نقش صنعت ریزتراشه در اقتصاد رژیم صهیونیستی

اقتصاد رژیم صهیونیستی به عنوان یکی از پیشرفته ترین و نوآورانه ترین اقتصادهای منطقه، نقش مهمی در ثبات و قدرت سیاسی این رژیم ایفا می کند. فناوری های پیشرفته، به ویژه صنعت ریزتراشه، به طور قابل توجهی در توسعه اقتصادی و ارتقای سطح فناوری های نظامی و غیرنظامی تاثیرگذار بوده اند. این صنعت نه تنها به تولید داخلی کمک می کند، بلکه با صادرات فناوری های پیچیده به بازارهای جهانی درآمدزایی قابل توجهی دارد. اهمیت بالای فناوری در این نهاد موجب شده تا رژیم صهیونیستی بتواند در شرایط دشوار منطقه ای و سیاسی، جایگاه اقتصادی خود را حفظ و تقویت کند.

ضرورت و اهداف پژوهش

رژیم صهیونیستی با داشتن اقتصادی منعطف و متکی بر فناوری پیشرفته از قوی ترین اقتصادهای غرب آسیا به شمار می رود. برآوردها حاکی از این است که فناوری پیشرفته، بیش از نیمی از اقتصاد رژیم صهیونیستی را به خود اختصاص داده است. از میان فناوری های پیشرفته صنعت ریزتراشه ها سهمی پررنگ در اقتصاد رژیم صهیونیستی دارد. ریزتراشه ها هم از این جهت که در طیف وسیعی از تولیدات لوازم برقی و صنعت مورد استفاده قرار می گیرند و هم از جهت ارزش افزوده، بالا از اهمیت بالایی در زنجیره تولید برخوردار هستند. صنعت ریزتراشه در سرزمین های اشغالی از دو بخش عمده تولید و طراحی تشکیل شده که هر یک سهم به سزایی در تقویت اقتصاد رژیم صهیونیستی داشته است. در پژوهش حاضر به مهم ترین کارخانه های تولید ریزتراشه در سرزمین های اشغالی پرداخته شده که در آن دو شرکت اینتل و تاور سمی کنداکتور در محوریت بررسی قرار گرفته اند. بالطبع شناخت اهمیت فناوری بکار رفته در این دو کارخانه و جایگاه تولیدات آن در صنعت جهانی ریزتراشه سبب می شود تا شناخت بهتری از توانایی اقتصاد رژیم صهیونیستی و به طور همزمان آسیب پذیری آن در وضعیت جنگ حاصل شود.

نقش فناوری پیشرفته در اقتصاد رژیم صهیونیستی

رژیم صهیونیستی تنها موجودیت توسعه یافته در غرب آسیا است که با تولید ناخالص داخلی سرانه ۵۳۳۷۲ دلار در سال ۲۰۲۴ در رتبه بیستم جهان و رتبه سوم غرب آسیا قرار دارد. در سال ۲۰۲۳ رژیم صهیونیستی ۵.۵ درصد از تولید ناخالص داخلی (GDP) خود را صرف تحقیق و توسعه کرد که بالاترین نسبت در جهان بود. در سال ۲۰۲۱ صادرات فناوری پیشرفته ۵۴ درصد از کل صادرات خدمات و کالا رژیم صهیونیستی را به خود اختصاص داد و صنعت فناوری پیشرفته را به ستون فقرات اقتصاد رژیم صهیونیستی بدل کرد. همچنین در سال ۲۰۲۲، ۱۸.۱ درصد از تولید ناخالص داخلی رژیم صهیونیستی را بخش فناوری پیشرفته به خود اختصاص داد. در سال ۲۰۲۲، تعداد افرادی که در صنعت فناوری پیشرفته شاغل بودند به ۵۰۰ هزار نفر رسید که ۱۴ درصد از کل درصد اشتغال در این کشور را به خود اختصاص می داد.

صنعت نیمه هادی و اقتصاد رژیم صهیونیستی

صنعت نیمه هادی رژیم صهیونیستی به دلیل محدودیت های جغرافیایی و کمبود منابع طبیعی، بیشتر بر طراحی تراشه و نیروی انسانی متخصص تمرکز دارد. این کشور با کمتر از ۱۰ میلیون نفر جمعیت، دارای بیش از ۲۰۰ شرکت داخلی و چندملیتی فعال در حوزه نیمه هادی و بیش از ۳۰ هزار مهندس تراشه است. شرکت های بزرگ جهانی مانند اپل، کوالکام و سامسونگ مراکز تحقیق و توسعه خود را در این منطقه دارند. آغاز این صنعت به تاسیس نخستین مرکز تحقیق و توسعه موتورولا در سال ۱۹۶۴ بر می گردد. اکنون بسیاری از شرکت های بزرگ در زمینه طراحی و تحقیق و توسعه تراشه در سرزمین های اشغالی فعالیت دارند. برخی از عواملی که سبب شده تا شرکت های بزرگ بخش تحقیق و توسعه و حتی تولید خود را در سرزمین های اشغالی دنبال کنند، عبارت اند از:

• ترغیب ایالات متحده: طبعا رژیم صهیونیستی به عنوان کارگزار منافع ایالات متحده در غرب آسیا محسوب می شود. بدین سبب ایالات متحده از دیرباز با ترغیب شرکت های آمریکایی برای فعالیت در سرزمین های اشغالی به دنبال تقویت اقتصاد رژیم صهیونیستی بوده است؛
• قوانین مالیاتی: از نظر مالیات، رژیم صهیونیستی سیاست های مطلوبی برای شرکت های با فناوری پیشرفته ارائه کرده است. در سال ۱۹۸۵ نرخ مالیات شرکت ها در سرزمین های اشغالی ۶۱ درصد بود که تا سال ۲۰۲۲ به ۲۳ درصد کاهش یافته است؛
• نسبت بالای جمعیت کارآفرین: در سرزمین های اشغالی کارآفرینی بسیار رونق دارد؛ به طوری که بیش از ۷ هزار شرکت فن آوری نوآورانه در آن فعالیت می کنند. این وضعیت، سرزمین های اشغالی را به یکی از متمرکزترین مناطق برای استارت آپ ها در سراسر جهان بدل کرده است. در سرزمین های اشغالی به ازای هر ۱۴۰۰ نفر صهیونیست تقریبا ۱ کارآفرین وجود دارد. رژیم صهیونیستی در زمینه استارتاپ ها رتبه سوم جهان و اول غرب آسیا را به خود اختصاص داده است.

علاوه بر این، دو شرکت اینتل و تاور سمی کنداکتور در سرزمین های اشغالی دارای کارخانه طراحی ریز تراشه هستند. کل صادرات (غیر از خدمات) مدارهای مجتمع الکترونیکی رژیم صهیونیستی در سال ۲۰۲۲ ۴.۹ میلیارد دلار بوده که از این میزان ۲.۲ میلیارد دلار به ایرلند و ۱.۳ میلیارد دلار به چین صادر شده است. سهم صادرات مدارهای مجتمع الکترونیکی رژیم صهیونیستی نسبت به کل صادرات (۷۲ میلیارد دلار) ۵ الی ۶ درصد است. سهم صادرات مدارهای مجتمع الکترونیکی رژیم صهیونیستی نسبت به تولید جهانی، 0.45 درصد بوده به طوری که رتبه 16 جهان را به خود اختصاص داده است.

بررسی فعالیت های شرکت اینتل در سرزمین های اشغال

اینتل در سال ۱۹۷۴، تنها ۶ سال پس از تاسیس در ایالات متحده، اولین مرکز تحقیق و توسعه خود را در حیفا راه اندازی کرد که نقطه آغاز صنعت نیمه هادی رژیم صهیونیستی بود. اینتل در حیفا، پتاه تیکواه، قدس و کریات گات چهار مرکز اصلی دارد. حیفا مرکز توسعه پردازنده ها و هوش مصنوعی، پتاه تیکواه و قدس مراکز توسعه ارتباطات، امنیت سایبری و خودروهای خودران هستند. کریات گات نیز میزبان دو کارخانه تولید ریزتراشه مهم اینتل (Fab 28 و Fab 38) است. توسعه فعالیت های اینتل در سرزمین های اشغالی به دلیل تسهیلات دولتی و کاهش مالیات است؛ این شرکت تنها ۷.۵ درصد مالیات می پردازد در حالی که نرخ عادی ۲۳ درصد است. در سال ۲۰۲۲، صادرات اینتل در این منطقه ۸.۷ میلیارد دلار بود که ۱.۷۵ درصد از تولید ناخالص داخلی رژیم صهیونیستی را تشکیل می دهد.

فعالیت شرکت تاور سمی کنداکتور در سرزمین های اشغالی

شرکت تاور سمی کنداکتور در سال ۱۹۹۳ با خرید تاسیسات ساخت ویفر ۱۵۰ میلی متری در میگدال هاامک تاسیس شد و در سال ۲۰۰۱، تاسیسات ۲۰۰ میلی متری خود را راه اندازی کرد. این شرکت در دهه های 19۹۰ و ۲۰۰۰ بر تولید تراشه های آنالوگ و فرکانس رادیویی تمرکز کرد و به پیشگامی در این حوزه تبدیل شد. در سال ۲۰۰۸، تاور با شرکت جاز سمی کنداکتور ادغام شد و شرکت به Fab 3 در سن دیگو کالیفرنیا دست یافت. وظیفه اصلی تاور ارائه فناوری نیمه هادی آنالوگ، شامل تراشه های فرکانس رادیویی، مدیریت توان، سنسورها و MEM ها است. این شرکت حدود ۵۵۰۰ نفر نیرو دارد و در دو کارخانه اصلی خود در اسرائیل با ویفرهای ۱۵۰ و ۲۰۰ میلی متری، انواع تراشه های آنالوگ و سنسور را با فناوری های ۱ تا ۰.۱۳ میکرومتر تولید می کند.

جمع بندی

صنعت ریزتراشه در رژیم صهیونیستی یکی از ستون های اصلی اقتصاد پیشرفته این رژیم است که نقش مهمی در صادرات و تولید ناخالص داخلی دارد. با وجود چالش های امنیتی، این کشور با تمرکز بر طراحی و تولید تراشه های پیشرفته به ویژه توسط شرکت های اینتل و تاور سمی کنداکتور، جایگاه جهانی قابل توجهی کسب کرده است. اینتل در مراکز تحقیق و توسعه حیفا، پتاه تیکواه، قدس و کریات گات فعالیت می کند و تراشه های نسل دوازدهم و سیزدهم را تولید می کند. تاور سمی کنداکتور نیز متخصص در تولید تراشه های آنالوگ و فرکانس رادیویی است و با همکاری شرکت های بین المللی ظرفیت های خود را توسعه داده است. تسهیلات مالیاتی، حمایت های دولتی و نیروی انسانی متخصص از عوامل اصلی پیشرفت این صنعت در سرزمین های اشغالی هستند. این وضعیت نشان دهنده اهمیت فناوری پیشرفته در اقتصاد رژیم و همچنین آسیب پذیری آن در شرایط جنگ است.

این مطالعه در اندیشکده اقتصاد بین الملل توسط امیرحسین صدیقی در سال 1403 انجام شده است.