سامانه مغزافزاری اعتبارسنجی کلان

در هر کشوری ریسک های مترتب بر بانک ها و موسسات مالی و اعتباری به عنوان تامین کنندگان مالی و واسطه گران وجوه بخش های مختلف اقتصادی و چگونگی مدیریت این ریسک ها، همواره از دغدغه های اصلی اقتصاددانان به شمار می آید. ریسک اعتباری و نکول تسهیلات اعتباری از جمله این ریسک ها است. علی رغم اهمیت سنجش ریسک اعتباری، متاسفانه در ایران در هنگام اعطای تسهیلات به مشتریان روند منسجم و منظمی به منظور تعیین ریسک اعتباری آن ها وجود ندارد. لذا وجود سامانه ای برای اعتبارسنجی ضروری است و بانک ها می توانند با استفاده از داده های موجود در آن نقش بسزایی در بازاریابی خدمات بانکی و مالی ارائه کنند.

ضرورت و اهداف پژوهش

بانک ها در زمینه اعطای تسهیلات اعتباری و انجام تعهدات فعال هستند؛ لذا مهم ترین ریسکی که آن ها را تهدید می کند، ریسک اعتباری و نکول تسهیلات اعطایی است. به این ترتیب نقش شناسایی، اندازه گیری، نظارت و مدیریت موثر ریسک اعتباری در تخصیص بهینه منابع مالی بسیار حائز اهمیت بوده و تاثیر بسزایی در جلوگیری از زیان های ناشی از فعالیت بانک ها و به تبع اقتصاد ملی دارد. در ایران، در هنگام اعطای تسهیلات به مشتریان، روند منسجم و منظمی به منظور تعیین ریسک اعتباری ایشان، امتیازدهی، درجه بندی و همچنین تعیین سقف های اعتباری، بر اساس شاخص های ریسک (که به شبکه بانکی ابلاغ شده است)، ملاحظه نمی شود و شاخص ها بر اساس تشخیص کارشناسی و کمیته اعتباری صورت می پذیرد. از همین رو برخورداری از یک مدل ریسک کارآمد نه تنها تصمیم گیری در زمینه اعتبار و اخذ وثایق را تسهیل می کند، بلکه باعث خواهد شد که سیستم بانکی و به تبع آن کشور از الگوی کارآمدی در تخصیص سرمایه به بخش های مختلف اقتصادی برخوردار شود. بانک ها با استفاده از یک سامانه اعتبارسنجی می توانند با بهره مندی از داده های موجود در سامانه، ضمن شناخت بیشتر از مشتریان اعتباری، نقش بسزایی در بازاریابی خدمات بانکی و مالی نیز ارائه کنند. با توجه به اهمیت این موضوع پژوهش حاضر به طراحی سامانه ای به منظور اعتبارسنجی کلان پرداخته است.

آسیب شناسی اعتبارسنجی فعلی در سیستم بانکداری کشور

با بررسی و آسیب شناسی روند اعتبارسنجی بانک ها مشخص شده است که علت عدم کارایی اعتبارسنجی، از یک سو وجود تسهیلات تکلیفی در بانک ها، عدم دسترسی آن ها به اطلاعات کامل مشتریان، عدم تسهیم اطلاعات مشتریان در نظام بانکی، فقدان شرکت های اعتبارسنجی معتبر و عدم فرهنگ استفاده از سامانه های اعتبارسنجی در بانک ها بوده و از سوی دیگر به دلیل تصمیم گیری بانک ها در خصوص پرداخت یا عدم پرداخت تسهیلات به مشتریان با اتکا به تصمیم سازی کارشناسان اعتباری است که بدون داشتن تخصص های مورد نیاز، در تمامی بخش ها اعم از صنعت و معدن، کشاورزی، بازرگانی، خدمات و… ورود کرده و صرفا بر اساس اطلاعات کلی اعتبارسنجی که دوره آن را نیز معمولا در بانک سپری کرده اند، اقدام به بررسی کارشناسی و تصمیم سازی می کنند. بر این اساس می توان گفت که نیاز اصلی شبکه بانکی رهایی از موارد ذکر شده و تفکیک بخش های اقتصادی و حتی صنایع مختلف و همچنین آموزش و پرورش کارشناسان خبره ویژه هر بخش و صنعت است که بتوانند به طور کاملا تخصصی در بخش و صنعت مربوطه ورود کرده و گزارش های کارشناسی برخط و تخصصی لازم را تهیه و جهت تصمیم گیری به واحدهای مربوطه ارائه کنند.

اهداف اعتبارسنجی کلان

مهم ترین هدف اعتبارسنجی کلان بسترسازی و ایجاد یک مرکز فرماندهی و مغز افزاری فوق هوشمند است که می تواند هدایتگر تمام اشخاص حقیقی و حقوقی در زمان شروع و یا اثنای فعالیت آن ها در هر بخش اقتصادی باشد تا در صورت نیاز اقدامات پیشگیرانه، اصلاحی و یا ترمیمی را در دستور کار خود قرار دهند. همچنین اهداف دیگری نیز می توان برای اعتبارسنجی معرفی کرد که برخی از آن ها عبارتند از:

• هماهنگ ساختن فعالیت های مرتبط در بخش های مختلف اقتصادی اعم از صنعت و معدن، کشاورزی، بازرگانی، ساختمان، خدمات و…؛
• ایجاد انگیزه و حمایت از سرمایه گذاری های مولد در کشور؛
• ایجاد زمینه های مناسب جهت تبادل اطلاعات و تجربیات و انتقال فناوری و فرامین و دستورالعمل های صادر شده بین صنوف مختلف؛

مراحل راه اندازی اعتبارسنجی کلان

راه اندازی اعتبارسنجی کلان دارای چند مرحله است که در زیر به آن ها پرداخته می شود:

طراحی و ساخت سامانه مغز افزاری اعتبارسنجی کلان

این مرحله خود از 5 مرحله تشکیل شده که عبارتند از:

• ایجاد یک سرور فوق هوشمند مجهز به الگوریتم های هوش مصنوعی و سیستم های پردازشگر و ربات های جستجوگر؛
• ایجاد مرکز جمع آوری داده های مورد نیاز از کلیه وزارتخانه ها، سازمان ها، ارگان ها و شبکه های اجتماعی توسط سرور مرکزی؛
• تجزیه، تحلیل و دسته بندی داده های جمع آوری شده از طریق پردازشگرها و هوش مصنوعی؛
• شناسایی آسیب های احتمالی در بخش های مختلف اقتصادی از طریق حسگرها و اعلام آن به فعالان اقتصادی و ارگان ها و سازمان های طرف قرارداد آن ها؛
• بارگذاری محتواهای مدیایی و ادراک پذیر در ابرسامانه و تبادل اطلاعات با فعالان اقتصادی و ارگان ها و سازمان های ذی ربط.

تشکیل دپارتمان های تخصصی و فوق تخصصی در بخش های مختلف اقتصادی

با تشکیل دپارتمان های تخصصی و فوق تخصصی و بهره گیری از نخبگان بخش های مختلف اقتصادی، این امکان فراهم می شود که پس از تجمیع اطلاعات در سرور مرکزی سامانه و دسته بندی و پردازش آن ها، اطلاعات موصوف بر اساس بخش مربوطه به دپارتمان تخصصی آن بخش منتقل شود و در دپارتمان موصوف، متخصصان و کارشناسان آموزش دیده و مجرب، اطلاعات مذکور را بررسی کرده و نقاط قوت و ضعف کسب و کار در کشور و خارج از کشور را استخراج و مجددا جهت انجام مراحل بعد به سرور مرکزی ابرسامانه منتقل کنند.

تشکیل مرکز آموزشی و پرورشی منابع انسانی متخصص در جهت اهداف اعتبارسنجی کلان

تشکیل مرکز آموزشی به منظور اعتبارسنجی کلان، موجب آموزش نیروی انسانی متخصص و کارآمد می شود؛ همچنین ضمن جلوگیری از زیان های احتمالی، ناشی از عملکرد نیروی انسانی غیرمتخصص در زمینه اعتبارسنجی، چالش های موجود در این خصوص را به حداقل رسانده و ریسک های ناشی از آن را پوشش می دهد.

ایجاد مرکز مطالعاتی، تحقیقاتی و پژوهشی بین المللی در خصوص بخش های مختلف اقتصادی

ایجاد این مرکز موجبات آن را فراهم خواهد کرد که به صورت لحظه ای اخبار بین المللی در خصوص کلیه بخش های اقتصادی رصد، پردازش و تجزیه و تحلیل شود، آسیب های احتمالی و پدیده های نوظهور شناسایی شده و راهکارهای برون رفت و اقدامات لازم جهت مواجهه با پدیده ها جهت پردازش و نتیجه گیری نهایی در اختیار سرور مرکزی سامانه قرار گیرد.

ایجاد مرکز تحقیق و پژوهش در خصوص فین تک ها

در اعتبارسنجی بانکی در جهان، فین تک (فناوری مالی) با ساده سازی ارزیابی ریسک، سرعت بخشیدن به فرایندهای تایید و تسهیل دسترسی ها، سیستم اعتبارسنجی افراد را پیاده سازی می کند. در صورتی که این تمایل وجود داشته باشد که اعتبارسنجی بانکی از ریسک کمتر، دقت و ارزش بیشتری برخوردار باشد و تمامی ابعاد تاثیرگذار را پوشش دهد می بایست از روش هایی استفاده کرد که تاکنون در صنعت بانکداری بکار گرفته نشده است؛ لذا می توان با ایجاد مرکز تحقیق و پژوهش در خصوص فین تک ها این خلا را رفع کرد.

ایجاد مرکز آینده پژوهی به منظور مواجهه آگاهانه با بازارهای نوظهور

با ایجاد مرکز آینده پژوهی، مجهز به نیروی انسانی خلاق که نیاز پیشرفت و توسعه انسان ها در جوامع هدف را درک می کند، بازارهای نوظهور را می شناسند و آن ها را شناسایی و تبدیل به محتوا می کنند، می توان پروژه های متنوع را در جامعه فعلی اجرایی کرد.

ایجاد دهکده شبیه ساز مدیایی

با توجه به آسیب های احتمالی در بخش های مختلف اقتصادی، اجتماعی، آموزشی و… که توسط واحدهای آسیب شناس، آموزشی و پرورشی و آینده پژوهی وقوع آن ها در آینده پیش بینی شده اند؛ محیطی به صورت مدیایی و قابل درک ایجاد می شود و با کمک آن شرایط موجود شبیه سازی و امکانات جهت مواجهه با آن پیش بینی می شود.

جمع بندی

مهم ترین ریسکی که بانک ها را تهدید می کند ریسک اعتباری و نکول تسهیلات اعطایی است؛ لذا بانک ها با استفاده از سامانه اعتبارسنجی می توانند با بهره مندی از دیتاهای موجود در سامانه اعتبارسنجی ضمن شناخت بیشتر از مشتریان اعتباری، می توانند نقش بسزایی در بازاریابی خدمات بانکی و مالی ارائه کنند. با توجه به اهمیت این موضوع پژوهش حاضر به طراحی سامانه مغزافزاری اعتبارسنجی کلان پرداخت. مهم ترین هدف اعتبارسنجی کلان بسترسازی و ایجاد یک مرکز فرماندهی و مغز افزاری فوق هوشمند است. راه اندازی سامانه اعتبارسنجی کلان در کشور دارای 7 مرحله است که عبارتند از «طراحی و ساخت سامانه مغز افزاری اعتبارسنجی کلان»، «تشکیل دپارتمان های تخصصی و فوق تخصصی»، «تشکیل مرکز آموزشی و پرورشی منابع انسانی متخصص»، «ایجاد مرکز مطالعاتی، تحقیقاتی و پژوهشی بین المللی»، «ایجاد مرکز تحقیق و پژوهش در خصوص فین تک ها»، «ایجاد مرکز آینده پژوهی» و «ایجاد دهکده شبیه ساز مدیایی».

این مطالعه در اندیشکده مهندسی محتوای مدیای ایرانیان توسط مجتبی علی اکبری در سال 1401 انجام شده است.