هیچکس در امان نخواهد بود مگر اینکه همه در امنیت باشند
مصاحبه مجید افشانی عضو هیأت مدیره اندیشکده حکمرانی شریف در مصاحبه اختصاصی با مرکز مطالعات سیاستگذاری PIR
پرسش: شما چگونه مقیاس حمله اسرائیل به ایران را ارزیابی میکنید؟ از یک سو، این نخستین حمله اسرائیل به ایران در سالهای اخیر نیست و پیشتر نیز شاهد ترور دانشمندان هستهای ایرانی بودهایم. از سوی دیگر، به نظر میرسد که امروز هر دو طرف، یعنی ایران و اسرائیل، در موضع تدافعی قرار دارند.
پاسخ: آنچه همه نباید فراموش کنند این است که این اسرائیل بود که دست به یک حمله مسلحانه زد، که به معنای اقدام تهاجمی است، و بنابراین ایران در حال انجام دفاع مشروع از خود است. توصیف آغاز یک حمله تروریستی غیرقانونی به عنوان «دفاع» نادرست است.
ایدئولوژی اسرائیل مبتنی بر حذف دیگران است و برای نتانیاهو، این جنگ مسئله مرگ و زندگی است. آنها برای کشاندن ایالات متحده به این درگیری، هر کاری خواهند کرد، و مراحل بعدی شامل ورود به یک «تعادل وحشت» و کشتار گسترده غیرنظامیان خواهد بود، در حالی که تظاهر به تفکیک مردم ایران از حکومت به سرعت رنگ خواهد باخت.
اسرائیل به اشتباه بر حمایت ناشی از نارضایتی عمومی حساب باز کرده است. حتی امروز، منتقدان و چهرههای اپوزیسیون سرشناس موضعی قاطع علیه اسرائیل گرفتهاند، و هرچه تلفات غیرنظامی بیشتر شود، ایران متحدتر خواهد شد و به سطح بیسابقهای از اجماع ملی خواهد رسید. در نهایت، با وجود خساراتی که ممکن است متحمل شود، ایران در این جنگ با بنبست روبهرو نیست. نخست آنکه جغرافیا را نمیتوان یکشبه تغییر داد، و اندازه کشور و جمعیت آن عواملی تغییرناپذیر هستند – فقط یک استان و یکدهم جمعیت ایران از کل رژیم اسرائیل بیشتر است.
دوم آنکه نه اسرائیل و نه آمریکا پاسخی برای عبور ایران از نقطه بیبازگشت نخواهند داشت. غرب باید از خود بپرسد: زمانی که پایگاههای نظامی حامیان رژیم در منطقه در آتش میسوزند، چگونه با جهش انفجاری قیمت نفت و سقوط باورنکردنی بازارهای بورس مقابله خواهد کرد؟ در روز موعود، موضع چین، روسیه و همه کشورهایی که از سلطه دلار ناراضیاند چه خواهد بود؟ اگر ذرهای عقل در «دولت عمیق» آمریکا باقی مانده باشد، جهان را بر سر قمار نتانیاهو به چین واگذار نخواهد کرد.
در این تبادل حملات، ایران همچنان به دنبال ضربهای سنگینتر و قاطعتر است تا به این جنایات اسرائیل پایان دهد.
هر چه زودتر متحدان و حامیان اسرائیل – در صدر آنها ایالات متحده – متوجه شوند که اسرائیل شانسی ندارد، تلفات کمتری رخ خواهد داد. اگر آنها به محاسبات اشتباه خود ادامه دهند، گزینههای جدیدی روی میز قرار میگیرند و ایران در تصمیمگیری برای آنها تردیدی نخواهد داشت؛ این راهبرد از حمایت گسترده اجتماعی برخوردار است. هیچکس در امان نیست، مگر اینکه همه در امان باشند.
پرسش: به نظر شما، پاسخ ایران چه خواهد بود؟ آیا این موضوع میتواند منجر به یک جنگ بزرگ جدید شود، نه صرفاً تبادل ضربات؟
پاسخ: رفتار گذشته ایران نشان داده که هرگز به دنبال جنگ نبوده، چه محدود و چه گسترده، اما این اصل نباید باعث محاسبه اشتباه دیگران شود تا تصور کنند ایران برای یک درگیری بزرگ و احتمالاً طولانی آمادگی ندارد. در روزهای آینده، همانطور که در ساعات گذشته دیدید، ایران با عزت از مسیر اجتنابناپذیری که پیش رویش گذاشته شده، عبور خواهد کرد. هنوز فرصت جلوگیری از تلفات بیشتر وجود دارد، اما آستانه بازدارندگی و تضمینهای تهران این بار متفاوت خواهد بود.
در غیر این صورت، ترامپ برخلاف تمام ادعاهایش علیه رؤسای جمهور قبلی آمریکا، همان مسیر را ادامه داده که پول مالیاتدهندگان آمریکایی را در خاورمیانه هدر میدهد. برای همه ایرانیها روشن است که اسرائیل بدون حمایت اطلاعاتی، نظامی و لجستیکی آمریکا این جنگ را آغاز نکرده است.
پرسش: به نظر میرسد تحولات اخیر، قانعکنندهترین دلیل برای ایران جهت دستیابی به سلاح هستهای را فراهم کرده است. و به نظر میرسد مذاکرات مربوط به توافق هستهای به پایان رسیده است.
پاسخ: هدف اعلامشده مذاکرات هستهای، از منظر آمریکا، اطمینان از صلحآمیز بودن فناوری هستهای ایران بوده است. حملات به تأسیسات هستهای و ترور دانشمندان هستهای ایرانی که با اطلاع و همکاری کامل آمریکا انجام شد، این مذاکرات را بیمعنا کرده است.
در عوض، این اقدامات، ایران را در برابر تجاوز دشمنی مسلح به سلاح هستهای بیدفاع کردهاند. ایران این حق مشروع را دارد که دکترین هستهای خود را در هر سطحی تغییر دهد تا در برابر این تهدید ذاتی به منافع ملیاش مقابله کند، و برای حفاظت از فناوری هستهای صلحآمیز خود هر اقدام لازمی انجام دهد. مسیر همکاری قبلی با آژانس بینالمللی انرژی اتمی (IAEA) به بمباران تأسیسات هستهای و ترور دانشمندان منجر شد، بنابراین منطقی و مشروع است که روابط بازبینی و برای تغییر این وضعیت، تعدیل شوند.
پرسش: آیا تأسیسات هستهای ایران بهطور جدی آسیب دیدهاند؟ آیا حملات اسرائیل برنامه هستهای ایران را متوقف یا سرکوب کردهاند؟
پاسخ: من اطلاعاتی فراتر از گزارش مدیرکل گروسی ندارم. فقط میخواهم یادآوری کنم که مسئله هستهای ایران هیچگاه چیزی فراتر از یک بهانه نبوده است. شما را به توییت خودم در تاریخ ۱۱ آوریل ۲۰۲۵ و گزارش بازنشرشده الجزیره ارجاع میدهم. خوشبختانه ایران تحت رهبری واقعگرایان است و در آن روز با پیشبینی دقیق، نیت آمریکا برای جنگ را تشخیص داده و مواد حساس خود را منتقل کرده بود.
متن اصلی مصاحبه مجید افشانی عضو هیأت مدیره اندیشکده حکمرانی شریف در مصاحبه اختصاصی با مرکز مطالعات سیاستگذاری PIR را اینجا بخوانید.
