موشک ایرانی در نظام ادراکی اسرائیل

جنگ ها به عنوان نقاط عطفی در تاریخ کشورها شناخته می شوند که تاثیرات عمیق و گوناگونی بر روی ساختار سیاسی و اجتماعی جوامع دارند. جنگ 12 روزه رژیم صهیونیستی و آمریکا علیه جمهوری اسلامی ایران، یکی از رویدادهای مهم در تاریخ معاصر است که به چالش های جدی برای ایران و همچنین تغییرات در سیاست های منطقه ای منجر شد. این جنگ نه تنها روابط بین المللی را تحت تاثیر قرار داد؛ بلکه موجب افزایش توجه به توانمندی های نظامی و دیپلماتیک ایران نیز شد. در این راستا، بررسی ابعاد داخلی و خارجی این جنگ و تاثیرات آن بر امنیت، ثبات و تاب آوری اجتماعی کشور به ویژه در زمینه موشکی اهمیت بالایی دارد.

ضرورت و اهداف پژوهش

جنگ 12 روزه رژیم صهیونیستی و آمریکا علیه جمهوری اسلامی ایران ابعاد متنوعی دارد که می توان آن ها را در دو سطح داخلی و خارجی بررسی کرد. در سطح خارجی، مواضع بازیگران بین المللی، پیامدهای جنگ در ابعاد منطقه ای و جهانی و تاثیر آن بر نظم منطقه ای و مواضع محور مقاومت، از جمله موضوعات کلیدی هستند. همچنین، ارتباط ایران با قدرت های بزرگ و تاثیرات جنگ بر این روابط نقش مهمی دارد.

در سطح داخلی، ارزیابی تاب آوری مردم ایران، کنشگری رسانه ها و نحوه مدیریت رهبری در زمان جنگ از اهمیت بالایی برخوردارند. یکی از مسائل دووجهی و بنیادین در این راستا، توان موشکی جمهوری اسلامی است که هم به عنوان نمادی از قدرت سخت و هم ابزاری برای ایجاد امنیت روانی در نظر گرفته می شود. پیش از شروع جنگ، نظرات متنوعی درباره موشک های ایرانی وجود داشت. برخی آن را ضدتوسعه می دانستند و برخی دیگر آن را نشانه ای از توانمندی دفاعی تلقی می کردند. با آغاز تجاوز رژیم صهیونیستی، ضرورت برخورداری از توان موشکی به طور قابل توجهی مورد پذیرش عمومی قرار گرفت. از همین رو این گزارش قصد دارد دو سویه موشک های ایران و جایگاه آن ها را در نظام ادراکی اسرائیل و نبردهای آینده تبیین کند.

سویه سخت؛ موشک به مثابه ابزار تلافی جویی ایران

رژیم صهیونیستی پیش از حمله به ایران در سحرگاه جمعه 23 خرداد، توانست بخشی از سامانه های پدافندی ایران را مختل کند و در ساعات اولیه حمله، برخی از آن ها را منهدم کند. این اقدامات تا آخرین مراحل جنگ ادامه یافت و هدف آن تامین امنیت پروازی برای اسرائیل بود. علاوه بر این، اسرائیل می دانست که ایران به حملات پاسخ خواهد داد و به همین دلیل تلاش کرد توان موشکی ایران را تضعیف کند. بدین منظور، رژیم صهیونیستی به ترور فرماندهان نیروی هوافضای ایران، به ویژه سردار شهید حاجی زاده، روی آورد. این ترورها با هدف ناتوان سازی ایران در پاسخ به حملات طراحی شدند و اطلاعات دقیق و فریب های تاکتیکی برای جمع آوری فرماندهان در یک مکان خاص به کار رفت.

انتظار رژیم صهیونیستی این بود که ایران به سرعت به این حملات پاسخ دهد؛ اما بر خلاف پیش بینی ها، این گونه نشد. موشک های ایرانی به رغم چالش ها و فقدان برخی از فرماندهان، عمل کرده و قدرت خود را به نمایش گذاشتند. این واقعیت نشان داد که رغم ترور فرماندهان و اقدامات اسرائیل علیه سامانه های موشکی، توانمندی های موشکی ایران به اندازه ای قوی بود که نه تنها هزینه ای بر اسرائیل تحمیل کرد، بلکه گامی به سمت آتش بس برداشت. در نهایت، موشک های ایرانی همچنان در مواجهه با تهدیدات خارجی اثربخش و تعیین کننده باقی ماندند.

سویه نرم؛ موشک به مثابه مؤلفه امنیت روانی مردم ایران

در کتاب «ماموریت الهی اسرائیل علیه ایران» نوشته آرون برنشتاین، به بررسی ابعاد کارکرد موشک های ایرانی و تاثیرات اختلال در توان موشکی ایران پرداخته شده است. برنشتاین بیان می کند که اگر اسرائیل بتواند توان تلافی جویانه ایران را مختل یا دفع کند، فرصتی استراتژیک برای اجرای حملات تکمیلی به دست می آورد که می تواند به تغییر رژیم منجر شود. او بر این باور است که ناتوانی ایران در پاسخ به حملات، نه تنها به تضعیف تدابیر دفاعی ایران می انجامد، بلکه می تواند بی اعتمادی و تردیدهایی را در میان رهبران جمهوری اسلامی به وجود آورد. این موضوع در نهایت می تواند مشروعیت نظام را زیر سؤال ببرد و به ظهور نارضایتی های داخلی و حتی انشقاق در نیروهای نظامی منجر شود.

در روزهای ابتدایی جنگ، اسرائیل با ترور فرماندهان و اختلال در سامانه های پدافندی ایران، کشور را به هدفی آسان برای حملات تبدیل کرد. در این شرایط، حس ناامنی و بی دفاعی در بین مردم و مسئولان تقویت شد. بیانات رهبر انقلاب در آن روز اگرچه امیدبخش بود، اما اولین عملیات موشکی ایران با وجود ضعف های موجود، به مردم و مسئولان اعتماد به نفس بیشتری داد. این عملیات نه تنها ایستادگی ایران را در عمل به نمایش گذاشت؛ موجب افزایش روحیه در میان مردم نیز شد.

سوالی که مطرح می شود این است که آیا تاثیر مثبت عملیات های آفندی بر روحیه عمومی و نظام، بیشتر از اثر منفی شکست های پدافندی است یا خیر. پاسخ دقیق به این سوال نیاز به تحلیل عمیق تری دارد، اما به وضوح می توان گفت که تاثیرات روانی و اجتماعی در عرصه جنگ اهمیت ویژه ای دارند و می توانند به تعیین سرنوشت جنگ ها کمک کنند.

نبرد آینده؛ موشک در میانه نزاع

بر اساس تحلیل های صهیونیستی، موفقیت موشک های ایرانی می تواند تهدیدی جدی برای ساکنان رژیم صهیونیستی و دارایی های آن ها باشد. به همین دلیل لازم است که این توانمندی مختل شود. ناتوانی جمهوری اسلامی ایران در استفاده از این موشک ها نیز می تواند به شکل گیری ابهامات و احساسات منفی در میان مردم و مسئولان ایران منجر شود و به تغییر نظام سیاسی در این کشور کمک کند. از این رو، ناتوانی موشکی ایران در وجوهی استراتژیک تلقی می شود؛ هم از لحاظ حفظ امنیت اسرائیل و هم ایجاد نابسامانی درونی در ایران.

با توجه به این تحلیل، تقویت سامانه های پدافندی رژیم صهیونیستی و افزایش همکاری کشورها برای جلوگیری از رسیدن موشک های ایرانی به سرزمین های اشغالی اجتناب ناپذیر می شود. همچنین، امکان پیگیری ترور هدفمند فرماندهان موشکی ایران و حمله به شهرهای موشکی در جهت مختل سازی بهره برداری از این توانمندی افزایش می یابد.

اسرائیل همچنین سعی خواهد کرد بی دفاعی ایران را به یک نگرانی محوری در ذهن مردم تبدیل کند و سایر عوامل تاثیرگذار بر ثبات اجتماعی و سیاسی ایران را هم راستا با ناتوان سازی موشکی فعال کند. این اقدامات می تواند به تقویت موضع اسرائیل در برابر ایران کمک کند، هرچند که الزاما خواستن به معنای توانستن نیست.

جمع بندی

جنگ 12 روزه رژیم صهیونیستی و آمریکا علیه جمهوری اسلامی ایران دارای ابعاد داخلی و خارجی متعددی است. در سطح خارجی، تمرکز بر مواضع بین المللی و تاثیر جنگ بر نظم منطقه ای و روابط ایران با قدرت های بزرگ است. در سطح داخلی، تاب آوری مردم، نقش رسانه ها و مدیریت رهبری اهمیت دارد. توان موشکی ایران به عنوان نماد قدرت و ابزار امنیت روانی، موضوعی کلیدی است. اسرائیل با هدف تضعیف این توان، اقدام به ترور فرماندهان موشکی ایران کرد؛ با این حال، موشک های ایرانی توانستند به خوبی عمل کرده و هزینه هایی را بر اسرائیل تحمیل کنند. ناتوانی ایران در بهره برداری موثر از این موشک ها نیز می تواند به خلل در متغیرهای اجتماعی و سیاسی داخلی و تغییر نظام منجر شود. در این راستا، استراتژی های اسرائیل بر تقویت سامانه های پدافندی خود و ایجاد بی اعتمادی در ایران متمرکز است.

این مطالعه در موسسه مطالعات و تحقیقات بین المللی ابرار معاصر تهران توسط سعید ساسانیان در سال 1404 انجام شده است.