تجارب و سیاست های موفق جهانی در راستای حمایت از کارآفرینان برتر

در زمان کنونی که با افزایش جمعیت، جوامع به سرعت در حال رشد و گسترش و پیشرفت هستند، کارآفرینی در یک تعامل چند سویه، علاوه بر ایجاد اشتغال، در مفهوم ایجاد تحول از مسیر بهبود فرایندها و نوآوری ها و هم به عنوان عامل کلیدی در توسعه و رشد اقتصادی کشورها مورد نیاز است. توسعه کارآفرینی در هر جامعه با ارتقای وضعیت اقتصادی و اجتماعی آن جامعه همراه خواهد بود. کارآفرینان موتور حرکت و رشد اقتصادی یک جامعه هستند که در یک محیط رقابتی و شرایط عدم تعادل، جامعه را به حرکت در می آورند و توسعه می بخشند؛ لذا حمایت از کارآفرینان برتر از اهمیت بسیاری برخوردار است.

ضرورت و اهداف پژوهش

در دنیای امروز از مهم ترین مسئله ها و چالش های هر کشوری، مسئله اشتغال و کارآفرینی است. احیا کردن تفکر کارآفرینی در همه اجزای حاکمیت، به ویژه در بخش های علمی، امری ضروری و حیاتی محسوب می شود. لازمه توسعه کارآفرینی در کشور، توجه به ویژگی های کارآفرینان برتر و ترسیم مسیر و تدوین فرایندی برای شناسایی کارآفرینان برتر است که این مهم می تواند خود زمینه رشد کارآفرینان بالقوه را نیز محقق نماید. از همین رو پژوهش حاضر ضمن بررسی تجارب رویدادهای داخلی و خارجی در زمینه حمایت از کارآفرینان برتر به شناسایی مولفه های کلیدی موثر بر انتخاب کارآفرین برتر پرداخته است.

رویدادهای داخلی و خارجی به منظور شناسایی کارآفرینان برتر

امروزه کشورهای توسعه یافته جهان به سمت حمایت از کارآفرینان می روند و تلاش می کنند تا با همراهی آن ها بتوانند مشکلات مختلف را حل کنند. یکی از راه های کمک به بهبود این مهم شناسایی، توانمندسازی و زمینه سازی برای اثرگذاری کارآفرینانی است که توانسته اند چالش های مسیر را پشت سر گذاشته و به نقطه مطلوب برسند. رویداد­های کارآفرین برتر یکی از عناوینی است که در فضای بین الملل و کشورهای جهان به شدت به آن اهمیت می دهند و تلاش می کنند از کارآفرینان خلاق به جهت نوآوری، جسارت، خلاقیت، تلاش و پشتکار تقدیر کنند.

در پژوهش حاضر به بررسی بیش از 23 رویداد جهانی و ملی پرداخته شده است که در ادامه به برخی از رویدادهایی که به منظور شناسایی و حمایت از کارآفرینان برتر برگزار می شود اشاره می شود:

رویدادهای خارجی

برخی از رویدادهای خارجی عبارتند از:

• EY Entrepreneur Of The Year:

«کارآفرین برتر سالِ ارنست و یانگ» برنامه جهانی منحصر به فردی است که دستاوردهای کارآفرینی را در میان افراد و شرکت هایی که چشم انداز، رهبری و موفقیت را نشان می دهند و برای بهبود کیفیت زندگی در جوامع کشورها و در سراسر جهان تلاش می کنند، معرفی می کند. این رویداد که با حمایت شرکت «ارنست و یانگ» برگزار می شود، یک برنامه جهانی منحصر به فرد است که کارآفرینان را به هم متصل می کند و از آن ها حمایت می کند. این برنامه شاخص که نزدیک به ۴۰ سال پیش تاسیس و آغاز شد، در بیش از ۶۰ کشور و ۱۴۵ شهر در سراسر جهان فعالیت می کند؛

• JCI Malta Young Entrepreneur of the Year:

برگزارکننده این رویداد دولت مالت با همراهی و اسپانسری شرکت های خصوصی است. این رویداد در سطح ملی برگزار می شود و همه افرادی که شرایط آن را داشته باشند می توانند شرکت کنند. این جوایز با به رسمیت شناختن رفاه، نوآوری، پایداری، راه حل ها و استراتژی های هوشمند، به نهادهای محلی این فرصت را می دهد تا دستاوردها و داستان های موفقیت خود را به نمایش بگذارند؛

• Global Student Entrepreneur Awards (GSEA):

این رویداد در سطوح منطقه ای، استانی، ملی در 56 کشور برگزار می شود؛ ولی مهم ترین سطح رویداد، سطح جهانی است که برگزیدگان سطوح قبلی راه پیدا می کنند. در حقیقت مخاطب رویداد دانشجویانی هستند که در رویدادها و جایزه های محلی، منطقه ای و جهانی حضور پیدا می کنند و کسب و کار خودشان را به رخ می کشند.

رویدادهای داخلی

از جمله رویدادهای داخلی عبارت است از:

• جشنواره کارآفرینی امین الضرب:

جشنواره امین الضرب به همت اتاق بازرگانی صنایع معادن و کشاورزی تهران برگزار می شود و اولین دوره آن در سال ۱۳۹۵ (سالگرد ۱۳۳ سالگی اتاق تهران) برگزار شد و اولین نشان امین الضرب توسط اتاق بازرگانی به کارآفرینان برجسته کشور اهدا شد. جشنواره امین الضرب دو سطح از جایزه را به برگزیدگان اهدا می کند. سطح اول تندیس امین الضرب نام دارد که به یک یا دو کارآفرین و جایزه دوم لوح و نشان امین الضرب است که به حداکثر 6 کارآفرین تقدیم می شود.

• رویداد معرفی کارآفرینان برتر:

 این رویداد هر ساله توسط وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی برگزار می­شود که آخرین دوره آن در سال 1401 با همکاری بنیاد ملی نخبگان برگزار شد و ارزیابی آن براساس شاخص­های تلفیقی بنیاد و وزارت کار صورت پذیرفت.

شناسایی مولفه های کلیدی موثر بر انتخاب کارآفرینان برتر

پس از تحلیل محتوای بیش از ۲۳ رویداد بین المللی و ملی کارآفرین برتر،از بیش از ۲۰ کشور، که برخی از این رویدادها مورد استقبال بیش از ۶۰ کشور قرار گرفته است؛ فرایند ۷ مرحله ای شناسایی و حمایت از کارآفرینان برتر ملی احصا شده است. این فرایند عبارت است از:

شرایط شرکت در رویداد

برخی از شرایط شرکت در رویداد عبارتند از: محدویت سن، الزام بیان آدرس تجاری، حداقل فعالیت شرکت، محدودیت حداقل فروش یا سرمایه گذاری، تعهد به عضویت در مجمع و انجام فعالیت در صورت برگزیدگی، دارای اثرگذاری و بهبود فضای صنعت و محدودیت حضور در بازارهای بین المللی.

طراحی نحوه احصای داده های کارآفرینان

جمع آوری داده ۵ جزء اصلی دارد که عبارتند از: فرایند مصاحبه به عنوان مرحله ثانویه ثبت نام، پاسخ دادن به سوالات کسب و کار، ارائه دستاوردهای کسب و کار، ارائه طرح کسب و کار (فعالیت، تاریخچه، دانش از بازار و رقبا و…) و فایل انگیزشی شامل (انگیزه شرکت در مسابقه، تاثیر جایزه بر عملکرد).

تعیین معیارهای شناسایی کارآفرینان برتر

به طور کلی در رویدادهای مورد بررسی قرار گرفته 2 مدل اصلی سنجش و ارزیابی کارآفرینان وجود دارد:

1. سنجش بر اساس داستان تجاری کارآفرینان: جوایز کارآفرین بزرگ همه در مورد داستان کارآفرین است. برندگان بر اساس اندازه شرکت، گردش مالی یا اعتبار آن ها مورد قضاوت قرار نمی گیرند، بلکه داستان تجاری کارآفرینان و سفر تجاری آن ها ارزیابی و قضاوت می شود؛
2. سنجش بر اساس معیارهای ارزیابی طراحی شده: شاخص ها و معیارهای ارزیابی در قالب 6 دسته اداری- سازمانی، مالی، ویژگی های شخصیتی، توسعه بازار، سرمایه انسانی و نوآوری- فناوری تقسیم بندی شده است.

طراحی مدل ارزیابی کارآفرینان برتر

پس از احصای شاخص های ارزیابی می بایست ربط و نسبت شاخص ها و همچنین روابط علی- معلولی بین آن ها در قالب یک مدل جامع تدوین شود. این مدل در حقیقت شاخص های ارزیابی، سطح بندی شاخص ها و ربط و نسبت بین شاخص ها را تبیین می کند.

تعیین ترکیب هیئت داوران

ترکیب هیئت داوران در رویدادهای مختلف متفاوت است، اما افراد یا گروه های زیر در رویدادهای مختلف تکرار شده است:

• پژوهشگر حوزه کارآفرینی؛
• اقتصاددانان منتخب؛
• پیشکسوت حوزه کارآفرینی؛
• روزنامه نگار و سردبیر سرشناس اقتصادی رسانه ها؛
• چهره سرشناس کسب و کار به نمایندگی از حوزه های تخصصی که کارآفرین برتر در آن شناسایی می شود؛
• برگزیدگان دوره قبل رویداد.

ارزیابی کارآفرینان متقاضی بر اساس مدل طراحی شده

در این مرحله وضعیت هر کارآفرین در مدل تدوین یافته بررسی شده و سنجش و ارزیابی کارآفرینان عملیاتی می شود. ارزیابی در رویدادهای بررسی شده شامل 4 بخش به شرح ذیل است:

• ارزیابی بر اساس اطلاعات اولیه دریافتی از متقاضیان؛
• ارزیابی بر اساس مصاحبه انجام شده با متقاضیان؛
• تدوین دستورالعمل کتبی و ارزیابی هریک از ورودی ها بر اساس دو مولفه تجربه داوران و درک ایشان از نحوه عملکرد سازمان ها و متقاضیان با توجه به شرایط اقتصادی و شرایط ویژه صنعت؛
• ارزیابی ترکیبی اطلاعات اولیه و مصاحبه.

نحوه حمایت در نظر گرفته شده از کارآفرینان برتر

در این مرحله پس از ارزیابی کارآفرینان مبتنی بر مدل تدوین یافته و انتخاب کارآفرینان برتر، جهت حمایت از کارآفرینان برتر و ترغیب و تشویق سایر کارآفرینان برای رشد و توسعه فردی و سازمانی و همچنین رشد و ارتقا فرهنگ کارآفرینی در جامعه، تسهیلات حمایتی همچون شبکه سازی، اعتمادسازی و کسب اعتبار و تندیس و لوح یادبود معتبر در جوامع کارآفرینی کشور در رویدادهای مختلف پیشنهاد شده است.

پیشنهادهایی برای نهاد­های متولی امور نخبگان

علاوه بر موارد ذکرشده در هر قسمت از فرایند شناسایی و حمایت از کارآفرینان برتر ملاحظات زیر می تواند به بنیاد ملی نخبگان و سایر نهاد­های مرتبط (از جمله وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، شورای عالی انقلاب فرهنگی، معاونت علمی، فناوری و توسعه اقتصاد دانش بنیان) جهت محقق شدن بهتر اهداف خود کمک کند:

• بنیاد می تواند بر اساس سیاست های خود در تعامل با شرکت ها و نهادها «شرایط شرکت در رویداد» را به صورت اختصاصی طراحی کند. به عنوان مثال تعهد هزینه کرد مسئولیت اجتماعی برای نخبگان در صورت برگزیده شدن در این رویداد یا شرط استعداد برتر و یا نخبه بودن حداقل 1 درصد از کارکنان شرکت و … ؛
• به تناسب ظرفیت و بودجه، بنیاد می تواند این جایزه را مانند بعضی از جوایز مطرح دنیا در صنایع پیشرو و مورد نیاز کشور به صورت اختصاصی برگزار کند. به عنوان مثال در حوزه هوش مصنوعی یا نانو به جایزه جداگانه کارآفرین برتر داشته باشد.
• در طراحی فرایند اجرایی رویداد اعم از معرفی و تبلیغات، ارائه تسهیلات و رویداد معرفی برگزیدگان، باید تقویت برند کارفرمایی شرکت کنندگان در رویداد برای ایشان ملموس باشد تا جذابیت لازم برای حضور پرشور و فعال شرکت ها در این رویداد فراهم شود.

جمع بندی

امروزه کشورهای توسعه یافته جهان به سمت حمایت از کارآفرینان می روند و تلاش می کنند تا با همراهی آن ها بتوانند مشکلات مختلف را حل کنند. رویدادهای کارآفرین برتر یکی از عناوینی است که در فضای بین الملل و کشورهای جهان به شدت به آن اهمیت می دهند و تلاش می کنند از کارآفرینان خلاق تقدیر کنند. از همین رو پژوهش حاضر ضمن بررسی تجارب رویدادهای داخلی و خارجی در زمینه حمایت از کارآفرینان برتر به شناسایی مولفه های کلیدی موثر بر انتخاب کارآفرین برتر پرداخت. به این منظور پس از بررسی 23 رویداد بین المللی، فرایند ۷ مرحله ای برای شناسایی و حمایت از کارآفرینان برتر ملی احصا شد. همچنین برای اجرای بهتر این الگو توسط بنیاد نخبگان پیشنهاد می شود که این رویداد در صنایع پیشرو و مورد نیاز کشور به صورت اختصاصی برگزار شود.

این مطالعه در اندیشکده حکمرانی علم و فناوری با همکاری محمدعلی انصاری چشمه و محمدجواد کمالی و به سفارش بنیاد ملی نخبگان در سال 1402 انجام شده است.