راهبرد رژیم صهیونیستی در قبال دروزی ها در آینه تحولات جدید سوریه

در سال های اخیر، وضعیت سیاسی و امنیتی خاورمیانه با تحولات چشمگیری همراه بوده است که تاثیرات آن فراتر از مرزهای منطقه احساس می شود. کشورهای مختلف با چالش های داخلی و خارجی متعددی دست و پنجه نرم می کنند که ثبات و امنیت را به خطر می اندازد. سوریه به عنوان یکی از محورهای اصلی این تحولات، همواره به دلیل بحران های داخلی و نقش بازیگران خارجی، مورد توجه تحلیل گران محلی و بین المللی بوده است. تغییرات قدرت در این کشور و پیامدهای آن، نه تنها بر ساختار داخلی سوریه اثرگذار است، بلکه می تواند موازنه قدرت در خاورمیانه را نیز دستخوش تغییرات اساسی کند. بنابراین بررسی دقیق تحولات پیش رو اهمیت زیادی دارد.

ضرورت و اهداف پژوهش

سقوط نظام بشار اسد در ۸ دسامبر ۲۰۲۴ و به قدرت رسیدن «احمد الشرع» در دمشق، وضعیت سیاسی و امنیتی سوریه را به شدت متشنج کرده است. تضعیف حکومت مرکزی این کشور، نگرانی هایی را برای مقامات رژیم اسرائیل به ویژه کابینه نتانیاهو ایجاد کرد، زیرا احتمال شکل گیری یک کانون تهدید جدید در نزدیکی مرزهای شمالی فلسطین اشغالی را افزایش می داد. تل آویو در پاسخ به این وضعیت، سعی کرده است از طریق حمایت از جریانات، طوایف و گروه های گریز از مرکز در سوریه نفوذ خود را گسترش دهد. در این میان، ایجاد پیوندهای نزدیک با دروزی ها سوری به عنوان یک گروه تاثیرگذار، نقشی کلیدی در الگوی مناسبات جدید سوریه دارد. این همکاری ها می تواند به تقویت موقعیت اسرائیل در مرزهای شمالی کمک کرده و بخشی از چالش های امنیتی پیش رو را کاهش دهد. همچنین، بی ثباتی داخلی سوریه پس از سقوط نظام اسد ممکن است ناامنی ها را به مناطق مجاور نیز منتقل کند، که این موضوع اهمیت توجه و مدیریت دقیق وضعیت را برای اسرائیل دوچندان می کند. از همین رو هدف پژوهش حاضر تحلیل راهبردهای رژیم صهیونیستی در گسترش نفوذ و تضمین امنیت از طریق حمایت از اقلیت دروزی است.

توزیع جغرافیایی دروزی ها در منطقه شامات

دروزی ها، یکی از شاخه های اصلی اسماعیلیه، در نیمه اول قرن پنجم هجری بر اساس باور به «الوهیت الحاکم بامرالله» شکل گرفت. جمعیت دروزی ها حدود ۱.۵ میلیون نفر است که در سوریه، لبنان، فلسطین اشغالی و بخش هایی از اردن پراکنده اند. در سال ۲۰۲۴، رژیم صهیونیستی جمعیت دروزی ها فلسطین اشغالی را حدود ۱۵۲ هزار نفر اعلام کرد که ۱.۶ درصد کل جمعیت این منطقه را تشکیل می دهد؛ این آمار نسبت به جمعیت ۱۴۵۰۰ نفری سال ۱۹۴۹ رشد چشمگیری نشان می دهد. در سوریه، جمعیت دروزی بین ۵۰۰ هزار تا ۷۰۰ هزار نفر برآورد شده که بیشتر در استان سویدا (جبل الدروز) متمرکز هستند. همچنین، دروزی ها در مناطق اطراف دمشق مانند جرمانا، شمال استان ادلب و بخش کوچکی از جولان به ویژه استان قنیطره سکونت دارند. این پراکندگی جغرافیایی نقش مهمی در تحولات سیاسی و اجتماعی منطقه ایفا می کند.

تکاپوی رژیم صهیونیستی برای هویت سازی در میان دروزی ها

جوانان دروزی در ارتش رژیم صهیونیستی نقش مهمی در ادغام سیاسی و اجتماعی این طایفه در فلسطین اشغالی ایفا کرده اند. از سال ۱۹۵۶ خدمت اجباری با تایید رهبر معنوی دروزی ها آغاز شده و اکنون حدود ۴۰ درصد فرصت های شغلی مردان دروزی در بخش های نظامی و امنیتی است. افزون بر این، یهودیان با دروزی ها به واسطه روایت های تاریخی مشترک و مراسم نظامی در مقبره پیامبر شعیب در جولس پیوند دارند. از سال ۱۹۶۲، رژیم صهیونیستی هویت دروزی را از عربی، تفکیک و آموزش مستقل ایجاد کرده است؛ اگرچه که دروزی ها جولان مقاومت بیشتری در برابر ادغام دارند و ارتباط خود با سوریه را حفظ کرده اند. تصویب قانون دولت-ملت یهود در ۲۰۱۸، جایگاه اقلیت ها و زبان عربی را تضعیف کرد و اعتراضاتی از سوی نمایندگان و مقامات دروزی به دنبال داشت. همچنین مداخله رژیم صهیونیستی در بحران سوریه و حمایت از گروه های مخالف اسد باعث تشدید شکاف با دروزی ها شده است. در نهایت، ظهور هویت «هضباوی» یا «جولانی» در میان دروزی های جولان، که ترکیبی از زبان عربی، عبری و انگلیسی است، نشانه ای از تمایل به هویتی مستقل و خودمختار، فراتر از دو گرایش سوری و صهیونیستی است.

جایگاه دروزی ها در راهبرد رژیم صهیونیستی در سایه تحولات سوریه جدید

سقوط نظام بشار اسد در دسامبر ۲۰۲۴ و به قدرت رسیدن «احمد الشرع»، رهبر سابق جبهه النصره، نگرانی هایی برای رژیم صهیونیستی ایجاد کرده است. تل آویو از یکسو تلاش می کند با تضعیف ارتش سوریه و ایجاد ناامنی ها، نفوذ خود را در منطقه گسترش دهد و از سوی دیگر با جلب حمایت دروزی های سوری و جولان به عنوان خط مقدم دفاعی در مرزهای شمالی، امنیت خود را تضمین کند. پس از نقض توافق ترک مخاصمه ۱۹۷۴، رژیم صهیونیستی پایگاه های نظامی متعددی در خاک سوریه ایجاد کرده است. کابینه نتانیاهو با همکاری رهبران معنوی دروزی، به ویژه «موفق طریف»، حمایت های اقتصادی، مذهبی و نظامی از این اقلیت را افزایش داده است. طریف سفرهایی به آمریکا و روسیه داشته و نقش مرجع اصلی دروزی های منطقه شامات را تقویت کرده است. وی دولت الشرع را یک نظام افراطی خوانده و هرگونه توافق با آن را رد کرده است. رقابت داخلی دروزی ها بر سر مرجعیت، زمینه تلاش های آنان برای پیوند بیشتر با قدرت های خارجی را فراهم کرده و رژیم صهیونیستی نیز بر حمایت های اقتصادی، مذهبی و نظامی از دروزی ها سوریه تمرکز دارد.

حمایت های اقتصادی رژیم صهیونیستی از دروزی ها

در فوریه ۲۰۲۵، وزارت خارجه رژیم صهیونیستی با هماهنگی رهبران دروزی فلسطین اشغالی و تحت نظارت ارتش، ده هزار بسته کمک غذایی به ارزش ۳.۸ میلیون دلار به دروزی ها سوری ارسال کرد که ۷۰ درصد آن در استان سویدا و ۳۰ درصد در منطقه حائل جولان توزیع شد. همچنین، تل آویو تلاش کرد با استخدام نیروی کار دروزی سوری در شمال فلسطین اشغالی، وابستگی به نیروی کار فلسطینی را کاهش دهد.

پیوندهای دینی رژیم صهیونیستی با جامعه دروزی ها

در مارس ۲۰۲۵، تل آویو با هدف تقویت نفوذ خود میان دروزی ها سوری، ارتباط با رهبران مذهبی این قوم را دنبال کرد. بیش از صد شیخ دروزی به ابتکار موفق طریف برای انجام مناسک مذهبی به جولان اشغالی سفر کردند. این اقدام به عنوان بخشی از راهبرد اسرائیل برای فشار به دولت احمد الشرع و تاثیر بر پروژه شهرک سازی ارزیابی شده است. برخی تحلیلگران آن را گامی به سمت عادی سازی روابط دمشق و تل آویو دانستند، در حالی که سکوت دولت سوریه به منظور جلوگیری از حساسیت ها و کنترل اقلیت ها تفسیر می شود. همچنین، رژیم صهیونیستی تلاش های مخفی برای ارتباط با مشایخ دروزی سویدا به منظور تضعیف دولت مرکزی سوریه و تقویت جریان خودمختاری آغاز کرده است، هرچند برخی از مشایخ این ارتباط ها را رد کرده اند.

حمایت و پشتیبانی نظامی از دروزی ها

رژیم صهیونیستی پس از سقوط اسد، حمایت های سیاسی، اقتصادی، مذهبی و نظامی از دروزی ها سوریه را گسترش داده است. بنیامین نتانیاهو اعلام کرد که از دروزی ها شهرک «جرمانا» در حومه دمشق حمایت خواهد کرد و تهدید کرد که هرگونه حمله به دروزی ها با پاسخ نظامی فوری اسرائیل مواجه خواهد شد. مقامات اسرائیلی خواستار ایجاد سوریه فدرال با دولت های خودمختار و مناطق عاری از سلاح هستند تا نفوذ خود را در مرزهای شمالی تضمین کنند. گزارش ها از طرحی موسوم به «گذرگاه داوود» حکایت دارد که خط ارتباطی مستقیم رژیم صهیونیستی تا مناطق کردنشین شمال شرق سوریه ایجاد می کند، اما توافق نیروهای قسد با دولت دمشق برای ادغام نهادهای شمال شرق سوریه، نقشه های اسرائیل را پیچیده ساخته است.

با اینکه اسرائیل حضور نظامیان خود در ارتفاعات جولان را ادامه می دهد، تنش ها و نگرانی هایی به ویژه از سوی کارشناسان داخلی اسرائیل درباره رویکردهای تنش زا و زیاده خواهانه کابینه نتانیاهو مطرح شده است. آن ها هشدار می دهند که سیاست های اسرائیل ممکن است به تضعیف موقعیت خود و تقویت نفوذ ترکیه منجر شود. حملات هوایی اسرائیل به اهدافی در دمشق و شمال سوریه در آوریل ۲۰۲۵ بر نگرانی ها افزوده است. بعلاوه، تلاش های دولت ترامپ برای میانجی گری بین ترکیه و اسرائیل می تواند به توافقی برای تقسیم سوریه به حوزه های نفوذ منجر شود که نقش دروزی ها در مناطق مرزی شمالی فلسطین اشغالی در چنین سناریویی اهمیت زیادی خواهد داشت.

اسرائیل، دروزی ها و پیچیدگی های تقسیم فدرال سوریه: رقابت منطقه ای بر سر نفوذ و امنیت مرزی

رژیم صهیونیستی با نگرانی از تحولات سوریه جدید و قدرت گرفتن دولت احمد الشرع، تلاش می کند امنیت مرزهای شمالی خود را با تعمیق ارتباط با جامعه دروزی ها تضمین کند. همزمان با کاهش نفوذ ایران و حزب الله، اسرائیل به دنبال تشدید ناامنی در سوریه از طریق تضعیف ارتش و زیرساخت های نظامی، ایجاد شکاف های داخلی و حمایت از رهبران مذهبی و اقلیت هاست. مقامات صهیونیست به وضوح قصد دارند با ایجاد مناطق حائل و تقویت خودمختاری دروزی ها در مرزهای شمالی، سناریوی تقسیم فدرال سوریه را پیش ببرند. این رویکرد با توافقات دولت سوریه با نیروهای قسد و رهبران دروز در سویدا مواجهه شده است. افزون بر این، افزایش نقش آفرینی بازیگران منطقه ای ممکن است آنکارا و تل آویو را به تقسیم سوریه به حوزه های نفوذ شمال و جنوب هدایت کند، که پیامدهای مهمی برای ثبات منطقه خواهد داشت.

جمع بندی

پس از سقوط نظام بشار اسد و به قدرت رسیدن احمد الشرع در سوریه، رژیم صهیونیستی با نگرانی عمیق به تحولات منطقه نگاه می کند و تلاش می کند امنیت مرزهای شمالی خود را از طریق تقویت ارتباط با جامعه دروزی ها تضمین کند. دروزی ها به عنوان اقلیتی تاثیرگذار در منطقه شامات، محور اصلی راهبرد اسرائیل برای ایجاد خودمختاری و مناطق حائل در مرزهای شمالی به شمار می آیند. علاوه بر حمایت های اقتصادی، مذهبی و نظامی ازاین اقلیت؛ اسرائیل با بهره گیری از شکاف های داخلی سوریه، سعی در تضعیف ارتش و دولت مرکزی دارد. رقابت های منطقه ای و ورود بازیگران مختلف، از جمله ترکیه، پیچیدگی های بیشتری به تحولات افزوده و سناریوی تقسیم فدرال سوریه را محتمل تر کرده است. این روند می تواند پیامدهای مهمی برای ثبات و امنیت منطقه به دنبال داشته باشد و وضعیت دروزی ها را به عنوان خط مقدم دفاعی اسرائیل برجسته سازد.

این مطالعه در موسسه مطالعات و تحقیقات بین المللی ابرار معاصر تهران در اردیبهشت 1404 انجام شده است.