تامین مالی پروژه ها با بلاکچین در ایران

فناوری های مالی نوین (به ویژه بلاکچین و توکن سازی) با ارائه راهکارهای نوآورانه فرصت های جدیدی برای رفع مشکلات تامین مالی شرکت های ایرانی فراهم می کنند. توکن سازی با تبدیل دارایی ها به توکن های دیجیتال، فرایند تامین مالی را تسهیل می کند. این فناوری ها شفافیت بالایی ایجاد کرده و موانع ورود به بازار سرمایه را کاهش می دهند. بلاکچین می تواند تسهیل گر تبادلات مالی بین المللی باشد و راه حلی برای جذب سرمایه های خارجی در شرایط تحریم ارائه دهد. برای بهره برداری بهینه از این فناوری ها و ایجاد زیرساخت های مناسب، آموزش و تدوین مقررات شفاف امری ضروری است.

ضرورت و اهداف پژوهش

شرکت ها در مسیر رشد خود با چالش های متعددی در تامین مالی روبه رو هستند. روش های سنتی تامین مالی، مانند بانک ها و بازارهای سرمایه محدودیت هایی دارند. سیاست های انقباضی دولت نیز مسیر تامین مالی بنگاه ها را دشوارتر کرده است. علاوه براین مشکلاتی مانند نوسانات بازار سرمایه، مشکلات ساختاری شرکت ها، سیاست های تعیین سود در نظام بانکی، فقدان سیستم رتبه بندی اعتباری و قوانین سختگیرانه و زمان بر انتشار اوراق، چالش هایی در مسیر تامین مالی شرکت ها از بازارهای سرمایه هستند.

از این رو فناوری های مالی توکن سازی و بلاکچین را به عنوان راهکارهای نوینی برای تامین مالی پیشنهاد می دهند. امروزه بلاکچین و رمزارزها توانسته اند الگوهای سنتی تجارت جهانی را تغییر دهند. استفاده از این فناوری ها می تواند به ارتقای کارایی نظام مالی قراردادهای متعارف در صنعت کمک کند. از این رو در این پژوهش به بررسی روش های تامین مالی حوزه رمزارزها و بلاکچین و ارائه راهکاری جهت رفع چالش های تامین مالی حوزه بلاکچین پرداخته شده است.

روش های تامین مالی حوزه رمزارزها و بلاکچین

در عصری که فناوری بلاکچین به سرعت در حال افزایش است، روش های نوآورانه ای مانند اوراق بهادارسازی دارایی ها و توکن سازی ظهور کرده اند که امکان تبدیل دارایی های مالی و فیزیکی به واحدهای دیجیتال شفاف، امن و قابل معامله را فراهم می کنند؛ این فناوری با بهره گیری از قراردادهای هوشمند، سرعت تسویه حساب را افزایش داده، محدودیت های جغرافیایی را حذف کرده و نقدشوندگی دارایی ها را بهبود می بخشد؛ به طوری که دارایی هایی مانند املاک یا آثار هنری می توانند به صورت توکن های قابل تقسیم و معامله در بازارهای مالی مبتنی بر بلاکچین عرضه شوند.

در فرایند اوراق بهادارسازی، دارایی های شرکت به اوراق بهادار تبدیل و در بازار مالی عرضه می شوند که این امر موجب جذب نقدینگی از سطح جامعه و انتقال آن به شرکت ها می شود. به این ترتیب نقدینگی و سرمایه در گردش در اختیار شرکت ها افزایش یافته و امکان تامین مالی و توسعه فعالیت های اقتصادی برای آنها فراهم می گردد. در مقابل، توکن سازی دارایی های حقیقی را به توکن های دیجیتال تبدیل می کند و با ایجاد امکان مالکیت جزئی، سرمایه گذاری در این دارایی ها را برای طیف وسیعی تری از افراد ممکن می سازد؛ هر چند این فرآیند نیز نقدینگی موجود در جامعه را به سمت بازارهای دیجیتال و شرکت ها هدایت می کند. بنابراین از منظر اقتصادی، این روش ها نقدینگی سطح جامعه را کاهش نمی دهند بلکه آن را به شکل متمرکزتری در اختیار شرکت ها و بازارهای مالی قرار می دهند.

این روش های تامین مالی مزایای قابل توجهی دارند. فناوری بلاکچین با ماهیت غیرمتمرکز خود شفافیت را افزایش می دهد، اعتماد سرمایه گذاران را جلب کرده و تقلب را کاهش می دهد. همچنین دسترسی به سرمایه را برای سرمایه گذاران بیشتری فراهم می کنند. هزینه ها و واسطه گری نیز کاهش می یابد، زیرا بلاکچین فرایندهای مالی را ساده تر می کند. انواع بلاکچین ها و الگوریتم های اجماع، انعطاف پذیری و امنیت را تضمین می کنند. عرضه اولیه توکن ها به عنوان روشی محبوب برای تامین مالی، سرمایه را جمع آوری و در پروژه های نوآورانه سرمایه گذاری می کند. روش های دیگری همچون عرضه ترکیبی اولیه، عرضه اولیه صرافی و عرضه اولیه اوراق بهادار نیز براساس نیازهای پروژه مورد استفاده قرار می گیرند. تامین مالی توکنی با استفاده از توکن های دیجیتال، فرآیند سرمایه گذاری را متحول می کند. این روش هزینه های مبادله را کاهش می دهد و معاملات را سریع تر و ارزان تر می کند.

ارائه راهکاری جهت رفع چالش های تامین مالی حوزه بلاکچین

با وجود مزایای استفاده از توکن، تامین مالی توکن با چالش هایی مانند فقدان مقررات مشخص و مشکلات قانونی مواجه است. حل این چالش ها می تواند به پذیرش گسترده تر این روش کمک کند و فرصت های سرمایه گذاری جدید ایجاد کند.

پژوهش حاضر جهت رفع این چالش ها ایجاد شبکه بلاکچین تامین مالی مستقل از سیستم بانکی را پیشنهاد کرده است که تحت نظارت بانک مرکزی یا وزارت اقتصاد قرار دارد. این شبکه از شفافیت و امنیت بلاکچین بهره می برد و نیازی به واسطه های قابل اعتماد ندارد. حسابداری مبتنی بر بلاکچین با استفاده از دفتر کل توزیع شده، کارایی فرآیند حسابداری را افزایش داده و جعل را کاهش می دهد. این شبکه همچنین امکان تبدیل دارایی به وثیقه برای تامین مالی را فراهم می کند. این شبکه برای پروژه هایی مانند ساخت مجتمع پتروشیمی قابل استفاده است. از این رو برای پیاده سازی تامین مالی بلاکچین از طریق شبکه غیربانک محور، ملاحظاتی مطرح گردیده که به شرح زیر است:

• برای فعالیت های اقتصادی و اجتماعی چارچوب های مشخص تنظیم شود به ویژه برای حوزه های نوظهور مانند بلاکچین؛
• در توسعه هر بلاکچین درک صحیح از نیازها و اهداف امری تعیین کننده و ضروری است؛
• بلاکچین می تواند با شفافیت تامین مالی و ساده کردن فرایندهای پیچیده، اعتماد و امنیت را در مبادلات مالی افزایش دهد؛
• در پیاده سازی طرح های بلاکچینی تامین مالی باید مراقب بود که بانک ها به عنوان یک واسطه جدید مانع از تحقق اهداف اصلی این فناوری نشوند.

جمع بندی

شرکت ها در مسیر رشد خود با چالش های متعددی در تامین مالی روبه رو هستند و روش های سنتی تامین مالی، مانند بانک ها و بازارهای سرمایه نیز محدودیت هایی دارند. از این رو فناوری های مالی، توکن سازی و بلاکچین را به عنوان راهکارهای نوینی برای تامین مالی پیشنهاد می دهند. فناوری بلاکچین با ماهیت غیرمتمرکز خود شفافیت را افزایش می دهد، اعتماد سرمایه گذاران را جلب کرده و تقلب را کاهش می دهد. همچنین دسترسی به سرمایه را برای سرمایه گذاران بیشتری فراهم می کنند با وجود مزایای استفاده از توکن، تامین مالی توکن با چالش هایی مانند فقدان مقررات مشخص و مشکلات قانونی مواجه است. حل این چالش ها می تواند به پذیرش گسترده تر این روش کمک کند و فرصت های سرمایه گذاری جدید ایجاد کند. پژوهش حاضر جهت رفع این چالش ها، راهبرد ایجاد شبکه بلاکچین تامین مالی مستقل از سیستم بانکی را پیشنهاد کرده است.

این مطالعه در اندیشکده فاینوتک با همکاری علی اصغر قائمی نیا، روح الله کهن هوش نژاد و محمد صادق صارمی در سال 1404 انجام شده است.