وضعیت شناسی حقوقی ادامه تحصیل کارمندان آموزش و پرورش

دانشگاه یکی از مهم ترین و قوام بخش ترین نهادهای دوران مدرن است. به تعبیر دقیق تری طرح مفهوم جدید از علم در نهاد دانشگاه رقم می خورد و همه تغییرات فرهنگی و اجتماعی و اقتصادی و… دنیای امروز متاثر از این نهاد است. موضوع ادامه تحصیل کارمندان در سازمان های مختلف متاثر از قوانین بالادستی و رویه های جاری معمولا بدون تنش خاصی پیش می رود. با این حال به دلیل تغییرات گسترده و فراگیر در وزارت آموزش و پرورش در بازه های زمانی کوتاه، کشور با فضایی مبهم درباره موضوع ادامه تحصیل کارکنان این وزارتخانه مواجه شده است.

ضرورت و اهداف پژوهش

ادامه تحصیل معلمان نیز مانند سایر کارمندان دولت تابع قانون خدمات کشوری است؛ اما در اجرای قانون و تدوین آیین نامه های مختلف برای دستگاه ها تفاوت های جدی وجود دارد. به دلیل فقدان ساختار پشتیبانی از معلمان در وزارت آموزش و پرورش و رابطه یک طرفه، خطی، سلسله مراتبی و بالا به پایین؛ معمولا معلمان به عنوان ذی نفعان اصلی قوانین در آموزش و پرورش امکان انتقال دغدغه ها و مسائل خود را ندارند. از سویی دیگر برای تصمیمات فعلی اخذ شده نیز منطق و دلایل پشتیبان خاصی وجود دارد. خلا ارتباط مبتنی بر گفت وگو در بستری شفاف و پاسخگو سبب وجود برخی تعارض منافع و عدم وحدت رویه شده است. از این رو در این پژوهش تلاش شده است تا با استناد به سه حوزه دانش مدیریت منابع انسانی، ظرفیت های قانونی و ترسیم فضای فعلی به تبیین سناریوهای مختلفی برای تصمیم گیری مدیران ارشد وزارت آموزش و پرورش جهت ادامه تحصیل معلمان پرداخته شود.

مروری بر موضوع مدیریت منابع انسانی

در ابتدای دوران جدید کارکنان به عنوان «نیروی انسانی» معرفی می شدند. پس از مدتی آن ها مهم ترین رکن تولید شناخته و «منابع انسانی» عنوان گرفتند که این نام گذاری به توانمندی و مهارت آن کارکنان متوجه داشت. به طور تفضیلی از مجموع آرای اندیشمندان این حوزه بر می آید که مدیریت منابع انسانی شمول گسترده ای از کارمندیابی، انتخاب، استخدام، حفظ و نگهداشت، ارزیابی عملکرد و بازخورد، مدیریت مسیر شغلی، نظام پاداش و جبران خدمات، آموزش و بهسازی، توانمندسازی و بالندگی است.

در عصر جدید، کارکنان، برتر از همه عوامل تولید قرار گرفته و به عنوان «سرمایه انسانی» معرفی شده اند. مفهوم سرمایه انسانی به معنای دست آوردهای حاصل از یادگیری های آگاهانه و ارزش آفرین است که منجر به شکوفایی ذهن و یادگیری های ارزش آفرین برای سازمان است. مدیریت سرمایه انسانی شامل فرایندها، اقدامات و نظام هایی است که به وسیله آن کارکنان به دانش های مورد استفاده، دسترسی پیدا می کنند.

نکته قابل توجه در تفاوت میان سرمایه انسانی و منایع انسانی اینجاست که در تعریف، منابع تمام شدنی هستند اما سرمایه روز به روز قابل ارتقا بوده و می تواند ارزش افزوده داشته باشد. درواقع اگر منابع انسانی سازمان در مسیر اهداف و استراتژی های سازمان عمل کنند، آن گاه سازمان به جای منابع انسانی، سرمایه انسانی خواهد داشت که این فرایند را مدیریت سرمایه انسانی تعریف می کنند. از این رو سرمایه انسانی به عنوان بزرگ ترین دارایی هر بنگاه و سازمان تلقی و به عنوان محور توسعه پایدار معرفی می شود. در صحنه رقابت های اجتماعی تنها سازمان هایی موفق خواهند بود که به سرمایه انسانی افراد به عنوان یک مزیت راهبردی بنگرد. سرمایه انسانی به دانش، تحصیلات، شایستگی های کاری و ارزیابی های روان سنجی اشاره دارد.

آسیب شناسی وضع موجود

موضوع ادامه تحصیل معلمان به عنوان کارمندان آموزش و پرورش با چالش هایی همراه شده است که این امر سبب ایجاد حس نارضایتی عمومی، افزایش حس تبعیض، سوء استفاده های شخصی و… در کارکنان آموزش و پرورش می شود. در همین راستا طی مصاحبه با تعدادی از معلمانی که با این چالش مواجه بودند؛ عدم شفافیت و صراحت قوانین فعلی، عدم ارتباط با اسناد بالادستی، محدودیت غیر منطقی رشته ها و… به عنوان چالش های پیش روی ادامه تحصیل معلمان مطرح شد.

جمع بندی

ادامه تحصیل معلمان چون سایر کارمندان دولت تابع قانون خدمات کشوری است اما به دلیل فقدان ساختار پشتیبانی از معلمان در وزارت آموزش و پرورش، آن ها معمولا امکان انتقال دغدغه ها و مسائل خود را ندارند. عدم شفافیت و صراحت قوانین فعلی، عدم ارتباط با اسناد بالادستی، محدودیت غیر منطقی رشته ها و… ازجمله چالش های پیش روی ادامه تحصیل معلمان است. با توجه به تفاوت های شغل معلمی با سایر کارمندان دولت و همچنین ماهیت آموزشی آن، این مسئله نیازمند قانون گذاری اختصاصی است تا ضمن رفع معذورات و نیازمندی های وزارت آموزش و پرورش، چالش های معلمان به عنوان ذی نفعان اصلی نیز رفع شود.

این مطالعه در اندیشکده محیا با همکاری محمدحسین سیستانی زاده و مهتا حافظ الفرقان در سال 1403 انجام شده است.