تبیین اهمیت، جایگاه و سازوکارهای ابزار ضمانت در حوزه فناوری و نوآوری

از دهه پایانی قرن بیستم، نقش بنگاه‌های کوچک و متوسط در توسعه اقتصادی کشورها بیشتر مورد توجه قرار گرفته است. مطالعات نشان می‌دهد که شرکت‌های بسیار بزرگ در کشورهای توسعه یافته ابتدا کسب و کارهای کوچکی بوده‌اند که نوآوری و فناوری سطح بالایی را توسعه داده‌اند. همگام با درک این موضوع، این کسب و کارها در کشورهای توسعه‌یافته در سیاستهای ملی نیز مد نظر قرار گرفته‌اند و بررسی‌های گسترده‌ای به منظور شناخت عوامل موفقیت و همچنین موانع رشد این بنگاه‌ها انجام شده است.

در ایران یکی از مشکلات رشد و توسعه بنگاه‌های کوچک و متوسط دانش بنیان، نبود تضمین های مناسب برای پوشش‌دادن مخاطرات و ضررهای مالی احتمالی در این حوزه است. داد و ستد محصولات دارای فناوری پیشرفته، قراردادهای انجام خدمات دانش‌بنیان، تبادل دانش فنی (انتقال فناوری) و همچنین مشارکت (سرمایه‌گذاری) و همکاری در تولید دانش فنی و توسعه کسب و کارهای دانش بنیان، از جمله فعالیت‌های مرسوم در حوزه‌های دانش‌بنیان است که مخاطرات مالی را در پی دارد.

مثال‌های متعددی وجود دارد که در همه آن‌ها نبود یک ابزار ضمانتی کارآمد، توسعه و تجاری‌سازی یک فناوری را با مشکل مواجه ساخته است. یک نمونه این موضوع محصولات کلیدی صنایع گوناگون کشور هستند که در طی سالیان متمادی از خارج وارد شده‌اند، اما امروزه نمونه داخلی آن‌ها ساخته شده است. به عنوان مثال می‌توان به کاتالیست‌های شیمیایی مورد استفاده در مجتمع‌های پالایشگاهی و پتروشیمی‌ها، دستگاه‌های ذخیره برق (یوپی‌اس)، اینورتورهای مورد استفاده در لوکوموتیوهای برقی و… اشاره نمود. نمونه‌های داخلی این محصولات به دلیل مخاطرات احتمالی ناشی از عملکرد ضعیف احتمالی آن‌ها مورد استفاده قرار نمی‌گیرد. هیچ نهاد دولتی یا خصوصی نیز حاضر به پذیرفتن این مخاطرات نیست. شرکت‌های بیمه‌ای نیز به علت ناشناخته‌بودن ضرر و زیان‌های احتمالی حاضر به بیمه‌نمودن این محصولات داخلی نیستند. بنگاه‌های تولیدکننده داخلی نیز توان و اعتبار لازم برای تضمین محصول خود را ندارند. در صورتی که نهادهایی حاضر باشند ضررهای احتمالی استفاده از این نوع محصولات را تضمین نمایند، بخشی از موانع مربوط به توسعه دانش فنی ساخت آن‌ها مرتفع خواهد شد. نمونه‌ها و شکل‌های دیگری نیز از محدودیت‌های توسعه کسب و کارهای دانش‌بنیان نیز وجود دارند که وجود ضمانت‌های مناسب می‌تواند آن‌ها را رفع نماید.

در این مطالعه تجربیات جهانی در مورد طراحی و پیاده‌سازی سیاست‌های تضمین در سطح ملی مورد بررسی قرار گرفته و علاوه بر بررسی نهادهای ضمانت در داخل کشور و دریافت نظرات خبرگان در حوزه تامین مالی بنگاه‌های دانش بنیان، آیین‌نامه اجرایی طرح تضمین طرح‌ها و محصولات دانش‌بنیان نیز پیشنهاد شده است.

این مطالعه در شبکه کانون‌های تفکر ایران (ایتان) با همکاری علی بی تعب و سعید شجاعی و به سفارش بنیاد ملی نخبگان در سال 1390 انجام شده است.

محصول مرتبط: