استراتژی تثبیت حقانیت ایران و مشروعیت زدایی از رژیم صهیونیستی

جنگ ایران و اسرائیل به عنوان یک نقطه عطف در تاریخ معاصر خاورمیانه، تاثیرات عمیقی بر ثبات منطقه و مناسبات بین المللی داشته است. هر دو کشور با چالش های امنیتی و اطلاعاتی متعددی روبرو هستند که منجر به تشدید تنش ها و درگیری های نظامی می شود. در این شرایط، جمهوری اسلامی ایران نیازمند یک رویکرد استراتژیک و جامع است تا ضمن دفاع از منافع ملی، روایت خود را در برابر افکار عمومی جهانی به طور موثری ارائه دهد و حق دفاع مشروع خود را اثبات کند. در این راستا، بهره برداری از ظرفیت های دیپلماتیک و حقوقی می تواند به تقویت موقعیت ایران در برابر تهدیدات خارجی و حمایت از حقایق تاریخی کمک کند.

ضرورت و اهداف پژوهش

تجاوز اخیر رژیم صهیونیستی به تمامیت ارضی ایران در ۲۳ خردادماه ۱۴۰۴، تنش های جدیدی را به وجود آورده است. این مخاصمه چندوجهی نیاز به رویکردی جامع و کلان نگر در مدیریت راهبردی دارد. حکمرانی جهانی و نهادهای بین المللی به ویژه در ابعاد حقوقی و روایی، حوزه های مغفول مانده ای هستند که باید مورد توجه قرار گیرند. انفعال در پیگیری های حقوقی می تواند به دشمن فرصت دهد تا روایت های مطلوب خود را تثبیت کند. تجربه عدم شناسایی عراق به عنوان «متجاوز» در سال های ابتدایی جنگ تحمیلی، نمایانگر این مشکل است. هدف، باید قرار دادن ایران در جایگاه «طلبکار» به جای «بدهکار» در عرصه حکمرانی جهانی و تثبیت حق دفاع مشروع ایران باشد. این گزارش تاکید می کند که نهادهای جهانی باید عرصه اصلی نبرد تلقی شوند، به ویژه در عصر پساحقیقت که روایت سازی واقعیت اهمیت دوچندانی یافته است.

تثبیت دال های کانونی «تجاوز رژیم صهیونیستی» و «حق دفاع مشروع»

این بخش به بررسی رابطه پیچیده زبان و سیاست در عصر پساحقیقت و ضرورت ایجاد دکترین روایی منسجم برای جمهوری اسلامی ایران در مواجهه با چالش های ناشی از تجاوزات رژیم صهیونیستی و تثبیت حقانیت ایران می پردازد.

چارچوب مفهومی: زبان، سیاست و واقعیت در عصر پساحقیقت

در دنیای معاصر، زبان و سیاست رابطه ای دوسویه دارند؛ زبان نه تنها برای توصیف واقعیت بلکه برای «برساختن واقعیت» و شکل دهی به افکار عمومی مورد استفاده قرار می گیرد. کنشگران بین المللی با بهره گیری از «بازی زبانی»، تلاش می کنند روایت خود را به عنوان «حقیقت» جا بیندازند. این فرایند شامل پیوند دادن مفاهیم مشخص به وقایع است که بحث و گفت و گو را محدود می کند. رژیم صهیونیستی از این استراتژی بهره می برد تا با مطرح کردن ادعاهای مانند «تهدید وجودی» و «دفاع از خود»، اقدامات تجاوزکارانه اش را توجیه کند و جایگاه «مدافع» و «متجاوز» را در عرصه بین المللی تغییر دهد.

دکترین روایی جمهوری اسلامی ایران: از نظریه تا اقدام

با درک این چارچوب، جمهوری اسلامی ایران نیاز به یک «دکترین روایی» منسجم دارد که بر دو «دال کانونی» حقوقی استوار باشد:

1. تجاوز آشکار رژیم صهیونیستی: این دال نقطه آغازین روایت ایران است و باید تاکید شود که اقدامات نظامی این رژیم نقض صریح «قاعده آمره منع توسل به زور» و مصداق بارز «تجاوز» است؛
2. حق ذاتی دفاع مشروع: این دال مکمل، پاسخ های نظامی ایران را باید نه به عنوان «انتقام»، بلکه به عنوان اعمال «حق ذاتی دفاع مشروع» طبق ماده 51 منشور ملل متحد چارچوب بندی کند.

برای تقویت این دو دال، باید از «دال های شناور» استراتژیک استفاده کرد که ابعاد مختلف تجاوز رژیم صهیونیستی را شامل موارد زیر برجسته کند:

• نقض حاکمیت ملی و تمامیت ارضی؛
• تروریسم دولتی و قتل هدفمند؛
• حمله به زیرساخت های غیرنظامی و نقض حقوق بشردوستانه؛
• ماجراجویی منطقه ای و تهدید صلح و امنیت بین المللی.

این استراتژی می تواند روایت ایران را مستند و ملموس کند.

الزامات و پیوست های گفتمانی در مدیریت نبرد روایی

تثبیت موفقیت آمیز دکترین روایی ایران نیازمند رعایت الزامات زیر است:

1. ایجاد «صدای واحد»: مقامات و رسانه ها باید از واژگان واحدی پیروی کنند و از عباراتی چون «انتقام» یا توصیف اقدامات دشمن به عنوان «عملیات» پرهیز کنند تا جایگاه حقوقی ایران تقویت شود؛
2. ارائه «پیوست گفتمانی-حقوقی»: هر اقدام دفاعی ایران باید با توضیحات حقوقی همراه شود و بر دال هایی چون «انهدام کانون تجاوز» و «هدف گیری دقیق زیرساخت های نظامی» تاکید شود تا ماهیت دفاعی اقدام تبیین شود؛
3. هدف گذاری راهبردی گفتمان: هدف این گفتمان باید شامل سه نکته باشد:

• فعال سازی مسئولیت نهادهای جهانی: با تاکید بر تجاوزات رژیم صهیونیستی، نهادهای بین المللی موظف به واکنش می شوند؛
• مشروعیت زدایی از متجاوز: تکرار مستند نقض حقوق بین الملل هزینه سیاسی برای رژیم صهیونیستی و حامیان آن را افزایش می دهد؛
• مستندسازی برای آینده: تمامی اسناد و بیانیه ها به منابع معتبر برای هرگونه فرآیند حقوقی آینده تبدیل خواهند شد.

در نهایت، شناخت میدان های نبرد روایی و کنشگری هوشمندانه در هر یک از آن ها، شرط لازم برای موفقیت در این ابعاد از مخاصمه است.

کالبدشکافی و فعال سازی میدان های راهبردی نبرد روایی

استراتژی موفق در حکمرانی بر روایت نیازمند اولویت بندی میدان های نبرد است. تمرکز باید بر جبهه هایی باشد که دشمن کمترین مشروعیت را دارد یا ایران مزیت کنشگری دارد. این بخش به چند جبهه کانونی می پردازد که ظرفیت بالایی برای «جنگ مشروعیت» و تثبیت روایت ایران با هزینه پایین دارند و باید به طور مکمل عمل کنند:

جبهه نهادهای بین المللی: از حقوق بشر تا امنیت هسته ای

این جبهه شامل نهادهای رسمی بین الدولی است که اسناد آن ها مبنای مشروعیت و اقدام در نظام حکمرانی جهانی قرار می گیرد.

• شورای حقوق بشر سازمان ملل؛ کارخانه تولید مشروعیت: شورای حقوق بشر سازمان ملل نهاد قضایی نبوده و مهم ترین تولیدکننده مشروعیت در حکمرانی جهانی است. ایران باید اقدامات رژیم صهیونیستی را به «تروریسم دولتی» تبدیل کند. ابزار اصلی شورا، کمیته های حقیقت یاب مستقل هستند که باید ماموریتشان به وضوح به تحقیق درباره نقض حقوق بشر بپردازد. همچنین، تعامل با گزارشگران ویژه برای مستندسازی نقض ها ضروری است. ارسال شکایات تخصصی درباره هر تعرض رژیم صهیونیستی به گزارشگران ویژه می تواند هزینه های دیپلماتیک برای آن ها ایجاد کند. لازم است این فعالیت ها با ارزیابی دقیق حقوقی و امنیتی انجام شوند؛
• آژانس بین المللی انرژی اتمی؛ تبدیل تهدید به فرصت: نظام منع اشاعه تسلیحات هسته ای به تاسیسات کشورهای عضو حمایت می کند و حمله به آن ها نقض حقوق بین الملل است. جمهوری اسلامی ایران باید از قطعنامه ۴۸۷ شورای امنیت به عنوان ابزاری برای مطالبه گری استفاده کند. تهدید به حمله به تاسیسات هسته ای، به معنای تهدید کل رژیم منع اشاعه است و ایران باید این موضوع را در دیپلماسی جهانی پیگیری کند. خروج از قرارداد منع اشاعه باید با احتیاط بررسی شود و حقوق ایران برای بازنگری در همکاری ها با آژانس انرژی اتمی در صورت حمله به تاسیسات هسته ای قابل استفاده است. توجه به دیپلماسی عمومی و شرایط فوق العاده در روایت سازی ایران از اهمیت بالایی برخوردار است.

جبهه حقوق بشردوستانه: فعال سازی ظرفیت معتبر ملی

کمیته ملی حقوق بشردوستانه مستقر در جمعیت هلال احمر ظرفیت مهمی برای مستندسازی جنایات با اعتباری بین المللی دارد. برای فعال سازی این ظرفیت، نیازی به بودجه جدید نیست و تنها به اراده مقامات نیاز دارد. این کمیته باید پروتکل ملی مستندسازی جنایات جنگی بر اساس استانداردهای کمیته بین المللی صلیب سرخ تدوین کند و به عنوان مرجع رسمی برای ارسال گزارش های مستند به ژنو عمل کند. این اقدام، ادعاهای سیاسی را به گزارش های فنی حقوق بشردوستانه تبدیل کرده و فشار از یک کانال معتبر به دشمن وارد می آورد.

جبهه دیپلماسی غیرمتمرکز: بسیج نخبگان و شهروندان

این جبهه بر عبور از دیپلماسی رسمی و فعال سازی بازیگران غیردولتی برای شکل دهی به افکار عمومی جهانی تمرکز دارد.

• دیپلماسی پارلمانی؛ بازوی قدرتمند فشار بر دولت ها: دیپلماسی پارلمانی ابزار موثری برای تعامل با افکار عمومی و نخبگان سیاسی غربی است. نمایندگان مجلس شورای اسلامی می توانند با همکاری با نمایندگان ضد رژیم صهیونیستی در کشورهای دیگر، هزینه حمایت از این رژیم را افزایش دهند. تشکیل «ائتلاف پارلمانی بین المللی ضد جنگ» و برگزاری نشست های آنلاین و صدور بیانیه های مشترک می تواند صدای قدرتمندی علیه تجاوزات رژیم صهیونیستی ایجاد کند. همچنین، به جای اعزام هیئت های ایرانی به خارج، نمایندگان پارلمان کشورهای دیگر باید به ایران دعوت شوند تا از نزدیک آثار تجاوزات را مشاهده کنند؛ این تجربه ها به ترویج روایت ایران در سطح بین المللی کمک خواهد کرد؛
• دیپلماسی نخبگانی و شهروندی: دیپلماسی نخبگانی و دیپلماسی شهروندی دو ابزار کلیدی در حکمرانی جهانی هستند. دیپلماسی نخبگانی به معنای استفاده از ظرفیت نخبگان هنری، علمی و فرهنگی برای روایت سازی و مقابله با تجاوزات رژیم صهیونیستی است. این نخبگان می توانند در جنگ روایت ها نقش موثری ایفا کنند. از سوی دیگر، دیپلماسی شهروندی به شهروندان توانایی می دهد تا به طور غیررسمی به تغییر تصویر منفی از دولت ها کمک کنند. در عصر حکمرانی هشتگ های مجازی، این نوع دیپلماسی اهمیت ویژه ای دارد و می تواند به انتقال واقعیت ها و ایجاد همدلی در سطح جهانی کمک کند.

راهبردهای مقابله در نبرد روایی با رژیم صهیونیستی

جنگ تحمیلی رژیم صهیونیستی علیه جمهوری اسلامی ایران تنها به میدان نظامی محدود نمی شود و در حکمرانی جهانی نیز در حال جریان است. موفقیت در این عرصه نیازمند تبدیل روایت به گفتمان غالب و بسیج ظرفیت های حکمرانی جهانی است. برای این منظور، راهبردهای مشخص و کم هزینه برای فعال سازی دیپلماسی، حقوقی و رسانه ای کشور با حداقل بوروکراسی پیشنهاد می شود:

• ایجاد «قرارگاه فرماندهی واحد روایت»: دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی مسئول ایجاد یک «کارگروه ویژه و چابک» از نمایندگان دستگاه های کلیدی است. ماموریت اصلی این کارگروه هماهنگی روزانه خطوط اصلی روایت، تولید محتوا برای صدا و سیما، تایید مواضع رسمی و رصد بازخوردهاست. این کارگروه باید «پروتکل واژگان و چارچوب بندی روایت» را به عنوان دستورالعمل عملی برای همه مسئولان مشخص کند؛
• ابلاغ «پروتکل ملی مستندسازی استاندارد»: قوه قضائیه به همراه ستاد کل نیروهای مسلح، دستورالعمل فوری با عنوان «پروتکل ملی مستندسازی استاندارد جرائم بین المللی» را تهیه و ابلاغ کند. این پروتکل باید شامل نحوه حفظ صحنه جرم، جمع آوری شواهد و ثبت شهادت شاهدان بر اساس استانداردهای بین المللی باشد. سازمان صدا و سیما نیز موظف است با تولید برنامه های آموزشی، اهمیت و روش های اولیه مستندسازی مردمی را توضیح دهد؛
• تهیه «گزارش محرمانه ارزیابی ظرفیت های اقدام قضایی»: دفتر ریاست جمهوری، وزارت خارجه و مرکز امور حقوقی بین المللی موظف هستند که ظرف یک ماه گزارشی محرمانه درباره ظرفیت های طرح دعوا در دیوان بین المللی دادگستری (ICJ)، دیوان کیفری بین المللی (ICC) و دیگر دادگاه های صلاحیت دار جهانی، همراه با تحلیل هزینه-فایده راهبردی، به شورای عالی امنیت ملی ارائه دهند. همچنین، صدا و سیما می تواند تحلیل هایی از بازتاب رسانه ای موارد مشابه را به این تیم ارائه کند.

جمع بندی

این پژوهش به بررسی حمله رژیم صهیونیستی به جمهوری اسلامی ایران و نیاز به مدیریت راهبردی جامع در مواجهه با این تنش پرداخت. تاکید بر روایت سازی به عنوان ابزاری برای جلوگیری از تحریف حقیقت توسط دشمنان و استفاده از ظرفیت های قانونی و دیپلماتیک برای مطالبه گری از نهادهای بین المللی از جمله اهداف کلیدی این پژوهش بود. به منظور فعال سازی میدان های راهبردی نبرد روایی، ایران می بایست علاوه بر تثبیت روایت خود (نظیر حق دفاع مشروع) در سازمان های بین المللی (نظیر شورای حقوق بشر سازمان ملل) و حقوق بشری، به تقویت دیپلماسی نخبگانی خود نیز بپردازد. ایجاد یک «قرارگاه فرماندهی واحد روایت»، ابلاغ «پروتکل ملی مستندسازی استاندارد» و تهیه گزارش های محرمانه از جمله راهبردهای پیشنهادی برای تقویت گفتمان غالب و فعال سازی دیپلماسی، حقوقی و رسانه ای کشور در این عرصه هستند.

این مطالعه در مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی با همکاری سید محمدامین علوی شهری و محمد نصیرزاده در سال 1404 انجام شده است.