تحلیل وضعیت ایران در بازی های آسیایی ناگویا ژاپن و چشم انداز پیش رو

بیستمین دوره بازی های آسیایی در سال ۲۰۲۶ به میزبانی شهر ناگویا ژاپن برگزار خواهد شد. کاروان ورزش ایران نیز برای کسب جایگاهی بهتر از دوره گذشته خود را آماده حضور در این بازی ها می کند. به منظور موفقیت و کسب جایگاه بهتر نسبت به دوره های گذشته، مسئولان وزارت ورزش و کمیته ملی المپیک نشست های متعددی را با فدراسیون های آغاز کرده اند. با این حال هنوز روند و نحوه مشخصی برای حضور ایران در این بازی ها مشخص نشده است. با توجه به تاکید مسئولان ورزش کشور بر بهبود عملکرد ایران نسبت به دوره های قبل این الزام وجود دارد که تحلیلی از وضعیت مدال آوری ایران در دوره های قبل صورت گیرد.

ضرورت و اهداف پژوهش

مسئولان ورزشی کشور توقع دارند که جمهوری اسلامی ایران در مسابقات آسیایی 2026، در جایگاه بهتری نسبت به ادوار گذشته قرار گیرد. بنا بر اظهارات دبیر کل کمیته ملی المپیک، توقع وزارت ورزش و جوانان، بهبود جایگاه نسبت به دوره قبلی و کسب حداقل 40 مدال طلا است. از همین رو پژوهش حاضر بر آن است تا به تحلیل این موضوع بپردازد که با توجه به شرایط اقتصادی کشور و روند تزریق بودجه به فدراسیون های ورزشی طی یک سال گذشته، آیا طرح این گزاره که ورزش ایران توان بهبود جایگاه خود در جدول بازی های آسیایی پیش رو را دارد دارای مبنای کارشناسی است؟ در صورت مثبت بودن پاسخ به این پرسش، مهم ترین راهکارهای فراروی ورزش کشور برای ایجاد جهش چیست؟

دلایل منتقدان این گزاره و عوامل موفقیت آن در میان مدت

برخی از کارشناسان این گزاره را غیرممکن می دانند. مهم ترین دلایل این افراد عبارتند از: «وضعیت نگران کننده توزیع بودجه فدراسیون های ورزشی»، «نبود برنامه جامع و در دسترس برای تحقق این امکان»، «تمرکز ورزش کشور بر رویکرد گلخانه ای و نبود تضمینی برای موفقیت پایدار»، «وضعیت مبهم مجامع انتخاباتی برخی فدراسیون های ورزشی»، «عدم استفاده موثر ورزش کشور از فناوری های نوین» و «نبود ثبات مدیریتی لازم در برخی فدراسیون های ورزشی».

با توجه به موارد بیان شده می توان عواملی را برای موفقیت در میان مدت شناسایی کرد که برخی از آن ها عبارتند از: «تزریق بهنگام بودجه مورد نیاز فدراسیون های ورزشی»، «آمادگی و برگزاری منظم اردوها و کمپ های ملی با محوریت آنالیز تخصصی»، «شرکت منظم در رویدادهای رسمی و دوستانه به منظور آمادگی حداکثری»، «کاهش حداکثری دغدغه ورزشکاران در خصوص موضوعات رفاهی و معیشت»، «تامین تجهیزات به روز مورد نیاز ورزشکاران مبتنی بر فناوری های جدید» و «ثبات مدیریتی و وجود حمایت های لازم در فدراسیون های ورزشی».

وضعیت ایران در ادوار مختلف بازی های آسیایی

با تطبیق بودجه تخصیص یافته کل دو سازمان ورزشی کمیته ملی المپیک و وزارت ورزش و جوانان به وضعیت ارز، مشخص می شود که بودجه ورزش ایران برای شرکت در بازی های آسیایی به نسبت سال ۲۰۱۴ و ۲۰۱۸ افزایش یافته، اما به نسبت سال ۲۰۰۶ و ۲۰۱۰ کاهش داشته است.

همچنین طی سه دوره گذشته وضعیت کسب مدال طلا با افت قابل توجهی مواجه شده است. تعداد رشته های طلایی ایران از ۱۱ رشته در سال ۲۰۱۴ به ۸ رشته در سال ۲۰۲۲ رسیده است. رتبه ایران در بازی های آسیایی طی چهار دوره گذشته نیز با افت مواجه شده است.

وضعیت ایران در مقایسه با روند رشد رقبای خود نگران کننده ارزیابی می شود. تحلیل وضعیت رقبا نشان می دهد که در صورت عدم تدبیر و مداخله جدی در بهبود این روند افت بیشتری برای جایگاه ایران در بازی های آسیایی آینده رخ خواهد داد.

تحلیل وضعیت رقبای ایران

در میان رقبای اصلی ایران برای کسب رتبه چهارم بازی های آسیایی؛ چهار کشور هند، قزاقستان، ازبکستان و چین تایپه از وضعیت بهتری برخوردارند و در میان سایر کشورها از ظرفیت بالقوه بیشتری برای مدال آوری برخوردارند. در ادامه به تحلیل دقیق تر این کشورها پرداخته می شود:

تحلیل هند

کشور هند موفق شده رتبه خود را از رتبه هشتم (در سال 2018) به رتبه چهارم (در سال 2022) ارتقاء دهد. فاصله تعداد مدال های هند (۱۰۷ مدال) در مقایسه با کشور رتبه پنجم (۷۱ مدال) از نظر کمی بسیار معنی دار است.

هند با سرمایه گذاری بر روی برخی رشته های ورزشی جدید و پرمدال نظیر تیراندازی و تیروکمان موفق شده تعداد مجموع مدال ها و مدال های طلای خود را به میزان قابل توجهی طی یک دوره چهار ساله افزایش دهد. همچنین این کشور موفق شده در بازی های آسیایی ۲۰۲۲، ۶۵ درصد مدال های طلای خود را در سه رشته پرمدال تیراندازی، تیر و کمان و دو و میدانی کسب کند. این کشور در حالی که در سال ۲۰۱۸ هیچ مدالی در رشته تیر و کمان نداشت، ۹ مدال خود در بازی های هانگژو را از این رشته کسب کرد که ۵ مدال آن طلا بود. هند همچنین موفق شد ۲۰ مدال خود در رشته دو و میدانی را به ۲۹ مدال ارتقاء دهد. همچنین در اسکواش و تنیس هم رشد چشمگیری داشته و سه طلای خود در سال ۲۰۲۲ را از این دو رشته کسب نموده است.

برخی از راهبردهای هند برای موفقیت در بازی های آسیایی عبارتند از: سرمایه گذاری در توسعه زیرساخت ها، استعدادیابی و استعداد پروری و حمایت از ورزشکاران.

تحلیل قزاقستان

قزاقستان در مجموع مدال وضعیت خوبی دارد و اگر بتواند مدال های برنز و نقره خود را به مدال طلا تبدیل کند، قطعا به خطر بالقوه ای برای کشورهای رقیب تبدیل خواهد شد. قزاقستان در آخرین دوره بازی های آسیایی ۴۰ درصد مدال های خود را در پنج رشته قایقرانی، دوچرخه سواری، تیراندازی، بوکس و دو و میدانی کسب کرده است.

تنوع رشته های ورزشی مدال آور در قزاقستان بی نظیر است، به طوری که این کشور در ۲۱ رشته مدال کسب کرده است. این کشور در رشته های قایقرانی، کانو، ژیمناستیک، بوکس، تیراندازی، جودو و دوچرخه سواری سرمایه گذاری بسیار خوبی انجام داده و تعداد مدال های نقره و برنز این کشور در رشته های مذکور خطری بالقوه برای رقبا محسوب می شود.

تحلیل ازبکستان

ازبکستان با سرمایه گذاری بسیار خوب خود موفق شده طی ۸ سال، ۹ مدال طلای خود در سال ۲۰۱۴ را به ۲۲ مدال طلا در سال ۲۰۲۲ تبدیل کند. این کشور موفق شده ۵۰ درصد مدال های خود را در چهار رشته بوکس، جودو، کوراش و ژیمناستیک کسب کند. این کشور همچنین موفق شده ۵ رشته طلایی خود در سال ۲۰۱۴ را به ۱۲ رشته طلایی در سال ۲۰۲۲ تبدیل کند. کسب یک طلا و ۶ مدال نقره و برنز در رشته قایقرانی (کانو) و 7 مدال در رشته روئینگ از تلاش این کشور برای موفقیت بیشتر در این دو رشته ورزشی خبر می دهد.

مهم ترین عامل موفقیت و رشد روزافزون ورزش قهرمانی در ازبکستان ترویج بسیار خوب فرهنگ ورزش در بین نوجوانان و جوانان این کشور است که به افزایش توجه دولت به ورزش و قهرمانان و تلاش این کشور برای میزبانی رویدادهای بین المللی معتبر منجر شده است.

تحلیل چین تایپه

چین تایپه موفق شده با یک سرمایه گذاری خوب هشت ساله، رتبه خود را از نهم (در سال 2014) به ششم (در سال 2022) ارتقاء دهد. از منظر کسب تعداد مدال این کشور رو به پیشرفت است و این در حالی است که تعداد رشته های طلایی این کشور از ۷ رشته ورزشی در سال ۲۰۱۴ به ۱۰ رشته ورزشی در سال ۲۰۲۲ تبدیل شده است. چین تایپه موفق شده ۴۰ درصد از مدال های طلای خود در بازی های آسیایی هانگژو را از رشته ورزشی اسکیت (۷ طلا و به صورت کلی 13 مدال) کسب کند. وضعیت این کشور در رشته های بوکس و تنیس نیز مطلوب ارزیابی می شود.

چین تایپه از فناوری های نوین برای تحلیل عملکرد ورزشکاران استفاده می کند. این امر شامل استفاده از نرم افزارهای شبیه سازی و تجهیزات پیشرفته است که به ارزیابی دقیق تر عملکرد ورزشکاران ملی این کشور کمک کرده است. این کشور در زمینه سرمایه گذاری زیرساختی در موضوع رشته های راهبردی و اولویت دار خود بسیار موفق و پیشرو عمل کرده است. ورزش قهرمانی برای کشور چین تایپه از نظر سیاسی دارای اهمیت بسزایی است و این کشور در تلاش است با تثبیت موقعیت خود در نظام ورزش جهانی، زمینه تثبیت استقلال نمادین خود را از طریق ورزش فراهم کند.

تشریح موقعیت ایران به منظور شرکت در بازی های آسیایی 2026

ایران برای موفقیت در بازی های آسیایی آینده نیازمند ثبات مدیریتی و تزریق بهنگام بودجه به فدراسیون های ورزشی و پیگیری تحقق اهداف فدراسیون های ورزشی بر اساس یک برنامه عملیاتی جامع است. بودجه مورد نیاز برای پیشرفت در بازی های آسیایی 2026 حداقل ۳۵ میلیون دلار برآورد می شود. علی رغم سرمایه گذاری قابل توجه کشور بر روی تجهیزات ورزشی مناسب، هنوز سازوکار مشخصی برای استفاده از فناوری تحلیل داده و هوش مصنوعی در حوزه ورزش قهرمانی مشاهده نمی شود. فرایند سرمایه گذاری وزارت ورزش و جوانان بر روی رشته های کلیدی و اولویت دار است مبهم و چشم انداز مشخصی برای این سرمایه گذاری مشاهده نمی شود. علی رغم تلاش وزارت ورزش و جوانان و کمیته ملی المپیک برای موفقیت در بازی های آسیایی پیش رو برنامه عملیاتی مشخص و بومی شده ای برای هر رشته ورزشی مشاهده نمی شود و به نظر می رسد هر فدراسیون حسب تشخیص رئیس فدراسیون در حال پیگیری اهداف مدنظر خود است.

پیشنهادهایی به منظور موفقیت در بازی های آسیایی 2026

به منظور موفقیت در بازی های آسیایی 2026 پیشنهادات زیر مطرح می شود:

• پیشنهاد می شود ستاد عالی بازی های آسیایی ۲۰۲۶ با تکیه بر یک برنامه میان مدت عملیاتی و حرفه ای تشکیل و اجرای مصوبات آن به طور مستمر پیگیری و اطلاع رسانی شود؛
• با توجه به ابهام در میزان و نحوه تخصیص بودجه بازی ها، پیشنهاد می شود اطلاع رسانی و شفاف سازی لازم با محوریت تنظیم انتظارات عمومی از عملکرد کاروان ایران در بازی های آسیایی پیش رو انجام شود؛
• کمیته ملی المپیک و وزارت ورزش و جوانان می بایست با سرمایه گذاری و تمرکز بر روی دو یا سه رشته ورزشی پرمدال و جدید و همچنین تلاش برای حفظ مزیت های موجود رشته های مدال آور موجود با بهبود نظارت های فنی راهبرد خود برای موفقیت در بازی های آسیایی را تعیین و شفاف کنند؛
• باتوجه به نقش بسیار اثرگذار فناوری های نوین و هوش مصنوعی در ارتقاء عملکرد ورزشکاران ملی، پیشنهاد می شود تدابیر ویژه و هماهنگی از سوی وزارت ورزش و جوانان و کمیته ملی المپیک در جهت استفاده از این ظرفیت بسیار مهم فراهم شود.

جمع بندی

مسئولان ورزشی کشور توقع دارند که جمهوری اسلامی ایران در مسابقات آسیایی 2026، در جایگاه بهتری نسبت به ادوار گذشته قرار گیرد. از همین رو پژوهش حاضر بر آن بود تا به تحلیل این موضوع بپردازد که آیا ورزش ایران توان بهبود جایگاه خود در جدول بازی های آسیایی پیش رو را دارد یا خیر. به منظور پاسخ به این پرسش به تحلیل وضعیت ایران در ادوار مختلف بازی های آسیایی و وضعیت رقبای ایران (قزاقستان، هند، ازبکستان و چین تایپه) پرداخته شد. بررسی ها حاکی از آن است که ایران برای موفقیت در بازی های آسیایی آینده نیازمند ثبات مدیریتی و تزریق بهنگام بودجه به فدراسیون های ورزشی و پیگیری تحقق اهداف فدراسیون های ورزشی بر اساس یک برنامه عملیاتی جامع است. در این راستا بودجه مورد نیاز برای پیشرفت در بازی های آسیایی 2026 حداقل ۳۵ میلیون دلار برآورد می شود. در پایان نیز به منظور موفقیت در بازی های آسیایی 2026 پیشنهادهایی مطرح شد که تشکیل ستاد عالی بازی های آسیایی ۲۰۲۶ از آن جمله است.

این مطالعه در اندیشکده سیاستگذاری و حکمرانی در ورزش در سال 1403 انجام شده است.