اصلاح نظام مالیاتی در شرایط جنگی: ضرورتی برای تاب آوری در بحران های طولانی

✍️ رضا حسان، مدیر آزمایشگاه طراحی سیاست علم و فناوری

در شرایطی که احتمال شروع دوباره جنگی تحمیلی با اسرائیل وجود دارد و ممکن است این درگیری به جنگی طولانی تبدیل شود، اصلاح ساختار مالیاتی کشور یک الزام استراتژیک محسوب میشود. تجربه جنگ های اخیر در منطقه نشان داده که درگیری های نظامی مدرن می توانند ماه ها یا حتی سال ها به طول بیانجامند و اقتصاد کشور را با چالش های بی سابقه ای مواجه کنند. در چنین شرایطی، نظام مالیاتی ایران باید به سرعت بازنگری شود تا بتواند از ثبات اقتصادی و عدالت اجتماعی محافظت کرده و همزمان به تأمین هزینه های سنگین دفاعی کمک کند.

حفظ تعادل اقتصادی و جلوگیری از فروپاشی مالی در جنگ اهمیت ویژه ای دارد. تحریم های بین المللی، اختلال در صادرات نفت و کاهش درآمدهای ارزی، فشار شدیدی بر اقتصاد ایران وارد خواهد کرد. در چنین شرایطی، نظام مالیاتی باید به گونه ای اصلاح شود که بتواند وابستگی بودجه به درآمدهای نفتی را کاهش دهد. گسترش پایه های مالیاتی، شفاف سازی نظام مالیات ستانی و مبارزه جدی با فرار مالیاتی از جمله اقداماتی است که می تواند درآمدهای پایدار برای دولت ایجاد کند.

حمایت از اقشار آسیب پذیر و حفظ عدالت اجتماعی در جنگ یک ضرورت حیاتی خواهد بود. تجربه هشت سال دفاع مقدس نشان داد که در شرایط جنگی، تورم و کمبود کالاهای اساسی میتواند فشار زیادی بر مردم وارد کند. نظام مالیاتی باید به گونه ای اصلاح شود که بار مالیاتی به صورت تقسیم شود که اقشار کم درآمد و متوسط از معافیت ها و تخفیف های هدفمند برخوردار شوند.

حفاظت از تولید داخلی و امنیت غذایی در جنگی که با محاصره اقتصادی همراه است، اهمیت استراتژیک دارد. نظام مالیاتی باید به گونه ای اصلاح شود که از تولیدکنندگان کالاهای اساسی و صنایع حیاتی حمایت کند. اعمال معافیت های مالیاتی برای کشاورزان، تولیدکنندگان مواد غذایی و صنایع دارویی، کاهش نرخ مالیات بر واحدهای تولیدی و تسهیل شرایط پرداخت مالیات برای بنگاه های کوچک و متوسط میتواند به حفظ چرخه تولید در شرایط جنگی کمک کند.

مبارزه با فساد و سودجویی در شرایط بحران از دیگر اولویت های اصلاح نظام مالیاتی است. تجربه نشان داده که در شرایط جنگی، برخی از سودجویان از طریق احتکار، بازار سیاه و فعالیت های غیرمولد به ثروت های بادآورده دست می یابند. نظام مالیاتی باید با وضع مالیات های سنگین بر سودهای ناگهانی (Excess Profit Tax)، اختصاصی کردن مالیات بر عایدی سرمایه و تشدید مجازات های فرار مالیاتی، مانع از گسترش اینگونه فعالیت ها شود. این اقدامات نه تنها به تثبیت قیمت ها کمک می کند، بلکه احساس عدالت اجتماعی را نیز تقویت خواهد کرد.

تأمین مالی پایدار برای هزینه های نظامی و دفاعی یکی از مهم ترین دلایلی است که لزوم اصلاحات مالیاتی را در شرایط کنونی را پررنگ می کند. در صورت وقوع جنگ، هزینه های نظامی کشور به صورت تصاعدی افزایش خواهد یافت. از خرید تسلیحات و تجهیزات نظامی گرفته تا تأمین نیازهای نیروهای مسلح و کمک به خانواده های آسیب دیده، همگی به منابع مالی عظیمی نیاز دارند که نظام مالیاتی فعلی به تنهایی قادر به تأمین آن نیست.

در پایان باید تأکید کرد که اصلاح نظام مالیاتی کشور برای شرایط کنونی که احتمال از سرگیری جنگ تحمیلی با اسرائیل بسیار بالا است نباید موقتی باشد. با توجه به احتمال طولانی شدن این جنگ، این اصلاحات باید به گونه ای طراحی شوند که پایداری و انعطاف پذیری لازم را برای سال های متمادی داشته باشند. ترکیب هوشمندانه افزایش درآمدهای مالیاتی با حمایت از تولید و اقشار آسیب پذیر، کلید تاب آوری اقتصاد ایران در برابر تهدیدات جنگ خواهد بود. این اصلاحات اگرچه دشوار به نظر می رسند، اما برای حفظ امنیت ملی و تمامیت ارضی کشور در شرایط بحرانی کاملاً ضروری هستند.