ششمین برنامه پیشرفت جمهوری اسلامی ایران مقطع پنجسالهی 1399-1394 را در برمیگیرد. برنامه ششم پیشرفت، وارث پیامدهای مثبت و منفی پنج برنامه پنجسالهی قبلی در یک دورهی 25 ساله است؛ همچنین برنامه ششم، عمیقاً متأثر از وقایع و تحولات جهانی، منطقهای و ملّی است که رخداده یا در حال وقوع است. ازاینرو، ترندهای برنامه ششم، لزوماً باید مبتنی بر پیامدهای برنامههای پیشین و تحولات جهانی، منطقهای و ملی گذاشته شوند. محورهای کلی ترندگذاری برنامه ششم، بهاجمال در پی این مقدمه آمده است. اما سه نکتهی اساسی، روند برنامهریزی استراتژیک طرحهای پیشرفت را اصلاح و غنی میسازد:
الف- طرحریزیهای پنجساله، با یک اشکال اساسی مواجه است و آن اشکال این است که اجرای این طرحها و برنامهها، اغلب به جمهوری بعد موکول میشوند. برنامه چهارم توسعه توسط جمهوری هشتم ریخته شد و در جمهوری نهم اجرا گردید. برنامه پنجم توسعه نیز در جمهوری دهم ریخته شد و اجرای بخشی از آن به جمهوری یازدهم موکول گردید. با توجه به اینکه هر جریان سیاسی که از سوی مردم انتخاب میشود، غالباً در یک دورهی هشتساله، دو جمهوری چهارساله را عهدهدار میشود، عقلانیتر است که برنامه دورهی دو جمهوری را تهیه کند.
ازاینرو ضروری است برنامههای پنجسالهی پیشرفتتبدیل به برنامههای هفتسالهی پیشرفت شوند. در این صورت هر جمهوری که شکل گرفت، در یک سال اول عمر خود، برنامه مطلوب خود را تهیه نموده و در مجلس شورای اسلامی تصویب نماید. سپس در سه سال باقی عمر آن جمهوری – و چهارسالهی عمر جمهوری بعدی – آن برنامه هفتسالهی خود را اجرا کند. در این صورت امکان ارزیابی برنامه اختصاصی هر جمهوری، و عملکرد آن جمهوری پس از اتمام دورهی آن بهتر محقق میشود.
در قرآن کریم، نظام برنامهریزی استراتژیک حضرت یوسف (ع) برای مصر باستان تشریح شده است. رؤیای فرعون مصر در خواب، حاوی علائمی بود که یوسف (ع) آنها را تأویل کرد و مبتنی بر آن، دو برنامه هفتساله را برای چهارده سال ریخت. ازاینرو برنامه هفتساله، یک الگوی وحیانی نیز در قرآن کریم دارد.
ب- برنامههای پیشرفت باید در افق مشخص ریخته شود. برنامه ششم پیشرفت نیز یک افق نزدیک دارد که سند چشمانداز 1404 است. اما تحولات پرشتاب جهانی حکم میکند که این نگاه عمیقتر شود. برای برنامه ششم – که اجرای آن از 1394 آغاز میشود – افق 1414، خود یک افق بیستساله است. چشمانداز 1404 افق نزدیک، چشمانداز 1414 افق واسط، و چشمانداز 1444 افق دور برنامه ششم پیشرفت است.
اکنون کشور با گذشت یک دهه از چشمانداز 1404 فقط به مدت 10 سال چشمانداز دارد. حال آنکه افق 10 ساله افق نزدیک است و باید افق دور را در جهان و ایران نگریست.
از این رو نگرش 50 ساله در افق دور، سپس هدفگذاری در زیر آن در افقهای نزدیک، حکم عقل است. زیرا روند تحولات پر شتاب، فرصت تحلیل وقایع متعدد در یک مقطع زمانی را به تصمیمسازان نمیدهد. در نتیجه تصمیمسازان مجبورند که افقهای 50 سال و بالاتر را در نظر بگیرند و در افقهای کوتاه و میان مدت تصمیمسازی کنند.
ج- طرحریزی استراتژیک، رویکردهای متعدد و متنوعی دارد که در ایران متأسفانه تنها یک رویکرد مورد توجه بوده است؛ مکتب «اصالت فرصت» در رویکرد امنیتمدار. این مکتب که تحت عنوان مخفف SWOT شناخته میشود، ظرفیت کامل و جامعی برای طرحریزی استراتژیک ندارد. هر حوزهای، رویکرد طرحریزی و برنامهریزی خاص خود را میطلبد که غالباً با رویکرد امنیتمدار و به ویژه با مکتب SWOT تمایز و تفاوت اساسی دارد.
این مطالعه در اندیشکده یقین در سال 1393 انجام شده است.
محصولات مرتبط:
