تصویر سازمان مقاومت اسلامی (حزب الله) در لبنان

تحولات سیاسی در لبنان همواره موضوعاتی پیچیده و بحث برانگیز را به وجود آورده است. با ظهور دولت جدید، چالش های مربوط به خلع سلاح حزب الله به یکی از کانون های اصلی مناقشات عمومی تبدیل شده است. این موضوع نه تنها بر روند سیاسی داخلی لبنان تاثیرگذار است، بلکه واکنش ها و نگرش های بازیگران بین المللی و منطقه ای را نیز به خود جلب کرده است. شبکه های اجتماعی به ویژه ایکس، به عرصه ای برای تبادل نظرات و ارتقای گفتمان های مختلف درباره حزب الله و جایگاه آن در معادلات امنیتی لبنان و منطقه بدل شده اند که این امر خود نمایانگر اهمیت موضوع در افکار عمومی است.

ضرورت و اهداف پژوهش

با توجه به تحولات اخیر در لبنان و روی کار آمدن دولت جدید، بحث خلع سلاح حزب الله به یکی از مهم ترین محورهای مناقشات سیاسی و رسانه ای تبدیل شده است. این موضوع نه تنها در سطح درون کشوری بلکه در سطح منطقه ای و بین المللی نیز بازتاب های گسترده ای داشته است. شبکه اجتماعی ایکس به عنوان یک بستر فعال در فضای عربی، به محلی برای تبادل نظر و تقابل گفتمان ها در مورد حزب الله و نقش آن در امنیت لبنان تبدیل شده است.

بررسی محتواهای منتشر شده در این شبکه نیازمند تحلیل دقیق روندها، کلیدواژه ها و احساسات کاربران است. این تحلیل امکان می دهد که تصویری دقیق تر از درک و روایت های عمومی پیرامون حزب الله در افکار عمومی عرب زبان به دست آید. فشارهای موجود و مواضع بین المللی در سمت خلع سلاح بر ادراک ها و برداشت ها از حزب الله تاثیر گذاشته و موجب تغییر در نحوه نگرش به این سازمان شده است. از همین رو گزارش حاضر به بررسی و تحلیل مواضع کاربران عرب زبان در شبکه اجتماعی ایکس در بازه زمانی 13/04/1404 الی 14/05/1404 پرداخته است.

تحلیل مواضع کاربران ایکس درباره حزب الله: حمایت ها، انتقادات و تنش های اجتماعی

آمارها نشان می دهد که در بازه زمانی گزارش، تعداد 414,445 پست در ارتباط با این موضوع توسط 75,310 کاربر منحصر به فرد در ایکس منتشر شده است. این حجم بالای تولید محتوا و تعداد کاربران منحصربه فرد، بیانگر اهمیت و حساسیت این موضوع در میان کاربران عربی است و نشان دهنده توجه و بحث های جدی پیرامون آن است.

بررسی های انجام شده در بستر شبکه اجتماعی ایکس یافته های زیر را به دنبال داشته اند:

تاکید بر سلاح حزب الله به عنوان یکی از اصلی ترین مولفه های ثبات

پس از تصمیم دولت لبنان برای خلع سلاح حزب الله، فراوانی محتوای حامیانه نسبت به مقاومت اسلامی در لبنان افزایشی چشمگیر پیدا کرد. کاربران بار دیگر مقاطع ویدئویی سخنرانی های شهید سیدحسن نصرالله را به اشتراک گذاشتند و بر ضرورت حفظ سلاح حزب الله تاکید کردند. حامیان مقاومت، ارتش لبنان را فاقد توانمندی های لازم برای دفاع از مرزها می دانند. تداوم حملات و نقض مکرر آتش بس توسط رژیم صهیونیستی، مردم را در مورد خلع سلاح مقاومت نگران کرده است. ایشان معتقدند که دولت لبنان از اساس تحت نفوذ آمریکا است و درکی صحیحی نسبت به کارویژه های صهیونیستی ندارد.

پراکندگی جغرافیایی و مذهبی حامیان کارویژه خلع سلاح حزب الله

عموم معارضان مقاومت اسلامی در لبنان، از مبدا سعودی، سوریه و کویت اقدام به تولید و انتشار محتوا کرده اند. ایشان عموما منتسب به اهل سنت هستند. گفتنی است که برخی کاربران از شمال لبنان نیز معتقدند باید سلاح در حصر دولت باشد. این درحالی است که حامیان حزب الله از کشورهایی نظیر عمان، الجزائر، مصر، تونس، سودان، عراق و ایران، هستند.

پایگاه اجتماعی شکننده دولت لبنان و احزاب معارض حزب الله

دولت مردان لبنانی (مخصوصا جوزف عون، نواف سلام و سمیر جعجع)، پس از تصمیم برای خلع سلاح حزب الله، به منفورترین چهره های ایکس عربی بدل شدند. ایشان در کنار عبدالفتاح السیسی، به عنوان حافظان منافع آمریکا در منطقه و خائنین به عروبت و آرمان فلسطین شناخته می شوند.

عزم جدی مردم لبنان برای جلوگیری از اجرای تصمیم دولت مبنی بر خلع سلاح حزب الله

هشتگ های تولید و منتشر شده پس از تصمیم دولت، نشان از فراگیری محتوا در کنار فراوانی قابل توجه آن دارد. در واقع، شمار کاربران منحصر به فرد منتشرکننده این هشتگ ها، رقمی قابل توجه است. از جمله این هشتگ های پرکاربرد می توان به #قرارکم_کأنه_غیر_موجود (مصوبه تان گویی وجود ندارد) اشاره کرد. این هشتگ به عزم حزب الله و حامیان این نهاد برای حفظ سلاح در اختیار مقاومت، برخلاف تصمیم دولت اشاره دارد. گفتنی است که فضایی آکنده از تنش در ایکس عربی لبنان پیرامون این موضوع شکل گرفته است. در صورت فراخوان تجمع از سوی هریک از طرفین (دولت یا مقاومت)، تشدید تنش ها و درگیری های خیابانی دور از انتظار نیست.

هجمه علیه شیخ نعیم قاسم، دبیرکل حزب الله لبنان حتی در میان حامیان مقاومت

یافته های گزارش نشان می دهد که برخی از کاربران حامی حزب الله لبنان، شیخ نعیم قاسم را شخصیتی دینی و فاقد بینش نظامی می دانند. از منظر ایشان، دبیرکل حزب الله به مصلحت اندیشی و اتخاذ مواضع حداقلی دربرابر معارضان مقاومت متهم است. تاج السر عثمان در یکی از پربازدیدترین پست های مرتبط با موضوع گزارش می نویسد: «انبارهای سلاح حزب الله که اسرائیل هر روز آن ها را نابود می کند، برای سوزاندن تل آویو و ریشه کن کردن آن کافی است. اگر این سلاح ها در اختیار حماس بود، موازنه بازدارندگی تغییر می کرد؛ اما نعیم قاسم با دهانی باز فقط نظاره می کند و واکنشی نشان نمی دهد!». نکته جالب توجه اینکه برخی از حامیان حزب الله و مقاومت شیعی این توییت را پسندیده اند و بعضا آن را بازنشر کرده اند.

استراتژی های تقویت تصویر حزب الله در فضای مجازی

پس از بررسی های انجام شده و باهدف بهبود تصویر سازمان حزب الله در ایکس عربی، مجموعه ای از اقدامات در ادامه پیشنهاد شده است:

تاکید بر ابعاد فراملی و منطقه ای حزب الله

حزب الله لبنان، در کنار اقدامات و عملکردهای ملی، یکی از اصلی ترین حامیان آرمان فلسطین محسوب می شود. تاکید بر ضرورت حفظ سلاح آن برای تداوم حمایت از مردم غزه می تواند حمایت های مردمی از این نهاد را تشدید کند.

بازخوانی جنایات رژیم صهیونیستی و آمریکا در کشورهایی فاقد توان نظامی بازدارنده

در شرایطی که حملات رژیم صهیونیستی، نقض آتش بس، هتک تمامیت ارضی و سیادت ملی لبنان ادامه دارد. خلع سلاح تنها عامل بازدارنده، یعنی حزب الله لبنان می تواند پیامدهای جبران ناپذیری را برای مردم لبنان (خصوصا شیعیان) به دنبال داشته باشد.

رصد دقیق و لحظه ای محتوای ضدلبنانی در بستر شبکه های اجتماعی

شماری از کاربران سوری معارض مقاومت معتقدند که خلع سلاح مقاومت می تواند فرصتی برای انتقام از شیعیان لبنان باشد. ایشان حزب الله را عامل به تاخیر افتادن توفیق انقلاب سوریه و سقوط بشار الاسد می دانند. برخی کاربران معتقدند که با خلع سلاح حزب الله، لبنان به یکی از استان های سوریه تبدیل خواهد شد. رصد و بررسی محتوای تولید و منتشرشده توسط کاربران عرب زبان، طرح ریزی و اجرای عملیات های اثرگذاری براساس آن ها می تواند احساس وطن دوستی مردم لبنان را تحریک و شمار بیشتری از لبنانی ها را با حزب الله همراه کند.

جمع بندی

تحولات اخیر در لبنان و تصمیمات دولت جدید پیرامون خلع سلاح حزب الله، منجر به مناقشات گسترده ای در فضای رسانه ای و اجتماعی شده است. پژوهش حاضر به بررسی مواضع کاربران عرب زبان در شبکه اجتماعی ایکس و اهمیت این موضوع در افکار عمومی پرداخت. یافته ها نشان می دهد که کاربران حامی حزب الله سلاح این سازمان را عنصر اصلی ثبات در لبنان می دانند و نسبت به تهدیدات احتمالی از جانب رژیم صهیونیستی نگران هستند. در عین حال، برخی منتقدان از کشورهای مختلف به تولید محتوا در زمینه لزوم خلع سلاح پرداخته اند. همچنین، عزم مردم لبنان برای مقابله با تصمیم دولت و حمایت از حزب الله مشهود است. بر اساس این یافته ها، پیشنهادهایی برای بهبود تصویر حزب الله در فضای مجازی ارائه شد که شامل تاکید بر ابعاد فراملی این گروه و رصد محتوای ضدلبنانی است تا احساس همبستگی و حمایت از حزب الله افزایش یابد.

این مطالعه در موسسه آینده پژوهی جهان اسلام توسط سجاد رفیعی در سال 1404 انجام شده است.