✍️ دکتر علی محمد سابقی؛ عضو شورای علمی اندیشکده تین شیا و رایزن فرهنگی اسبق ایران در چین
روابط ایران و چین، نمونهای کمنظیر از تعامل سازنده میان دو تمدن بزرگ جهان است؛ تعاملی دیرین که همواره بر پایه احترام متقابل، همکاری های تجاری، تبادل علمی و فرهنگی و منافع مشترک بوده و طی بیش از دو هزار سال استمرار یافته است.
این پیشینه تاریخی، سرمایهای ارزشمند برای گسترش همکاریهای راهبردی، توسعه گفتوگوی تمدنها و تقویت مشارکتهای علمی، اقتصادی و فرهنگی در قرن بیستویکم به شمار میرود. ازاینرو، تاریخ روابط ایران و چین تنها روایتی از گذشته نیست، بلکه پشتوانهای تمدنی برای طراحی آینده همکاریهای دو کشور و الگویی موفق از تعامل مسالمتآمیز میان تمدنهای بزرگ جهان محسوب میشود.
در دوران معاصر، روابط ایران و چین وارد مرحلهای تازه شده است. توسعه همکاریهای اقتصادی، انرژی، حملونقل، فناوری، علمی و فرهنگی و نیز اجرای ابتکار «کمربند و راه» را میتوان ادامه منطقی همان پیوند تاریخی دانست. این ابتکار با هدف احیای شبکههای ارتباطی اوراسیا، ظرفیتهای تاریخی جاده ابریشم را در قالبی نوین بازآفرینی کرده و فرصتهای جدیدی برای همکاریهای راهبردی دو کشور فراهم آورده است
پیشینه چند هزار ساله روابط ایران و چین، ظرفیت ارزشمندی برای گسترش همکاریهای آینده فراهم کرده است. با این حال، تحقق این ظرفیت نیازمند برنامهریزی راهبردی و توجه همزمان به ابعاد فرهنگی، علمی، اقتصادی و اجتماعی است. در این راستا، مهمترین راهکارهای عملی عبارتاند از:
نخست، تقویت دیپلماسی فرهنگی از طریق برگزاری هفتههای فرهنگی، نمایشگاههای مشترک، تبادل هنرمندان، توسعه آموزش زبان فارسی و چینی و معرفی میراث فرهنگی دو کشور. شناخت متقابل ملتها، پایهایترین عامل توسعه روابط پایدار به شمار میرود.
دوم، گسترش همکاریهای علمی و دانشگاهی از طریق اجرای طرحهای پژوهشی مشترک، تبادل استاد و دانشجو، تأسیس، توسعه و همکاری مشترک مراکز مطالعات ایران و چین، حمایت از ترجمه آثار علمی و تاریخی و برگزاری همایشهای مشترک درباره تاریخ، تمدن و آینده همکاریهای دو کشور.
سوم، بهرهگیری مؤثر از ظرفیت ابتکار «کمربند و راه» برای توسعه کریدورهای حملونقل، زیرساختهای لجستیکی، همکاریهای انرژی، تجارت و سرمایهگذاری. موقعیت ژئوپلیتیکی ایران میتواند این کشور را به یکی از مهمترین حلقههای اتصال شرق و غرب در این ابتکار تبدیل کند.
چهارم، توسعه همکاریهای اقتصادی مبتنی بر فناوری و نوآوری از طریق مشارکت در حوزههایی مانند اقتصاد دیجیتال، هوش مصنوعی، انرژیهای نو، صنایع دانشبنیان، فناوریهای پیشرفته و تجارت الکترونیک؛ زیرا روابط آینده بیش از گذشته بر اقتصاد دانشبنیان استوار خواهد بود.
پنجم، تقویت همکاریهای گردشگری و میراث فرهنگی از طریق تسهیل صدور روادید، طراحی مسیرهای مشترک گردشگری جاده ابریشم، مرمت آثار تاریخی مرتبط با روابط ایران و چین و ثبت و معرفی میراث مشترک در مجامع بینالمللی.
ششم، گسترش همکاریهای رسانهای و ارتباطات مردمی با هدف ارائه تصویری واقعبینانه از ظرفیتهای دو کشور، مقابله با کلیشههای فرهنگی و افزایش شناخت افکار عمومی از تاریخ و فرهنگ یکدیگر.
هفتم، توسعه گفتوگوی تمدنی و همکاری در نهادهای منطقهای و بینالمللی از طریق استفاده از اشتراکات تاریخی برای تقویت همکاری در حوزههایی مانند توسعه پایدار، امنیت منطقهای، حفاظت از میراث فرهنگی، مقابله با تغییرات اقلیمی و ارتقای همکاریهای چندجانبه.
در مجموع، آینده روابط ایران و چین زمانی از پشتوانه تاریخی خود بهرهمند خواهد شد که میراث ارزشمند جاده ابریشم از یک خاطره تاریخی به الگویی عملی برای همکاریهای علمی، فرهنگی، اقتصادی و فناورانه تبدیل شود. پیوند تجربه تاریخی با نیازهای جهان معاصر میتواند روابط دو کشور را وارد مرحلهای پایدارتر، متوازنتر و راهبردیتر سازد و نقش آنها را در شکلدهی به نظم نوین آسیایی و اوراسیایی تقویت کند.
