بررسی علل تولید خودروهای ناقص در شرکت های خودروسازی

تولید خودروهای ناقص و پارکینگ های مملو از این خودروها در شرکت های خودروسازی، اخیرا به مسئله ای اساسی در صنعت خودروسازی کشور تبدیل شده است. در دوره های مختلف با توجه به شرایط تحریمی، ناترازی در زنجیره تامین قطعات، مشکلات ارزی و کمبود نقدینگی، بازار خودروی خودروسازان با افزایش خودروهای ناقص کف پارکینگ خودروسازان، مواجه شده است و حتی در مقاطعی در سال 97، تعداد خودروهای ناقص به بیش از 200 هزار دستگاه نیز افزایش یافته است. هم اکنون حدود 70 هزار خودرو در پارکینگ های شرکت ایران خودرو و 65 هزار دستگاه خودروی ناقص در شرکت سایپا منتظر تکمیل و تحویل به مشتری هستند. ادامه مسیر کنونی علاوه بر نارضایتی عمومی ضربه سنگینی به صنعت خودروسازی وارد خواهد کرد؛ از این رو بررسی علل این بحران حائز اهمیت است.

ضرورت و اهداف پژوهش

در خودروهای ایران خودرو، به طور متوسط، 25 بورد الکتریکی مورد استفاده قرار گرفته است که یکی از بخش های اصلی تشکیل دهنده این قطعات، تراشه های نیمه هادی هستند. ضمن این که تمام قطعاتی که در حال حاضر با کمبود مواجه هستند و در تولید آن ها از تراشه استفاده می شود، قطعات فوق ایمنی محسوب می شوند و در فرایند تولید و روند تست های کیفیت و کارایی باید در نهایت دقت انجام می شوند. به طور کلی روند خودروسازی در ایران و جهان، به سمت استفاده بیشتر از تراشه های نیمه هادی در حرکت است و نیاز به تراشه ها به طور روز افزون در حال افزایش است. از این رو در این گزارش با توجه به اهمیت تراشه های هادی در صنعت خودروسازی به بررسی علل کمبود این تراشه ها در کشور پرداخته شده است.

چالش های تامین قطعات

خودروهای ایران خودرو و سایپا به طور میانگین از 1401 هزار قطعه تشکیل می شوند. طی دو سال گذشته از 29 قطعه ای که تامین آن ها با مشکل مواجه و باعث ناترازی و عدم تعادل در زنجیره تامین قطعات مورد نیازخط تولیده شده است، سرمایه گذاری های لازم برای داخلی سازی 20 قطعه انجام شده است. تامین قطعات وابسته به منابع و قطعه سازان خارجی، در شرایط تحریمی با مشکلاتی مواجه شده است. علاوه بر انسداد برخی از مسیرهای تامین، افزایش قیمت قطعه، هزینه و زمان حمل و نقل، مسائل لجستیک و مشکلات تامین ارز هم باعث کند شدن و هزینه بر بودن فرآیند تامین قطعات شده است.

موضوعی که اخیرا به این مشکلات دامن زده است مربوط به بحران جهانی کمبود تراشه های نیمه هادی است. مشکل قطعاتی که در بیشتر خودروهای ناقص در پارکینگ خودروسازان در چندماه اخیر دپو شده، ناشی از کمبود تراشه های نیمه هادی بر است. تراشه های نیمه هادی در دو دسته حافظه ای و میکروپروسسور تقسیم بندی می شوند. مشکل فعلی در قطعات مورد استفاده در خودروهای داخلی، عمدتا تامین دسته ی دوم تراشه ها است. کشورهای تایوان، ژاپن، امریکا و رژیم اشغالگر صهیونیستی تنها تولید کنندگان تراشه های نیمه هادی در جهان می باشند. سرمایه گذاری جهت ایجاد صنعت تولید تراشه های نیمه هادی در یک کشور، بیش از 100 میلیارد دلار هزینه در پی خواهد داشت. در حالی که باید به محدودیت های فناورانه هم توجه کرد.

از آنجایی که تقاضا برای تراشه ها هم چنان روبه افزایش است. زنجیره تامین برای آینده قابل پیش بینی محدود خواهد بود. این بدان معناست که همه شرکت های تولید کننده تراشه های نیمه هادی و آن هایی که به تراشه ها متکی هستند، باید زنجیره تامین انعطاف پذیرتری بسازند. آمادگی بهتر برای آینده بستگی به بررسی مجدد استراتژی های کوتاه مدت، بلندمدت و اقدام براساس درس های آموخته شده از کمبود تراشه دارد که موجب ایجاد اختلال در تولید صنایع ارزشمند بسیاری در سراسر جهان شد.

دلایل کمبود تراشه نیمه هادی

دلایل کمبود جهانی تراشه عبارتند از: طوفانی عظیم از تقاضای سرسام آور تراشه، تولید و محدودیت های لجستیکی. از آنجایی که کار و یادگیری از خانه در طول دوران کرونا همه گیر شد، رفتارهای جامعه اساسا تغییر کرد. این منجر به افزایش تقاضا برای لوازم الکترونیکی مصرفی شد. تقاضای رو به رشد برای دستگاه ها به نوبه خود باعث افزایش تقاضا برای نیمه رساناها شد. هر کنسول بازی ویدویویی، تلویزیون یا تبلت به تراشه های متعددی نیاز داشت که برای نمایش، برق، اتصال و سایر عملکردها مورد نیاز بود.

زمان بندی تولید تا عرضه تراشه ها

تقاضای شدید باعث عدم تعادل در عرضه شد. برای صنعتی که زمان تولید طولانی (حدودا 18 هفته) دارد و در آن ایجاد ظرفیت اضافی به 6 تا 9 ماه زمان و میلیاردها دلار درآمد نیاز دارد، این بدان معناست که بازیابی عرضه، کند و پر هزینه خواهد بود.

مشکلات حمل و نقل بین المللی

ارسال تراشه ها به دلیل کاهش تعداد پروازها و بسته شدن راه های هوایی به تاخیر افتاد. علاوه بر این، محموله های جهانی اقلام مرتبط با کووید-19 که ظرفیت خود را افزایش می دهند و زمین گیری جهانی ده ها بویینگ 777 به دلیل خرابی موتور، بر ظرفیت بار هوایی فشار بیشتری وارد می کند. علاوه بر مشکلات جهانی حمل و نقل، در ایران هم شرایط تحریمی باعث کاهش ظرفیت و طولانی شدن زمان و حمل و نقل دریایی شده است تا جایی که خودروسازان در مقاطعی، بسیاری از قطعات ای سی یو و … را از طریق حمل و نقل هوایی که باعث افزایش هزینه های تولید می شود، انتقال می دهند.

راهکاری برای رفع چالش های کمبود تراشه نیمه هادی

نیمه هادی ها به بخش جدایی ناپذیراز زنجیره تامین برای صنایع بسیاری، تبدیل شده اند. امروزه تراشه ها همه چیز را از خودرو گرفته تا گوشی های هوشمند و تجهیزات صنعتی، تامین می کنند و می توانند پیشرفت گسترده فناوری های نوظهور مانند هوش مصنوعی، محاسبات کوانتومی و شبکه های بی سیم پیشرفته را تسهیل کنند. از این رو ارائه راهکاری هم چون ایجاد زنجیره تامین انعطاف پذیر جهت رفع کمبود این تراشه ها می تواند تاثیر گذار باشد. برای رفع چالش کمبود تراشه های نیمه هادی پیشنهاد می شود که تمام شرکت هایی که برای محصولات خود به تراشه نیاز دارند، اقدام فوری برای ایجاد یک زنجیره تامین انعطاف پذیرتر برای آینده انجام دهند. این مراحل می تواند به کاهش ریسک و به حداقل رساندن اختلال در کسب و کار و عملیات کمک کند که می تواند زمینه را برای تاثیرات کوتاه مدت و بلند مدت که مستلزم سرمایه گذاری بیشتر در زمان و منابع است، فراهم کند.

روش تامین خودروسازان ایران

در خودروسازان داخلی، یکی از روش های تامین قطعاتی که در تولید آن ها از تراشه استفاده می شود، بدین گونه است که ابتدا تراشه های نیمه هادی را مستقیما از ماه ها قبل، از طریق ثبت سفارش در شرکت های تولید کننده آن تهیه می کنند که با توجه به شرایط تحریمی، منابع محدودی وجود دارد. یکی از طرف های اروپایی تامین کننده ای سی یو (کنتیننتال) از دو سال گذشته به دلیل شرایط تحریمی ایران، محموله ی شامل 38 هزار ای سی یو ایران خودرو را پس از گذشت ماه ها تحویل نمی دهد، در حالی که این قطعات بر اساس نوع خودرو برنامه ریزی شده اند و قابلیت استفاده در هیچ یک از خودروهای موجود در جهان، به جز خودروهای ایران خودرو ندارند. در حال حاضر چین منبع عمده تامین خودروسازان داخلی است. تک منبعی و عدم انعطاف در شبکه تامین خودروسازان ایرانی که یکی از دلایل عمده آن شرایط تحریمی است، باعث کاهش کیفیت قطعات و قیمت بالاتر آن ها می شود.

این بحران ها از ماه ها قبل (مدت زمان سفارش گذاری) قابل پیش بینی نبوده است و حتی خودروسازان بزرگ دنیا هم ضمن غافل گیری و عدم توان در تولید، با مشکلات متعددی در تامین مواجه شدند. در ایران هم با توجه به این غیرقابل پیش بینی بودن، روش تامین جایگزینی مورد استفاده قرار گرفته است. تامین کنندگان مجبور هستند تراشه ها را از بازار سیاه ایجاد شده به علت تفاوت معنادار عرضه و تقاضا، با قیمت های بسیار بالاتر تهیه کنند.

جمع بندی

امروزه بیشتر مشکل قطعاتی که در بیشتر خودروهای ناقص در پارکینگ خودروسازان در چندماه اخیر دپو شده، ناشی از کمبود تراشه های نیمه هادی بر است. تراشه های نیمه هادی یکی از بخش های اصلی تشکیل دهنده خودروها است که به دلیل تقاضای سرسام آور تراشه، تولید و محدودیت های لجستیکی باعث کمبود این تراشه در بازار و موجب ایجاد اختلال در تولید صنایع ارزشمند بسیاری در سراسر جهان شد. برای رفع چالش کمبود تراشه های نیمه هادی پیشنهاد می شود که تمام شرکت هایی که برای محصولات خود به تراشه نیاز دارند، اقدام فوری برای ایجاد یک زنجیره تامین انعطاف پذیرتر برای آینده انجام دهند. این مراحل می تواند به کاهش ریسک و به حداقل رساندن اختلال در کسب و کار و عملیات کمک کند که می تواند زمینه را برای تاثیرات کوتاه مدت و بلند مدت که مستلزم سرمایه گذاری بیشتر در زمان و منابع است، فراهم کند.

این مطالعه در اندیشکده سیاستگذاری امیرکبیر توسط محمدهادی عامری شهرابی با همکاری حسین کارآزمای جهرمی و میلاد بیگی در سال 1400 انجام شده است.