مقابله با تهدیدات سایبری انرژی های تجدیدپذیر

افزایش وابستگی بخش انرژی مانند سایر بخش ها به فضای فناوری داده باعث شده تا دولت های رقیب و گاه خرابکاران بخش خصوصی به طمع بیفتند تا حملات سایبری را علیه این بخش تدارک ببینند. از سوی دیگر آنچه باعث آسیب پذیری این بخش شده، وابستگی روزافزون و شدید بخش انرژی از جمله تجدیدپذیرها به فناوری های حوزه سایبری و افزایش تعداد بازیگران و مرتکبان حملات سایبری در جهان است. در چنین شرایطی به منظور رویارویی به تهدیدهای سایبری در بخش انرژی از جمله تجدیدپذیرها و افزایش امنیت سایبری، دولت ها اقداماتی در سطح داخلی و بین المللی انجام داده اند.

ضرورت و اهداف پژوهش

دیجیتالی شدن بخش انرژی، با وجود اینکه باعث راحتی انجام کارها و ارتقای این بخش شده، اما خطراتی را نیز برای این بخش به همراه داشته است. انرژی همواره قسمتی از منافع ملی بوده و بنابراین تا حد زیادی در برابر خطرات آسیب پذیر است. رقابت بین المللی دولت ها و قطب بندی های بین المللی که در سطح جهان شکل گرفته، رقابتی بین المللی را در جهان پدید آورده که این رقابت هم اکنون به دلیل کارکردها و ویژگی های سایبری به این عرصه کشیده شده است. کشورهایی که در دنیا رقیب یکدیگر هستند، دریافته اند که اگر بخش انرژی را هدف حملات سایبری قرار دهند، می توانند با کمترین هزینه بیشترین خسارت ها را به رقبای خود وارد کنند. از این رو در این پژوهش به بررسی پیامدهای حملات سایبری به بخش انرژی و راهبرد کشورها در زمینه مقابله با تهدیدهای سایبری در این حوزه پرداخته شده است.

اهداف دولت ها از انجام حملات سایبری به بخش انرژی

امروزه تمامی زیرساخت های حیاتی واحدهای صنعتی و تجهیزات مدرن شهری و کشوری از سامانه های کنترل و اتوماسیون مبتنی بر شبکه برای پایش و کنترل فرآیندهای خود بهره می برند. استفاده از فناوری ارتباطات و رایانه که به منظور افزایش کیفیت کارایی و ضریب اطمینان در سامانه های اتوماسیون و کنترل به کار می روند، تهدیدات ناخواسته ای را متوجه این سامانه ها کرده اند؛ از جمله مهم ترین این تهدیدات، حمله های سایبری است. اهداف دولت ها در زمینه انجام حملات سایبری را می توان در دو بخش سیاسی و اقتصادی دسته بندی کرد. در ادامه به تشریح دلایل مرتبط با اهداف مذکور پرداخته شده است:

اهداف سیاسی

فضای سایبری نماد برجسته ای از حیات مدرن جامعه بشری است. افراد و جوامع در سراسر جهان به وسیله فضای سایبری به یکدیگر متصل شده و ارتباط برقرار می کنند. این پیوند جامعه بشری به وسیله اینترنت، اگر چه باعث سرعت گردش اطلاعات و انجام شدن سریع کارها شده اما از سوی دیگر دریچه های متعددی را برای سوءاستفاده افراد و دولت ها گشوده است. رقابت و مسابقه ای که پیش از این در ساخت سلاح های کلاسیک وجود داشت، هم اکنون به این فضا کشیده شده و عرصه نوینی را برای رقابت دولت ها ایجاد کرده است. برای مثال، ایالات متحده و اسرائیل که در جبهه مخالف ایران قرار دارند همواره در تلاش هستند تا از طریق فضای سایبری خساراتی را به کشورمان وارد آورند؛ زیرا مهم ترین هدفی که کشورهای رقیب دارند، وارد کردن خسارت به رقبای خود است. به دلیل اهمیت زیاد و فوق العاده تاسیسات و زیرساخت های مرتبط با بخش انرژی، می توان انتظار داشت که در حال و آینده حملات به این بخش با شدت بیشتری ادامه یابد و دامنه و گستره خسارت های وارده به این بخش نیز افزایش بسیار و چشمگیری یابد.

اهداف اقتصادی

به دلیل اینکه بخش انرژی از جمله تجدیدپذیرها دارای اهمیت اقتصادی زیادی است، مهم ترین هدف حملات سایبری است. این بخش، ستون فقرات جامعه بشری بوده و باعث چرخیدن چرخ زندگی روزمره مردم دنیا است و سایر قسمت های تمدن و حیات بشری نیز به این بخش وابسته هستند. جرایم سایبری و حملات سایبری علیه بخش انرژی در نوع خودش چالش های فراوانی را ایجاد می کند. چالش های اقتصادی، بیشترین تهدیدهای امنیتی وجودی را در بعد سیاسی امنیت ملی به بار می آورد. بی گمان ناتوانی دولت در تامین نیازها و رفاه اقتصادی مردم موجب نارضایتی ملت و به تبع آن کاهش مشروعیت و مقبولیت آن می شود. کاهش توان اقتصادی دولت ها در سطح داخلی زندگی مردم، چنین کشورهایی را تحت تاثیر قرار می دهد و باعث نارضایتی مردم از حکومت ها می شود؛ چنانکه در بحث تحریم های اقتصادی نیز چنین اهدافی دنبال می شود.

راهبرد کشورها در زمینه مقابله با تهدیدهای سایبری در بخش انرژی

از آنجایی که حملات سایبری به بخش انرژی از جمله حوزه تجدیدپذیرها جزء خطرناک ترین آسیب های ساخت بشر هستند، کشورهای جهان نیاز ویژه ای به مقابله با آسیب های مذکور دارند. در صورتیکه جامعه جهانی برای رویارویی با تهدیدهای سایبری بخش انرژی اقدامات ضروری و مناسبی را انجام ندهد و راه حل درست و منطقی برای برخورد با این پدیده پیدا نکند، در آینده مصایب و مشکلاتی برای صلح و امنیت جهانی پدید خواهد آمد. آنچه مشخص بوده آن است که برای رویارویی با این تهدیدها، ابتدا نیاز بود در سطح داخلی اقداماتی توسط دولت ها انجام گیرد؛ زیرا بدون توجه داخلی به اینگونه حملات، امنیت بین المللی نیز تامین نخواهد شد. در سطح داخلی به منظور اینکه امنیت سایبری بخش انرژی تجدیدپذیر افزایش یابد، نیاز است تا در سطح ملی همکاری های گسترده ای بین بخش متولی و دولت شکل گیرد. در ادامه به برخی از این راهبردها در سطح داخلی و بین المللی اشاره شده است:

سطح داخلی

• افزایش ایمنی سامانه های داخلی: در بحث مقابله با تهدیدهای سایبری در بخش تجدیدپذیرها توسط دولت های مختلف ارتقای ایمنی سامانه های داخلی یکی از راهکارهای کلیدی محسوب می شود. به منظور ارتقاء ایمنی سامانه های داخلی در این بخش، نخست بودجه ای برای به روزرسانی این سامانه ها در نظر گرفته شده است. در ادامه خرید سامانه های به روز و جدید مدنظر سیاست گذاران قرار گرفته است. همچنین نوسازی تجهیزات بعد دیگر این راهبرد محسوب می شود.
• استخدام نیروهای قابل اعتماد و متخصص: در بحث تامین امنیت سایبری بخش تجدیدپذیر یکی از مهم ترین اقدامات استخدام نیروی انسانی قابل اعتماد و متخصص است. در بحث استخدام کارکنان باید قبل از استخدام، گذشته افراد بررسی شود و همچنین از نظر شخصیتی، افرادی با ثبات شخصیت و وفادار به مجموعه استخدام شوند. پس از استخدام نیز چنین افرادی باید از نظر درآمد و دستمزد تا جایی تامین باشند که هیچ پیشنهاد مالی نتواند آن ها را به همکاری با دولت های بیگانه وادارد.
• تدوین قوانین شفاف و سختگیرانه برای حوزه سایبری: اقدام مهم دیگری که دولت ها برای تقویت امنیت سایبری خود انجام داده اند، تدوین قوانین شفاف و سختگیرانه در حوزه داخلی است. تدوین چنین قوانینی مانع اقدامات مجرمانه علیه بخش انرژی در داخل کشورها شده است. اگر افراد متوجه باشند در صورت ارتکاب هرگونه جرمی که به امنیت سایبری این بخش خسارت وارد کند، تحت پیگرد قرار خواهند گرفت و طبق قوانین و مقررات با آن ها برخورد خواهد شد؛ به فکر انجام حملات سایبری علیه این بخش نخواهند افتاد.

سطح بین المللی

استفاده از فناوری دیجیتال و رقابت دولت ها، در عرصه تحول دیجیتال باعث رشد سریع این فناوری شده است. چنین تحولی، طیف گسترده ای از فرصت های توسعه را برای دولت ها فراهم می کند، اگر با مقررات و ابزارهای قانونی و سایبری قوی حمایت نشوند، همزمان آسیب پذیری ناشی از جرایم سایبری و حملات سایبری را افزایش می دهد؛ زیرا راهکارهای سنتی سایبری موثر نخواهد بود.

اینترنت مانند هر امر اجتماعی دیگر، نیازمند نظام دهی است و بخشی از این نظام دهی در قالب تدوین قوانین و مقررات انجام می شود. در راستای قاعده مند کردن فضای سایبری بخش انرژی، تدوین معاهده بین المللی الزام آور درباره ممنوعیت حملات سایبری به زیرساخت های این بخش مدنظر سیاست گذاران در سطح بین المللی قرار گرفته است. چنین معاهده ای از یکسو، دولت ها را ملزم به همکاری در تقویت امنیت سایبری در سطح جهانی می کند و از سوی دیگر مانع فعالیت های مخرب دولت ها علیه بخش انرژی می شود.

جمع بندی

دیجیتالی شدن بخش انرژی، با وجود اینکه باعث سهولت فرایندها و ارتقاء این بخش شده، اما خطراتی را نیز برای این بخش به همراه داشته است؛ خطراتی مانند حملات سایبری که به تازگی همه روزه خبرهایی در سطح جهانی درباره این پدیده نوظهور شنیده می شود. انجام حملات سایبری می تواند پیامدهای سیاسی و اقتصادی را در کشور به دنبال داشته باشد. در صورتیکه جامعه جهانی برای رویارویی با تهدیدهای سایبری بخش انرژی اقدامات ضروری و مناسبی را انجام ندهد و راه حل درست و منطقی برای برخورد با این پدیده پیدا نکند، در آینده مصایب و مشکلاتی برای صلح و امنیت جهانی پدید خواهد آمد. از این رو جهت افزایش امنیت سایبری بخش انرژی تجدید پذیر، نیاز است تا در سطح ملی همکاری های گسترده ای بین بخش متولی و دولت نظیر افزایش ایمنی سامانه ها، دقت در استخدام افراد و تدوین قوانین شفاف در این حوزه شکل گیرد. همچنین تدوین معاهده بین المللی الزام آور درباره ممنوعیت حملات سایبری الزامی بین المللی در این زمینه است.

این مطالعه در اندیشکده حکمرانی انرژی و منابع ایران و توسط حسن راعی در سال 1403 انجام شده است.