عارضه یابی و مساله یابی

عارضه یابی و آسیب شناسی وضعیت سهام عدالت

دادن اختیار فروش سهام به مردم؛ تنها راه نجات سهام عدالت

آسیب شناسی وضعیت سهام عدالت پس از گذشت بیش از یک دهه از اجرای این طرح، نشان می دهد که با توجه به ساختار پیش بینی شده برای تاثیرگذاری مردم در تصمیم گیری شرکت های سرمایه پذیر سهام عدالت، «نبود شفافیت و اطلاع رسانی مناسب درباره نحوه تاثیرگذاری مردم»، «عدم تخصص و خبرگی نمایندگان سهام عدالت در هیئت مدیره شرکت ها» و همچنین «نبود ساز و کار نظارتی بر عملکرد نماینده های سهام عدالت در هیئت مدیره شرکت ها» مشکلاتی را در رسیدن به اهداف منظور نظر این طرح ایجاد نموده است. به نظر می رسد جهت تعیین تکلیف وضعیت سهام عدالت لازم است پس از اطلاع رسانی کامل نسبت به عملکرد شرکت های سهام عدالت و همچنین بورسی کردن شرکت های غیربورسی سهام عدالت، اختیار فروش سهام به مردم داده شود.

سهام عدالت چیست؟

طرح سهام عدالت، اولین اقدام جدی در راستای تحقق سیاست های کلی اصل ۴۴ قانون اساسی بود که در سال ۱۳۸۵ آغاز شد. مهم ترین اهداف اولیه طرح، توزیع ثروت پایدار در میان مردم در راستای گسترش عدالت اجتماعی و همچنین کاهش نقش دولت در تصدی گری بنگاه های دولتی در راستای افزایش بهره وری اقتصادی آن ها بود. به موجب این طرح، بخشی از سهام ۴۹ شرکت سرمایه پذیر بزرگ دولتی، از طریق شرکت های سرمایه گذاری استانی و تعاونی های شهر و روستا، به مشمولین سهام (۴۹ میلیون نفر از دهک های پایین جامعه) واگذار شد.

از اهداف دیگر سهام عدالت، تسریع در روند خصوصی سازی و انتقال مدیریت از دولت به عموم مردم بود. یعنی دولت قصد داشت با اجرای سهام عدالت، در کنار مالکیت، مدیریت هم به مردم منتقل شود تا از این طریق، مردم خودشان در شرکت های سرمایه پذیر، تصمیم گیرنده اصلی باشند و با در نظر گرفتن منافع ناشی از مالکیت سهام و اعمال حق مدیریت، بهره وری اقتصادی بنگاه را ارتقاء دهند.

ساختار پیش بینی شده برای تاثیرگذاری مردم در تصمیم گیری شرکت های سرمایه پذیر سهام عدالت

مدل تاثیرگذاری مردم در تصمیم گیری شرکت های سهام عدالت به این ترتیب است که مردم به عنوان اعضای تعاونی های عدالت شهر و روستا، مجمع عمومی تعاونی های عدالت شهر و روستا را تشکیل داده و از میان خود، هیئت مدیره تعاونی های عدالت شهر و روستا را انتخاب می کنند. در سطح بعدی، اعضای هیئت مدیره تمامی تعاونی های عدالت شهر و روستای هر استان، مجمع عمومی شرکت سرمایه گذاری استان را تشکیل می دهند و از میان خود، هیئت مدیره شرکت سرمایه گذاری استان را مشخص می کنند.

در سطح بالاتر، اعضای هیئت مدیره تمامی استان ها، مجمع عمومی کانون (کشوری) سهام عدالت را تشکیل می دهند و اعضای هیئت مدیره کانون (کشوری) سهام عدالت را از میان خود انتخاب می کنند. هیئت مدیره کانون سهام عدالت، یک یا چند نفر را به عنوان نماینده سهام عدالت در هیئت مدیره شرکت های سرمایه پذیر معرفی می کند.

آسیب شناسی وضعیت سهام عدالت در سال های گذشته

به گفته بسیاری از کارشناسان، سهام عدالت، بلاتکلیف ترین دارایی کشور محسوب می شود. چرا که علی رغم انتقال مالکیت بخشی از سهام شرکت های مشمول این طرح به مردم در قالب سهام عدالت و تسویه طلب دولت ناشی از این واگذاری از محل سود شرکت ها در مدت ۱۰ ساله معین شده، هنوز مدیریت و سهامداری این ۴۹ شرکت بزرگ به صورت قطعی به مردم واگذار نشده است.

اشکالات اصلی ساختار اداره سهام عدالت در طول سالیان گذشته را می توان موارد ذیل دانست:

عدم شفافیت و اطلاع رسانی مناسب پیرامون نحوه اثرگذاری مردم

عدم شفافیت و اطلاع رسانی مناسب در مورد نحوه اثرگذاری مردم بر مدیریت سهام عدالت، موجب شده است که صندلی هیئت مدیره سهام عدالت (به خصوص در شرکت های سرمایه پذیر) غالبا توسط کسانی پر شده است که دارای رانت اطلاعاتی مناسب بوده اند.

عدم تخصص و خبرگی نماینده سهام عدالت در هیئت مدیره شرکت ها

بر اساس مکانیزم پیش بینی شده در ساختار سهام عدالت، نماینده سهام عدالت در شرکت های سرمایه پذیر توسط اعضای هیئت مدیره کانون انتخاب می شوند. از آنجا که انتخاب خود اعضای کانون، بر اساس تخصص نبوده است و این اعضا غالبا با لابی گری انتخاب می شدند، نماینده های سهام عدالت در شرکت های سرمایه پذیر نیز بدون اینکه تخصص های لازم را داشته باشند، و صرفا بر اساس روابط شخصی با اعضای کانون به مجمع شرکت های سرمایه پذیر معرفی و و وارد هیئت مدیره این شرکت ها می شدند.

نبود ساز و کار نظارتی بر عملکرد نماینده های سهام عدالت در هیئت مدیره شرکت ها توسط کانون سهام عدالت

هیچ ساز و کاری برای نظارت، ارزیابی و تضمین حسن عملکرد و تصمیم گیری نمایندگان سهام عدالت در هیئت مدیره وجود نداشته است. لذا عضو هیئت مدیره هیچ گونه الزامی برای عملکرد مناسب و اتخاذ تصمیم هایی پیرامون بهره وری، افزایش سودآوری شرکت و همچنین عدم انجام فسادهای مالی احساس نمی کرد.

مدل پیشنهادی مطلوب برای آزادسازی سهام عدالت

جهت آزادسازی سهام عدالت اتخاذ یکی دو راهبرد کلی «دادن اختیار فروش سهام به مردم» و «سلب اختیار فروش سهام به مردم» ناگزیر است. از آنجا که سلب اختیار فروش سهام از مردم، مستلزم ایجاد یک لایه واسط مدیریتی غیر ذینفع و همچنین نظارت و مدیریت دولت بر شرکت های سرمایه پذیر سهام عدالت است، به نظر می رسد دادن اختیار فروش سهام به مردم، گزینه مناسب تری است و زمینه را برای ورود بخش خصوصی به مدیریت شرکت های سهام عدالت بهتر فراهم می سازد.

بر اساس مطالعات انجام شده در این پژوهش پیشنهاد می شود تا پس از اطلاع رسانی کامل نسبت به عملکرد شرکت های سهام عدالت و همچنین بورسی کردن شرکت های غیربورسی سهام عدالت، اختیار فروش سهام به مردم داده شود. با این کار و به وسیله فراهم شدن مسیر خرید و فروش، می توان هم فرهنگ سهام داری و حفظ دارایی های مولد را بین مردم توسعه داد و هم از طریق خرید و فروش بلوکی سهام عدالت، زمینه ورود بخش خصوصی را به مدیریت بنگاه های سهام عدالت فراهم کرد تا از این طریق، عملکرد اقتصادی بنگاه ها افزایش پیدا کند.

جمع بندی

با تمرکز بر ارتقای حاکمیت شرکتی بنگاه ها و بدون اصرار به حفظ اجباری سهام نزد مردم، می توان به مدلی دست یافت که هم منجر به ارتقای عملکرد اقتصادی بنگاه ها شود و هم تا حدودی فرهنگ سهامداری و حفظ دارایی های مولد را در میان مردم توسعه دهد.

 

این مطالعه در شبکه کانون های تفکر ایران با همکاری علی قربانی و محمدصادق کریمی در سال ۱۳۹۷ انجام شده است.

امتیاز مطلب: ۵ (۱ نظر)
برچسب ها
امتیاز مطلب: 5 (1 نظر)

شبکه کانون‌های تفکر ایران (ایتان)

شبکه کانون‌های تفکر ایران مجموعه‌ای متشکل از مراکز و گروه‌های تحلیلگر تخصصی است که با هدف ارتقای کارآمدی نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران از طریق سیاست‌پژوهی و کمک به تصمیم‌گیری در حوزه‌های مهم پیش روی کشور و ارائه پیشنهادهای سیاستی به تصمیم‌گیران فعالیت می‌نماید. ورود به صفحه اندیشکده

نوشته های مشابه

بستن