داده‌ها؛ حیاتی‌ترین زیرساخت‌های جنگی

بنیاد توسعه فردا

DCD (پویایی مرکز داده) ۲۷ مارس ۲۰۲۶- حملات پهپادی ایران به تأسیسات آمازون وب سرویس (AWS) در امارات و بحرین در اول مارس ۲۰۲۶، نقطه عطفی برای صنعت مراکز داده بود. توجیه ایران روشن بود: این تأسیسات میزبان شبیه‌سازی‌های نظامی آمریکا بودند. صنعتی که سال‌ها خود را «زیرساخت تجاری بی‌طرف» معرفی کرده بود، ناچار شد بپذیرد که این توصیف دیگر شامل حالش نمی‌شود.

الگوی جدید: حمله به زیرساخت ابری

در ۲۸ فوریه، عملیات (خشم حماسی) آمریکا و اسرائیل به دو مرکز داده در تهران – یکی متعلق به سپاه پاسداران – انجام شد. روز بعد، پهپادهای ایران به تأسیسات AWS در خلیج فارس حمله کردند. توجیه ایران: این تأسیسات میزبان سیستم‌های هوش مصنوعی نظامی آمریکا بودند.
تشدید تنش ادامه یافت. در ۱۱ مارس، موشکی به مرکز داده بانک سپاه در تهران اصابت کرد. ایران اعلام کرد که این حمله حق آن را ایجاد می‌کند تا اهداف مشروع را به مراکز اقتصادی و بانک‌های آمریکا و اسرائیل گسترش دهد. رسانه‌های وابسته به ایران فهرستی از شرکت‌های (هدف مشروع) منتشر کردند: گوگل، مایکروسافت، پالانتیر، آی‌بی‌ام، انویدیا و اوراکل.

اوکراین، اسرائیل و تایوان؛ الگوهای پیشین

 اوکراین (2022): AWS بیش از ۱۰ پتابایت داده دولتی اوکراین را جذب کرد. مایکروسافت عملیات شانزده وزارتخانه را یکپارچه ساخت. وزیر تحول دیجیتال اوکراین: ( AWS به معنای واقعی کلمه زیرساخت دیجیتال ما را نجات داد.)
 تایوان: هجده سیستم دولتی و نظامی از جمله پایگاه‌های داده شهروندان و ارتباطات دفاعی به پلتفرم‌های ابری فراساحلی منتقل شده است.
اسرائیل – پروژه نیمباس (Nimbus): از ۲۰۲۱، عملیات دولتی و دفاعی به AWS و گوگل کلود منتقل شده است. قراردادها ارائه‌دهندگان را از تعلیق خدمات به هر نهاد دولتی یا نظامی اسرائیل منع می‌کند.

درهم‌تنیدگی زیرساختی؛ سه سازوکار

صنعت مراکز داده با سه سازوکار در شرایطی گرفتار شده که نامیدن آن را دشوار می‌سازد:
1. قفل‌شدگی (Lock-in): هزینه‌های جابجایی از ارائه‌دهندگان بزرگ ابری چنان بالاست که بازگشت غیرممکن می‌شود. پروژه نیمباس به صراحت AWS و گوگل را از تعلیق خدمات برای اسرائیل منع می‌کند.

2. الزامات عملیاتی تعریف‌شده توسط نرم‌افزار: کارکردهای راهبردی به بارهای کاری قابل حمل و مبهم تبدیل شده‌اند. سیستم مدیریت میدان نبرد دلتای اوکراین به ظرفیت محاسباتی بیش از کل زیرساخت فناوری اطلاعات چندین کشور کوچک اروپایی نیاز داشت.

3. اهرم ژئوپلیتیک در سطح ائتلاف: هماهنگی ناتو و قرارداد ۹ میلیارد دلاری وزارت جنگ آمریکا (JWCC) نشان می‌دهد ارائه‌دهندگان بزرگ ابری «اجزای ساختاری نیروهای نظامی» شده‌اند.

مواجهه قانونی که صنعت قیمت‌گذاری نکرده است

بر اساس بند ۲ ماده ۵۲ پروتکل الحاقی اول ژنو، یک شیء زمانی هدف نظامی مشروع است که (به طور مؤثر در اقدام نظامی مشارکت داشته باشد» و «خنثی‌سازی آن مزیت نظامی قطعی) فراهم آورد.
نکته کلیدی: هم‌مکانی فیزیکی عامل تعیین‌کننده است، نه تفکیک منطقی (ماشین‌های مجازی، مناطق در دسترس، پارتیشن‌های رمزنگاری‌شده). اگر بار کاری نظامی توجیه هدف‌گیری را فراهم کند، کل ساختمان منهدم می‌شود.
این صنعت مدل‌های ریسک برای خرابی سایبری و بلایای طبیعی دارد، اما برای (طبقه‌بندی مجدد قانونی به عنوان هدف نظامی) مدلی ندارد. حملات مارس ۲۰۲۶ اولین حملات تأییدشده به ارائه‌دهندگان ابری در مقیاس بزرگ بودند.

هزینه سکوت؛ صنعت باید تصمیم بگیرد

اگر صنعت مراکز داده می‌خواهد به ادعای وضعیت غیرنظامی ادامه دهد، باید تصمیمات اساسی اتخاذ کند:
• تفکیک فیزیکی (نه منطقی) بارهای کاری نظامی و غیرنظامی
• چارچوب‌های افشای عمومی برای مشارکت زیرساخت در سیستم‌های راهبردی
• قراردادهایی که ارائه‌دهندگان را بدون توجه به محیط درگیری به حمایت از عملیات دولتی متعهد نمی‌کنند
• مدل‌های ریسک که هدف‌گیری ژئوپلیتیکی را در کنار خرابی سایبری قیمت‌گذاری می‌کنند

جمع‌بندی

آنچه در اوکراین، اسرائیل و اکنون در خلیج فارس آشکار شده، پایان دوران بی‌طرفی زیرساخت‌های ابری است. مراکز داده به دلیل وابستگی‌های ایجادشده، به اجزای جدایی‌ناپذیر ماشین جنگی قدرت‌ها تبدیل شده‌اند. حملات مارس ۲۰۲۶ هشداری بود: اگر صنعت خود به تفکیک فیزیکی و شفافیت تن ندهد، دادگاه‌ها، فهرست‌های اهداف و تأسیسات در حال سوختن، تکلیف آن را تعیین خواهند کرد.