ضرورت واردات گاز از همسایگان شمالی به منظور مدیریت ناترازی گاز کشور در افق 1420

 روح الله مهدوی، موسسه مطالعات انرژی سبحان

برآوردی از ناترازی گاز در افق 1420

یکی از مسائلی که در حال حاضر در بخش تامین انرژی کشور مطرح بوده و پیش بینی می گردد در آینده نزدیک (2 تا 3 سال آتی) تشدید نیز گردد، ناترازی گاز کشور و مشکلات ناشی از تامین آن برای صنایع و سایر بخش ها می باشد. با توجه به اینکه موضوع ناترازی گاز از 4 ماه سرد سال به متوسط سال رسیده است، لذا بایستی بدنبال راهکارهایی بود که این مشکل را برای زمانی جاری و کوتاه مدت برطرف نموده و موازی با آن طرح های بلندمدت رفع ناترازی گاز کشور در بخش مدیریت عرضه و تقاضا اجرا گردد. از این رو، در این خلاصه، ضمن نشان دادن شرایط ناترازی گاز کشور در افق 1420، راهکار(های) کوتاه مدتی که برای جبران این ناترازی در بخش عرضه می توان بکار گرفت، ارائه شده است. لازم به ذکر است که مطابق با جدول زیر، تراز گاز کشور برای دو حالت متوسط سالانه و 4 ماهه سرد سال و در سه سناریو خوشبینانه، بدبینانه و مرجع برآورد شده است.

جدول 1- سناریوهای تراز گاز در افق 1420

در نمودار زیر، سناریوهای تراز گاز در حالت متوسط 4 ماهه سرد سال نشان داده شده اند. بررسی ها نشان می دهد که کسری تراز گاز کشور در زمستان 1403 و در سناریوی خوش بینانه حدود 138.14 میلیون مترمکعب در روز بوده و به 265.32 میلیون متر مکعب در سال 1420 می رسد. همانطور که در این نمودار آمده است، در صورت ادامه روند کنونی در بخش عرضه و تقاضای بد بینانه گاز طبیعی در ایران، کسری تراز گاز کشور از 149.8 میلیون مترمکعب در روز در زمستان 1403 به حدود 1223.78 میلیون مترمکعب در روز در سال 1420 خواهد رسید. (در صورتی که رکورد مصرفی گاز در روزهای 4 ماه سرد سال در نظر گرفته شود، میزان کسری حدود 300 میلیون متر مکعب در روز خواهد بود. کسری محاسبه شده در گرازش مبتنی بر متوسط مصرف در 4 ماه سرد سال است.)

علاوه بر این، در نمودار زیر، سناریوهای تراز گاز در حالت متوسط سالانه نشان داده شده است. همانطورکه مشاهده می شود، میزان کسری تراز در سناریوهای خوشبینانه، مرجع و بدبینانه در سال 1403 به ترتیب برابر با 104.35، 106.6 و 116.01 میلیون مترمکعب بوده و در سال 1420 به 334.8، 613.08 و 1190.58 میلیون متر مکعب می رسد. (همانطوری که در دو نمودار قابل مشاهده است از سال 1415 به بعد با افزایش تعداد بخاری‌های تعویض‌شده، تاثیر مثبت آن بر ناترازی گاز در دوره 4 ماه سرد سال نسبت به متوسط سال قابل مشاهده است.)

تحلیل مقایسه ای راهکارهای جبران ناترازی گاز در سمت عرضه در کوتاه مدت

در بخش قبلی، ناترازی گاز از سال 1403 تا افق سال 1420 در دو حالت متوسط 4 ماهه سرد سال و متوسط سالانه در سه سناریوهای خوشبینانه، مرجع و بدبینانه بررسی شده است. همانطور که مشاهده می شود، کشور در تمام سناریوهای بررسی شده، از سال 1403 دچار کسری گاز شده است. از این رو، اجرای سیاست های جبران ناترازی در کوتاه مدت بسیار پراهمیت و قابل توجه می باشد.

همان طوری که طی سال های اخیر، در سیاست های کشور و دیدگاه های کارشناسان مطرح شده است، برای جبران ناترازی گاز کشور بایستی سیاست های مدیریت سمت تقاضا و عرضه، هر دو بکارگرفته شود. علی رغم اهمیت بالای سیاست های مدیریت تقاضا، مدیریت بخش عرضه گاز به منظور تامین ناترازی در یک دوره کوتاه مدت (کمتر از یک سال) از اهمیت بالایی برخوردار است. سیاستی که بتواند عرضه پایدار را در کوتاه ترین زمان و با حداقل هزینه سرمایه گذاری به همراه داشته باشد. در این راستا، در بخش عرضه گاز می توان 3 روش را مدنظر قرار دارد که در ادامه تشریح می شوند:

اجرای پروژه تقویت فشار پارس جنوبی

برآوردها حاکی از این است که پروژه تقویت فشار پارس جنوبی از سال 1408 به بهره برداری رسیده و هزینه سرمایه گذاری آن بیش از 15 میلیار دلار خواهد بود. علیرغم بهره برداری پروژه تقویت فشار پارس جنوبی در سال 1408، میزان تولید پارس جنوبی بعد از 5 الی 6 سال مجددا نزولی شده و در افق سال 1420 به 441 میلیون مترمکعب می رسد. به عبارت دیگر، بعد از بهره برداری از پروژه تقویت فشار پارس جنوبی، میزان تولید میدان گازی پارس جنوبی نزولی است و پایداری در عرضه ندارد.

توسعه میادین جدید

در بهترین حالت بهره برداری از این میادین جدید از سال 1406 شروع شده و دارای هزینه سرمایه گذاری حدودی 36 میلیارد دلاری می باشد (میادین پارس شمالی، کیش، بلال، فاز 11 پارس جنوبی، ایستگاه تقویت فشار پارس جنوبی، هالگان، سفید زاغو، سفید باغون، خارتنگ، گردان، اغار (فاز 2)، ارم، پازن، مدار، دی، ایستگاه تقویت فشار سرخون، توس و باباقیر).

لازم به ذکر است که اکثر این میادین دارای دوره پلاتو کمتر از 10 سال می باشند. پیش بینی می شود، در بهترین حالت، تولید گاز طبیعی از محل میادین جدید در سال 1406 برابر با 210 میلیون مترمکعب باشد. بیشترین میزان تولید گاز از میادین جدید در سال 1414 با 586 میلیون متر مکعب در روز اتفاق افتاده و سپس روند نزولی پیدا کرده و در افق سال 1420 به 450 میلیون متر مکعب می رسد. به عبارت دیگر، تولید از میادین جدید نیز نمی تواند استمرار بیش از 10 سال را داشته باشد.

واردات گاز طبیعی

سیاست انجام واردات، یکی از راهکارهای جبران ناترازی گاز می باشد که می تواند در کوتاه مدت اجرایی شود. از آنجایی که در حال حاضر، روسیه و ترکمنستان دارای گاز مازاد می باشند، لذا برای واردات گاز از این کشورها شرایط مناسبی نیز برقرار است. این گزینه در صورتی که مبتنی بر قرارداد بلندمدت باشد، دارای پایداری عرضه است. به لحاظ زمان بندی نیز برای دوره کمتر از یک سال می تواند اجرایی شود. لازم به ذکر است که با توجه به وجود خطوط انتقال گاز، هزینه سرمایه گذاری خاصی برای واردات گاز از کشور روسیه و ترکمنستان مطرح نمی باشد. البته براساس اطلاعات کسب شده خرید (واردات) حدود 300 میلیون مترمکعب گاز در روز، سالانه بین 10 تا 12 میلیارد دلار هزینه خواهد داشت که می توان با برنامه ریزی مناسب، از طریق فروش این گاز به صنایع و واحدهای پتروشیمی، هزینه آن را تامین نمود. علاوه بر این، با توجه به اینکه در دوره پیک مصرف گاز، نیروگاه ها کشور نفت گاز مصرف می کنند، تامین گاز این واحدها می تواند موجب صادرات نفت گاز گردد که قیمت آن حدود 50 سنت برای هر لیتر باشد (به صورت تقریبی، هر متر مکعب گاز معادل یک لیتر نفت گاز است). امکان صادرات گاز بصورت LNG و یا خط لوله نیز میتواند علاوه بر رفع ناترازی درآمد مناسبی برای کشور ایجاد کند.

جدول 2- مقایسه سیاست های سمت عرضه

جمع بندی و پیشنهاد

با توجه به کسری گاز کشور که امنیت انرژی کشور را با مخاطره جدی روبرو کرده است، ضروری است راهکارهایی ترکیبی با عنایت به محدودیت های مالی، زمانبندی و پایداری عرضه و همچنین فرصت های موجود، برای حل این مشکل در نظر گرفت. مطابق مطالبی که در بالا عنوان شد، در بخش عرضه گاز، واردات گاز از کشورهای روسیه و ترکمنستان یکی از گزینه های اصلی برای رفع مشکل ناترازی گاز کشور در کوتاه مدت با عنایت به محدودیت های موجود کشور است. البته در این رابطه بایستی نوع قیمت گذاری گاز و نوع قرارداد به گونه ای باشد که منافع اقتصادی و امنیتی را به همراه داشته باشد.