، «نظام تامین مالی، مسائل بانکی و ارز»، «مجوز دهی و نظارت»، «ایجاد بازار و تقاضا» و «نظام مالکیت فکری» دانست.

ضرورت و اهداف پژوهش

با تکامل نظام علم، فناوری و نوآوری در سال های گذشته، کشور ایران گام در مسیر تبدیل شدن به اقتصادی دانش بنیان و مبتنی بر نوآوری گذاشته است. نسل جدید سیاست های توسعه علم، فناوری و نوآوری کشور معطوف به توسعه تمامی ابعاد تأثیرگذار در توسعه اقتصاد دانش بنیان و مبتنی بر نوآوری است. سرمایه انسانی و دانشگاه ها، پژوهشگاه های دولتی، نهادهای تنظیم گر، نظام تامین مالی نوآوری، کسب و کارهای خصوصی و ارتقای صادرات محصولات دانش بنیان مهم ترین این ابعاد به شمار می روند. بدیهی است این راه تازه با موانع و چالش های بسیاری همراه خواهد بود. لذا در این گزارش تلاش می شود تصویری تا حد ممکن کامل از آن ها ارائه شود تا دستور کاری برای اقدامات دولت و مجلس جهت رفع مشکلات موجود و حرکت پرشتاب تر به سمت توسعه اقتصادی دانش بنیان باشد.

روش شناسی پژوهش

این پژوهش یک پژوهش توصیفی تحلیلی با هدف ارائه تصویر حتی الامکان جامعی از شبکه مسائل و مشکلات راه اندازی و توسعه شرکت های نوپا و دانش بنیان در ایران است. بدین منظور برای گردآوری داده های مورد نیاز ۸ جلسه با «معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری»، «اتحادیه ها، سندیکاها و صاحب نظران دانشگاهی»، «با حدود ۱۰۰ شرکت دانش بنیان»، «معاونت سیاست گذاری معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری، سازمان فناوری اطلاعات، اتحادیه کشوری کسب و کارهای مجازی، خبرگان و کارشناسان موضوع»، «شرکت های خصوصی، کسب و کارهای اینترنتی و استارت آپ های بزرگ و باسابقه»، «سازمان امور مالیاتی و گمرک»، «سازمان تامین اجتماعی» و «معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری، بانک مرکزی، صندوق نوآوری و شکوفایی، انجمن کارفرمایی صندوق های سرمایه گذاری جسورانه و اداره کل ثبت اختراعات سازمان ثبت اسناد و املاک کشور» برگزار گردید. همچنین مکاتبات جداگانه با دستگاه های اجرایی برای اخذ نظرات مکتوب و تکمیل یافته ها، انجام و مسائل و مشکلات راه اندازی و فعالیت کسب و کارهای نوپا و شرکت های دانش بنیان در ایران (با تمرکز بر خلا قوانین، نقص قوانین یا عدم اجرا) شناسایی و دسته بندی شد و دستگاه های مسئول یا مرتبط با هر مسئله نیز مشخص گردید.

موانع راه اندازی و رشد کسب و کارهای نوپا و شرکت های دانش بنیان در ایران

موانع و مشکلات متعدد و متنوعی بر سر راه راه اندازی و رشد کسب و کارهای نوپا و شرکت های دانش بنیان وجود دارد. ورود حاکمیت برای رفع موانع توسعه کسب و کارهای نوپا در کشور می تواند به دو صورت بخشی (رفع موانع و مشکلات کسب و کارهای نوپا خاص یک بخش) یا بر اساس سطح مسائل (مسائل ملی یا زمینه‌ای و مسائل سطح خردتر مرتبط با ابعاد زیست بوم استارت آپی) صورت گیرد. اگرچه ورود حاکمیت برای رفع موانع توسعه کسب و کارهای نوپا ودانش بنیان با هر دو رویکرد فوق ضروری است، اما در این گزارش از رویکرد دوم استفاده شده و تلاش شده است تا پیشنهادات سیاستی در سطح کلان و در سطح اصلاح قوانین در اکوسیستم استارت آپی کشور استخراج شود.

منظور از مسائل کلان یا زمینه‌ای مسائلی است که بر ساختار کلان اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی و حتی سیاسی کشور مترتب است. از جمله این مسائل می توان به «نبود نگاه استراتژیک»، «ضعف نظام آموزش و سرمایه انسانی»، «مسائل مرتبط با چند نرخی بودن ارز» و «ضعف فرهنگ صیانت از بازار داخل (حقوق مالکیت)» اشاره کرد.

منظور از مسائل سطح خرد آن دسته از مسائل و مشکلاتی است که به طور خاص زیست بوم استارت آپی کشور را متاثر می کند. این مسائل به ۶ دسته اصلی تقسیم می شوند که عبارتند از: «بیمه»، «مالیات و گمرک»، «نظام تامین مالی، مسائل بانکی و ارز»، «مجوزدهی و نظارت»، «ایجاد بازار و تقاضا» و «نظام مالکیت فکری». در ادامه برخی مصادیق هر یک از این زمینه ها و راهکار های پیشنهادی پژوهش ارائه خواهند شد.

زمینهچالشراهکارنهاد ذی ربط
بیمه تامین اجتماعیاعمال ضریب بر قراردادهای پژوهشی تک نفرهاجرای دقیق بخشنامه ۱۴.۸ و ۱۱.۳ سازمان تامین اجتماعی در خصوص معافیت ضریب حق بیمه قراردادهای پژوهشی تک نفرهسازمان تامین اجتماعی
مالیات و گمرکیکسان بودن نرخ مالیات کسب و کارهای نوپا و کسب و کارهای بالغ و سنتیاصلاح قانون مالیات های مستقیم و پیش بینی نرخ های متناسب معافیت های مالیاتی برای سال های اولیه فعالیتمجلس با پیشنهاد سازمان امور مالیاتی
نظام تامین مالی، نظام بانکی و ارزعدم امکان وثیقه گذاری دارایی های نامشهودپیگیری تصویب آیین نامه ارزش گذاری دارایی های نامشهود از فرابورسوزارت اقتصاد
ثبت و صدور مجوز و نظارتتعدد مراکز صدور مجوز و نظارتتعیین قانونی متولی اصلی فرادستگاهی و
فراوزارت خانه‌ای برای صدور مجوز و نظارت
مجلس شورای اسلامی «هیئت مقررات زدایی و تسهیل صدور مجوزها کسب و کار» وزارت امور اقتصادی و دارایی
بازار و تقاضای محصولات و خدماتضعف دیپلماسی اقتصادی و جستجوی بازارهای جدید در کشورهای دیگرفعال تر شدن معاونت اقتصادی وزارت امور خارجه و ارائه گزارش به مجلسوزارت امور خارجه
نظام مالکیت فکریخلا قانونی در زمینه مالکیت ادبی هنری و سوءاستفاده از ایده های فکری تولیدکنندگان محتواتسریع در تصویب لایحه مالکیت فکریمجلس شورای اسلامی
وزارت فرهنگ و ارشاد
وزارت IC

جمع بندی

تجربه چند سال اخیر از وجود موانع و چالش هایی برای تشکیل و رشد شرکت های نوپا و دانش بنیان حکایت دارد. ورود حاکمیت برای رفع موانع توسعه شرکت های نوپا و دانش بنیان در کشور می تواند بر اساس سطح مسائل (مسائل ملی یا زمینه‌ای و مسائل سطح خردتر مرتبط با ابعاد زیست بوم استارت آپی) صورت گیرد. باید توجه داشت که موانع تشکیل و فعالیت شرکت های نوپا و دانش بنیان همچنان درحال تغییر و تحول است. ظهور فناوری های جدید و شکل گیری زمینه های نو برای تشکیل و فعالیت کسب و کارها، نیازهای حمایتی و تسهیل گری جدیدی را ایجاب می کند. در سال های پیش رو، موضوعاتی نظیر هوش مصنوعی، الزامات دسترسی به داده های انبوه ،اینترنت اشیا و حفاظت و صیانت از داده های شخصی، نیازهای قانونی جدیدی هستند که ایجاب می کند کمیسیون های ذیربط با فوریت، دقت و جامعیت این موضوعات را بررسی کنند و نسبت به تقویت زیرساخت قانونی مورد نیاز متناسب با مقتضیات جدید اقتصاد کشور اقدام نمایند.

این مطالعه در مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی با همکاری پریسا علیزاده و سهیلا خردمندنیا در سال ۱۳۹۸ انجام شده است.

امتیاز کاربر ۴ (۱ رای)
برچسب ها
امتیاز کاربر 4 (1 رای)

مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی

مرکز پژوهش‌ های مجلس شورای اسلامی نهادی وابسته به مجلس شورای اسلامی ایران است که پژوهش‌ های علمی لازم را جهت استفاده در برنامه‌ریزی‌ ها و تصمیمات حقوقی و فناورانه انجام می‌ دهد. ورود به صفحه انديشکده

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

بستن
بستن