فناوری های مالی در خدمت مدیریت هوشمند بحران اقتصادی در جنگ

در دهه های اخیر، پیشرفت های فناوری اطلاعات و ارتباطات به ویژه در حوزه مالی، تحولات چشمگیری را در نظام های اقتصادی رقم زده است. فناوری های مالی یا فینتک ها با ایجاد راهکارهای نوین در خدمات بانکی، بیمه و پرداخت، نقش کلیدی در افزایش دسترسی، کارایی و تاب آوری اقتصادها ایفا می کنند. این پیشرفت در فناوری های مالی به ویژه در شرایط بحران های اقتصادی و امنیتی مانند جنگ ها و تحریم ها اهمیت بیشتری یافته اند و توانسته اند به پایداری و انعطاف پذیری بازارها کمک کنند. برای بهره برداری موثر از این فناوری ها، به سیاست ها و چارچوب های حمایتی مناسبی نیاز است تا بتوانند رشد و توسعه پایدار فینتک ها را تضمین کنند.

ضرورت و اهداف پژوهش

تحولات سریع اقتصاد جهانی و ورود به عصر دیجیتال نشان داده است که فناوری به ویژه فینتک ها، محرک اصلی رشد اقتصادی و تاب آوری ملی هستند. فینتک ها ساختار سنتی خدمات مالی را دگرگون کرده و دسترسی هوشمندانه به منابع مالی، بیمه و پرداخت را فراهم کرده اند. جنگ دوازده روزه ایران و رژیم صهیونیستی، اهمیت زیرساخت های فناوری و اقتصاد دیجیتال را برجسته کرد و نشان داد منازعات معاصر به فضای سایبری کشیده شده اند. در سال های اخیر زیست بوم فینتک ایران رشد چشمگیری داشته اما با محدودیت های تنظیم گری، کمبود تنوع خدمات و ضعف سواد مالی عمومی روبروست.

مواجهه هوشمندانه با بحران نیازمند سه اقدام است: دولت چارچوب های تنظیمی را بازبینی و فعالیت فینتک ها را تسهیل کند؛ فینتک ها با خدمات نوین از تعطیلی کسب و کارها جلوگیری نمایند؛ و حمایت هدفمند از خانوارها مانع تشدید بحران معیشتی و افزایش نابرابری شود. به طور کلی فینتک ها باید به عنوان ابزاری راهبردی در تقویت تاب آوری ملی شناخته شوند. این گزارش ابتدا خدمات حمایتی دولت از فینتک ها در شرایط جنگ را بررسی کرده، سپس ظرفیت فینتک ها در تأمین مالی، بیمه و زیرساخت های تاب آور برای کسب و کارها و خانوارها را تحلیل نموده و در نهایت، پیشنهادهایی برای تبدیل تهدید جنگ به فرصت توسعه پایدار فناوری مالی ارائه می دهد.

نقش دولت در خدمات قابل ارائه به فناوری های مالی در شرایط جنگی

در شرایط جنگ و بحران های گسترده، نظام مالی سنتی به دلیل بوروکراسی، محدودیت منابع و کمبود انعطاف پذیری قادر به پاسخ سریع به نیازهای اضطراری نیست. فینتک ها به عنوان بازیگران چابک و فناورانه، ظرفیت زیادی برای کمک به مدیریت بحران دارند، اما نبود چارچوب های قانونی مناسب مانع از مشارکت مؤثر آن ها می شود؛ بنابراین، دولت باید در وضعیت استثنایی مالی برخی محدودیت ها را تعلیق یا بازنگری کرده و با صدور مجوزهای اضطراری، تخصیص اعتبارات، آزادسازی داده ها و تسهیل همکاری با نهادهای مختلف، زمینه فعالیت فینتک ها را فراهم کند. این اقدامات منجر به ارتقای تاب آوری اقتصادی و بهره برداری حداکثری از فناوری مالی در بحران ها می شود.

تسهیل تامین مالی

در حوزه تسهیل تأمین مالی، هدف دولت فراهم کردن فضای مناسب برای نقش آفرینی موثرتر فینتک ها از طریق بازنگری یا تعلیق موقت محدودیت های قانونی است. این اقدام به ویژه در شرایط بحران با هدف افزایش سرعت و گستره فعالیت فینتک ها انجام می شود تا منابع مالی به صورت فناورانه و از طریق بازیگران غیردولتی تأمین شود. تمرکز بر ایجاد ظرفیت نهادی برای فعال سازی فینتک ها به عنوان واسطه های مالی است و اصلاحات موقت در مقررات به شرکت ها و استارتاپ های فینتک امکان ارائه خدمات متنوع مالی را می دهد تا جریان اعتبار در اقتصاد حفظ شود.

زیرساخت های پایدار و تاب آوری سایبری

این بخش به فراهم سازی زیرساخت های فنی مقاوم برای تضمین تداوم خدمات مالی در شرایط بحران و اختلالات می پردازد. هدف آن است که فینتک ها بدون وابستگی کامل به زیرساخت های متمرکز و آسیب پذیر، بتوانند حتی در صورت قطعی شبکه، حملات سایبری یا محدودیت دسترسی، خدمات خود را ادامه دهند. با حمایت دولت و ناظران، این اقدام موجب مقاوم سازی لایه های زیربنایی مالی و حفظ عملکرد بخش مالی کشور در شرایط شدید بحران می شود.

ارائه پوشش های بیمه ای در زمان بحران و جنگ

در زمان بحران و جنگ، هدف دولت تسهیل گری مقرراتی و نهادی برای فعال تر کردن شرکت های فناور بیمه (اینشورتک) است. با ارائه مشوق ها، اصلاح موقت الزامات قانونی و تدوین چارچوب جدید، اینشورتک ها می توانند خدمات بیمه ای سریع و متناسب با شرایط اضطراری ارائه دهند. این اقدام ظرفیت بیمه گری بخش خصوصی را افزایش داده، جبران خسارات را تسریع می کند، اعتماد عمومی را تقویت و فشار بر منابع دولتی را کاهش می دهد و تاب آوری کلی نظام اقتصادی را ارتقا می بخشد.

خدمات قابل ارائه فناوری های مالی به کسب و کارها در شرایط جنگی

در دوران جنگ و بحران، کسب و کارهای کوچک و متوسط و زنجیره های تأمین خرد در معرض تهدیدهای مالی و عملیاتی هستند که می تواند منجر به تعطیلی، بیکاری و اختلال در توزیع کالاهای ضروری شود. فینتک ها با بهره گیری از فناوری های دیجیتال و ابزارهای نوآورانه، توان حمایت سریع و هدفمند از این کسب و کارها را دارند، از جمله تأمین مالی اضطراری و مدیریت هوشمند ریسک است. فینتک ها با سرعت بیشتر از نهادهای سنتی، می توانند مانع تعطیلی زودهنگام مشاغل و بهره گیری از زنجیره تأمین کالاهای اساسی شوند و به حفظ تحرک اقتصادی و تاب آوری جامعه کمک کنند. بر این اساس در بخش خدمات قابل ارائه فینتک ها به کسب وکارها در دو بخش ارائه شده است:

خدمات فناورانه برای تامین مالی کسب وکارها در دوره جنگ

در دوران جنگ با کاهش نقدینگی و آسیب به زیرساخت ها، بسیاری از کسب و کارها ممکن است فعالیت خود را متوقف کنند. نظام مالی سنتی به دلیل ساختار کند و منابع محدود، قادر به پاسخگویی فوری نیست، اما فینتک ها با فناوری های نوین، تحلیل لحظه ای داده ها و اعتبارسنجی سریع، می توانند تامین مالی انعطاف پذیر و هدفمندی را در شرایط اضطراری با سرعت بالا به بخش های نیازمند ارائه دهند.

خدمات فینتک ها برای کمک به ثبات و مدیریت ریسک کسب و کارها در شرایط جنگی

جنگ و بحران ها علاوه بر تأثیر مالی، پایداری عملیاتی کسب و کارهای کوچک و متوسط را تهدید می کنند. فینتک ها با ارائه راهکارهای فناورانه در بیمه، قراردادهای منعطف و مدیریت ریسک دیجیتال، نقش مهمی در حفظ تداوم فعالیت این کسب و کارها دارند، تمرکز آن ها بر پیشگیری هوشمندانه و ایجاد حمایت های سریع و منصفانه است.

خدمات قابل ارائه فناوری های مالی به خانوارها

در بحران های جنگی، خانوارها تحت فشار شدید اقتصادی و روانی هستند و نهادهای سنتی حمایتی قادر به کمک فوری نیستند. فینتک ها با استفاده از فناوری های دیجیتال، حمایت های سریع، هدفمند و شفاف ارائه می کنند که تاب آوری اقتصادی و روانی جامعه را افزایش داده و از بحران های اجتماعی جلوگیری می کند. این راهکارها با تمرکز بر اعتباردهی و مدیریت ریسک خانوار، بازسازی اقتصادی آن ها را تقویت می کنند.

ارائه اعتبار هوشمند به خانوارها

در شرایط جنگی که نارضایتی های اجتماعی، مهاجرت اجباری و آسیب های ثانویه افزایش می یابد، تامین سریع و هوشمند اعتبار برای خانوارهای آسیب دیده ضروری است. فینتک ها با زیرساخت های دیجیتال، اعتبارسنجی داده محور و توزیع مستقیم منابع از طریق کیف پول های دیجیتال، به سرعت و با دقت به نیازمندان کمک می کنند. این اقدامات از فروپاشی اقتصادی خانوارها جلوگیری کرده و انسجام اجتماعی و امنیت روانی را حفظ می کند.

خدمات فناورانه مدیریت ریسک خانوارها

ناتوانی در مدیریت ریسک های ناشی از جنگ آسیب های اقتصادی، اجتماعی و روانی بلندمدت به جا می گذارد. نبود ابزارهای حمایتی سریع و قابل اعتماد، خلأ جدی در مدیریت بحران خانوارهاست. اینشورتک ها با ارائه بیمه های دیجیتال ساده، مقطعی و صدور آنی بیمه نامه به همراه ارزیابی و پرداخت خسارت بدون فرآیند حضوری، امنیت و پشتیبانی فوری به خانوارها می دهند. این روش هوشمندانه، پایداری اجتماعی را حفظ و از گسترش فقر در دوران جنگ جلوگیری می کند.

راهکارهای نوین فینتک و لندتک برای مدیریت مالی و حمایت اجتماعی در شرایط بحران و جنگ

از جمله این راهکار ها عبارتند از:

• صدور مجوز مدل های همتا به همتا با سقف اعتبار مبتنی بر ظرفیت لندتک برای تامین منابع از افراد و سازمان ها به منظور ترویج فرهنگ قرض الحسنه: در بحران ها مثل جنگ، اعطای مجوز ویژه به بانک ها برای تامین اعتبارات مستقیم به لندتک ها، توزیع سریع و هدفمند منابع مالی را ممکن می سازد. با سهمیه بندی اعتباری از سوی بانک مرکزی، تخصیص منابع به لندتک ها در مناطق آسیب دیده، بهبود یافته و کارایی، سرعت و شفافیت توزیع افزایش می یابد که به تثبیت اقتصاد خرد کمک می کند؛
• استفاده از افزایش سقف مجاز تامین مالی جمعی با تاکید بیشتر بر مدل اهدا برای پروژه های زیرساختی یا امدادی جنگی: در شرایط بحران مانند جنگ، پروژه های فوری زیرساختی و امدادی مانند کلینیک سیار، پمپ بنزین اضطراری و آبرسانی به مناطق آسیب دیده به منابع مالی سریع و انعطاف پذیر نیاز دارند که معمولا در بودجه دولتی با تاخیر تامین می شود. افزایش سقف تأمین مالی جمعی با تأکید بر مدل اهدا می تواند ظرفیت مردمی را فعال کرده و حمایت سریع و مؤثری برای این پروژه ها فراهم کند؛
• ارائه کارت های اعتباری مجازی توسط کمیته امداد و همکاری سایر بانک ها، با دسترسی در کیف پول ها برای زنان سرپرست خانوار: در شرایط بحران و جنگ، زنان سرپرست خانوار به عنوان گروهی آسیب پذیر نیازمند حمایت ویژه اند. پیشنهاد می شود کارت های اعتباری مجازی توسط کمیته امداد با همکاری بانک ها و فینتک ها صادر شود تا از طریق کیف پول های دیجیتال به صورت کاملا آنلاین در اختیار زنان قرار گیرد. این کارت ها با اعتبار ماهانه یا مقطعی شارژ شده و صرف خرید کالاهای اساسی، خدمات بهداشتی و هزینه های ضروری می شود. این روش علاوه بر سهولت استفاده بدون مراجعه حضوری، امکان کنترل هدفمند مصرف، جلوگیری از سوء استفاده و پایش اثربخشی حمایت ها را فراهم می کند.

جمع بندی

فینتک در دنیای دیجیتال امروز به عنوان محرک اصلی رشد اقتصادی و تقویت تاب آوری ملی شناخته می شود. در شرایط جنگ و بحران، فینتک ها با ارائه خدمات نوین تامین مالی، بیمه و مدیریت ریسک، می توانند نقش حیاتی در حفظ پایداری کسب و کارها و حمایت هدفمند از خانوارها ایفا کنند. محدودیت های قانونی و بوروکراسی نظام مالی سنتی مانع بهره برداری کامل از ظرفیت فینتک هاست که با تسهیل مقررات، تعلیق موقت محدودیت ها و صدور مجوزهای اضطراری قابل رفع است. همچنین، توسعه زیرساخت های مقاوم دیجیتال و افزایش پوشش بیمه ای در شرایط بحران، تاب آوری اقتصادی را افزایش می دهد. راهکارهایی همچون تامین مالی همتا به همتا، افزایش سقف تامین مالی جمعی با مدل اهدا و ارائه کارت های اعتباری مجازی به زنان سرپرست خانوار، نمونه هایی از کاربرد فناوری مالی در شرایط جنگی و بحران هستند که می توانند به تثبیت اقتصاد خرد، تسریع در توزیع منابع و کاهش آسیب های اجتماعی کمک کنند.

این مطالعه در اندیشکده فاینوتکِ پژوهشکده مطالعات فناوری با همکاری روح الله ابوجعفری، سید امیرحسین عراقچی و محمد صادق صارمی در سال 1404 انجام شده است.