طراحی الگو و مدل

طراحی مدل شبیه سازی و پیش بینی جبهه بندی ها و ائتلاف ها در غرب آسیا

شبیه سازی تعاملات، جبهه بندی ها و تقابل دولت ها و گروه های سیاسی فعال در منطقه غرب آسیا و شمال آفریقا با استفاده از مدل سازی عامل مبنا

مدل شبیه سازی و پیش بینی جبهه بندی ها و ائتلاف های منطقه غرب آسیا و شمال آفریقا با رویکرد مدل سازی عامل مبنا و بر مبنای مدل مطلوبیت انتظاری طراحی شده است. علاوه بر آن، نرم افزاری نیز به عنوان ابزار استفاده از این مدل طراحی و پیاده سازی شده که در این مطالعه مورد استفاده قرار گرفته است. با بهره گیری از این مدل و نرم افزار شبیه ساز مبتنی بر آن، می توان هر مساله ای که تعدادی دلخواه از بازیگران اعم از دولت ها، گروه ها و یا افراد بر سر دستیابی و حداکثرسازی منافع با یکدیگر مقابله یا ائتلاف می کنند را بررسی نمود.

در این مطالعه، بر اساس نظر خبرگان، فضای مساله بر اساس میزان تمایل یا عدم تمایل کشورها برای تحقق نظم آمریکایی در منطقه تعریف شده است. بازیگران این مدل دولت ها و یا گروه های سیاسی نظامی هستند که توانایی اثر گذاری در منطقه را دارند. در این مدل دولت های منطقه ای، دولت های فرامنطقه ای و گروه های قومی و عقیدتی نیز به عنوان بازیگر در نظر گرفته شده اند.

پارامترهای مدل

این مدل شامل چند بازیگر است که هر کدام توانایی هایی دارند که می توانند متناسب با آن یکدیگر را تهدید کنند یا در مقابل تهدید دیگران از خود دفاع کنند. همچنین آن ها در هر مساله وضعیت خاصی دارند. فضای مساله به صورت یک فضای یک بعدی، یعنی بخشی از یک خط توصیف می‌شود: مابین موضع بیشینه و کمینه. هر وضعیت یک خروجی محتمل را ارائه می‌کند که عامل ها می‌توانند به دنبال آن باشند. هر عامل سه متغیر دارد: وضعیت ، اهمیت و توانایی.

وضعیت

پارامتر «وضعیت» موضع هر بازیگر را در فضای منطقه غرب آسیا نشان می دهد. وضعیت هر کشور با توجه به دوری یا نزدیکی اش به هر کدام از قطب های حاضر در منطقه نظیر ایران، عربستان، آمریکا و … مشخص می شود.

اهمیت

این پارامتر میزان اهمیت مساله را برای هر بازیگر نشان می دهد. منظور از میزان اهمیت، میزان تمرکز، دخالت و هزینه ای است که بازیگر در فضای منطقه غرب آسیا انجام می دهد.

ظرفیت

پارامتر «ظرفیت» میزان توانایی های یک بازیگر را نشان می‌دهد. نیروی نظامی، مذاکرات تجاری، تأثیرات مالی و سازمانی، سرمایه اجتماعی و قدرت متقاعد کنندگی از مولفه های پارامتر ظرفیت محسوب می شوند. پارامتر «ظرفیت» پیوسته است و خاصیت جمع پذیری خطی دارد. نسبت ظرفیت هر یک از طرفین یک درگیری احتمال برد یا باخت آن ها را تعیین می کند.

متغیرهای دیگری نیز مانند «ریسک پذیری»، «انفعال یا فعال بودن»، «میزان اعتقاد بازیگران به خود در بین دیگر بازیگران» و … در مدل وجود دارند که توضیح آن ها نیاز به مجال بیشتری دارد.

معماری مدل

منطق حرکت بازیگران در این مدل به این ترتیب است که در هر گام زمانی، هر بازیگر در مورد سایر بازیگران بر سر این دو راهی قرار می گیرد که آیا با آن بازیگران وارد کنش فعال ( اعم از درگیری یا مذاکرات به منظور نزدیکی مواضع) شود یا نسبت به آنها منفعل باقی بماند. کنش فعال می تواند عواقبی نظیر موفقیت بدون هزینه یا ورود به درگیری داشته باشد. درگیری نیز می تواند نتایجی چون پیروزی یا شکست را به همراه داشته باشد. از سوی دیگر در صورت انفعال نیز متناسب با تصمیمات و اقدامات بازیگران مقابل، نتایج متفاوتی برای بازیگر مورد نظر حاصل می شود. باید در نظر داشته باشیم که هر کدام از عواقب یاد شده نیز با احتمالاتی محقق می شوند. این احتمالات نیز با استفاده از پارامترهای معرفی شده در مدل از قبیل توانمندی بازیگران، میزان حمایت سایر بازیگران از هر بازیگر و … با استفاده از فرمول ها و مدل هایی مشخص محاسبه می شوند. در نهایت با توجه به پیامدهای محتمل و احتمال تحقق هر کدام از آنها، بازیگر مورد نظر برآورد و تصمیم خود از نوع تعامل با هر بازیگر دیگر را تعیین می کند. سپس با استفاده از احتمالات محاسبه شده سرانجام این تعامل نیز در مدل تعیین می شود و فضای بازی تغییر می کنند. مجموعه چنین تحولاتی در روابط کشورها و در نتیجه مواضع تک تک کشورها دینامیک فضای منطقه را شکل می دهد.

اجرای مدل با استفاده از نرم افزار طراحی شده

پس از طراحی مدل و پیاده سازی آن به صورت نرم افزار و وارد کردن متغیرهای تعریف شده بر اساس نظر خبرگان و داده های پروژه Correlates Of War (COW) در نرم افزار، شبیه سازی انجام شد. نتایج شبیه سازی در اکثریت اجراها الگوهای مشابهی را نشان می دهند که حاکی از تعدیل مواضع آمریکا و متحدین جهانی و منطقه ای آمریکا است. نتایج نشان می دهد که دو کشور چین و روسیه نقشی محوری را ایفا می کنند و به تعبیری در حال شکل دهی به یک قطب جدید هستند.

بازیگر مهم دیگری که می توان به آن اشاره کرده ایران است، ایران در طی شبیه سازی معمولا روندی را طی می کند که در طی آن مقداری از موضع رادیکال اولیه خود نسبت به آمریکا فاصله می گیرد و مواضعش به مواضع چین و روسیه نزدیکتر می شود. همچنین ترکیه که در ابتدا طبق نظر خبرگان جایی در میانه بازی و نزدیکتر به چین روسیه دارد در ادامه و با تعدیل مواضع آمریکا به آمریکا نزدیکتر می شود. نقش اتحادیه اروپا نیز بسیار برجسته است، و نقش مهمی در همگرایی جامعه جهانی دارد.

تحلیل ها و پیشنهادهای سیاستی

از بین پارامترهای مدل، پارامتر «اهمیت» حتی با وجود اشخاص فعلی در صحنه سیاست کشورها نیز قابل تغییر است. مثلا حساس نمودن روسیه نسبت به سوریه توسط ایران و ورود مستقیم روسیه در سوریه مثالی روشن در تغییر اهمیت است. تلاش برای تغییر در اهمیت، در صحنه سیاست جهانی امری سابقه دار است. به طور مثال کشورها برای کم کردن حضور موثر کشوری سعی می کردند آن کشور را در جبهه ای دیگر درگیر کنند تا به این طریق اولویت جبهه اولیه برای وی کمتر شود.

پارامتر «ظرفیت» به نوعی پایدارترین پارامتر است و به آسانی قابل تغییر نیست، موقعیت بازیگران نیز معمولا تا حد زیادی از پایداری برخوردار است. مگر اینکه بازیگران صحنه سیاست کشوری به کلی تغییر کنند یا آن کشور به هر طریق دچار زلزله ای سیاسی شود (مانند کودتای ترکیه). در بین پارامترهای سه گانه یاد شده پارامتر «اهمیت» شاید انعطاف پذیرترین آنان باشد. بنابراین ایران برای پیشبرد اهداف خود در منطقه می تواند روی این پارامتر کار کند. میزان قدرت و نقش آفرینی ایران در عرصه سیاست جهانی شاید به آن مقدار نباشد که بتواند اهمیت منطقه غرب آسیا را در نظر دشمنان موثرش در منطقه کاهش دهد. اما این توانایی را دارد که کشورهایی که موقعیتی نزدیک به وی دارند را به تاثیرگذاری و توجه بیشتر به منطقه غرب آسیا ترغیب کند. این تجربه موفق در مورد مساله سوریه و به واسطه حضور روسیه اتفاق افتاد و می تواند آغازی بر تجربه های اینچنینی در حوزه های دیگر باشد. تلاش برای جدایی هر چه بیشتر اروپا از آمریکا نیز می تواند در زمره چنین تلاش هایی قرار بگیرد. البته این مورد بیشتر در حوزه تلاش برای تغییر پارامتر موقعیت قرار می گیرد تا تغییر در اهمیت.

تغییر پارامتر «اهمیت» در کشورهایی که «ظرفیت» بیشتری دارند، کارسازتر است. در بین چنین کشورهایی نیز تغییر پارامتر اهمیت در کشورهایی که «وضعیت» نزدیکتری به ما دارند آسان تر است. به طور مثال، نتایج این شبیه سازی نشان می دهد که با تغییر پارامتر «اهمیت» در مورد کشوری مثل چین، به سرعت اوضاع به نفع ایران تغییر خواهد کرد و کشورهایی چون آمریکا مجبور به تعدیل مواضع خود می شوند.

 

این مطالعه در پژوهشکده سیاست پژوهی و مطالعات راهبردی حکمت با همکاری سیدعلیرضا نیکبخت، آرمان رضایتی چران، دکتر سید محمدرضا باقرزاد در سال ۱۳۹۷ انجام شده است.

 

محصولات مرتبط:

 

امتیاز مطلب: ۵ (۲ نظر)
برچسب ها
امتیاز مطلب: 5 (2 نظر)

پژوهشکده سیاست پژوهی و مطالعات راهبردی حکمت

پژوهشکده سیاست پژوهی و مطالعات راهبردی حکمت، سازمانی است یادگیرنده، دانش بنیان، آینده نگر، ‌متکی به نیروی انسانی متعهد، جوان و بهره‌مند از دستاوردهای نوین علمی که با تمرکز بر توسعه و کاربردی نمودن دانش سیاستگذاری در جهت کارآمدسازی نظام جمهوری اسلامی ایران سازماندهی شده است. ورود به صفحه اندیشکده

نوشته های مشابه

بستن