تقویت نظام تولید و توزیع غذا؛ زیرساخت تابآوری در جنگ
تبیین اهمیت امنیت غذایی در شرایط جنگی
اندیشکده ایتان
امنیت غذایی کشور بر دو پایه راهبردی استوار است:
خودکفایی در تولید؛
واردات امن و پایدار کالاهای اساسی.
ازآنجاکه خودکفایی مطمئنترین مسیر برای تحقق امنیت غذایی و دسترسی فیزیکی به غذا نیز از ارکان اصلی آن بهشمار میرود، لازم است سیاستهایی برای افزایش تابآوری تولید داخلی و تقویت نظام توزیع کارآمد غذا در اولویت قرار گیرد.
برایناساس، پیشنهادهای زیر برای مدیریت تولید داخلی و بهبود توزیع غذا در کشور ارائه میشود:
سیاستهای راهبردی در بخش تولید
توسعه اراضی دیم در کشور
در سالهای گذشته تغییر رژیم بارشها و افزایش دما موجب شده است که باوجود کاهش تنها ۴درصدی میانگین بلندمدت بارش کشور، مقدار منابع آب تجدیدپذیر بیش از ۲۵درصد کاهش یابد؛ پدیدهای که نشاندهنده افزایش تبخیر و کاهش کارایی بارشها در تغذیه منابع آبی است.
بخش عمده این تبخیر از رطوبت خاک یا «آب سبز» رخ میدهد که ازطریق توسعه پوشش گیاهی قابل حفظ و بهرهبرداری است.
بنابراین صیانت از هر قطره آب پیش از تبخیر و همچنین فعالسازی آن در چرخه تولید ضروری است.
مطالعات نشان میدهد بالغ بر ۱۱میلیون هکتار از اراضی کشور قابلیت توسعه کشت دیم را دارند. فعالسازی این ظرفیت موجب افزایش ۱۴میلیون تن تولید محصولات کشاورزی، معادل ارزش آبی ۳۴میلیارد مترمکعب آب قابلبرنامهریزی (نزدیک به یکسوم مصارف فعلی)، خودکفایی در تامین خوراک دام و ایجاد ارزش افزودهای معادل ۴میلیارد دلار در سال میشود که با یکسوم کل واردات کالاهای اساسی کشاورزی کشور برابر است.
تحقق این ظرفیت، مستلزم حضور نهادهای توسعهگر غیردولتی بهعنوان واسط حرفهای میان مردم و دولت است؛ نهادهایی که آموزش، تامین نهاده، خدمات فنی، پیوند بازار و نظام ارزشافزوده را یکپارچه میکنند و درعینحال، بهرهبرداری صیانتی و پایدار از منابع را برای دولت تضمین کنند.
نهاد توسعهگر ازطریق انعقاد قراردادهای اجاره پایدار و بلندمدت اراضی با دولت، حقوق بهرهبرداری را در اختیار گرفته و سپس با بهرهبرداران مردمی قرارداد مشارکت منعقد میکند تا منافع تولید، با رعایت اصول صیانتی و بهرهوری تقسیم شود.
بهینهسازی جیره طیور و جایگزینی نهادهها
باتوجه به وابستگی بیش از ۹۰درصدی زنجیره طیور به واردات ذرت و کنجاله، ضروری است بخشی از خوراک طیور با گندم دامی جایگزین شود. این گندم قابلیت تامین از مبدأ روسیه از طریق تسویه با روبل یا ازطریق تعامل سهجانبه با واسطه چین و تسویه یوآنی را دارد. همچنین در سناریو بلندمدت امکان افزایش تولید در داخل از طرق مختلف مانند کشت دیم نیز فراهم است.
تغییر الگوی کشت در اراضی آب
بیش از ۵۵۰هزار هکتار از اراضی آبی کشور تحت کشت محصولات غیراساسی اعم از سبزی، صیفی و جالیزی قرار دارند. در شرایط جنگ، انتقال برنامهریزیشده این سطح به کشت کالاهای اساسی، بهویژه در مناطق خوزستان و ایلام که مجموعا بالغ بر ۱۰۰هزار هکتار از این اراضی را در اختیار دارد، باید با سازوکارهای اقتصادی-اجتماعی زیر محقق شود:
تخصیص یارانه ریالی برای خرید نهاده بهویژه کود از طریق «کشاورز کارت» برای کشاورزان متعهد به الگوی کشت کالای اساسی؛
اجرای پویشهای آموزش و اقناع تولیدکنندگان بخش کشاورزی با شعار «هر کشاورز یک افسر، هر مزرعه یک سنگر» برای ترویج روحیه جهادی و نقشآفرینی تخصصی در جنگ؛
انجام خرید تضمینی باهدف اطمینان از تامین حداقل تقاضای داخلی کشور.
توجه به لجستیک و توزیع در کوتاهمدت
لجستیک و توزیع کالاهای اساسی کشاورزی، بهویژه سویا و ذرت واردتی در بنادر، مستعد بروز اختلال در شرایط جنگ است. این مسئله بهعلت شدتگرفتن درگیریها و افزایش ریسک آسیبدیدن تجهیزات کامیونداران و رانندگان ترانزیت داخلی امکان وقوع دارد.
برای جلوگیری از وقوع این مورد سه اقدام پیشنهاد میشود:
استفاده از ناوگان بخش خصوصی
بهکارگیری ظرفیت ناوگان حملونقل متعلق به شرکتهای بزرگ دارای ناوگان اختصاصی مانند کاله، میهن و پگاه برای انتقال محصولات نیازمند زنجیره سرد ازجمله مرغ، گوشت و لبنیات؛ و همچنین استفاده از ظرفیت شرکتهایی مانند افق کوروش و گلستان در کنار شرکت حملونقل خلیج فارس برای حمل محصولات فلهای از جمله غلات، دانه روغنی و کنجاله؛
فراخوان عمومی برای مشارکت مردمی
اعلام فراخوان رسمی به گروههای جهادی و عموم مردم برای مشارکت داوطلبانه اما کاملا سازمانیافته برای توزیع و حملونقل کالاهای اساسی؛
ارائه مشوق به کامیونداران
ارائه بیمه پوشش ریسک در شرایط جنگ با تسهیلات ویژه و تخصیص لاستیک، روغن و سهمیه سوخت یارانهای.
