شوک اقتصادی جنگ خاورمیانه؛ سایه سنگین بر نشست واشنگتن
مرور بنیاد توسعه فردا از گزارشات جنگ اندیشکدههای خارجی
بنیاد توسعه فردا اکسپرس تریبیون (رسانه معتبر پاکستانی) 12 آوریل 2026
مقامات ارشد مالی جهان این هفته در واشنگتن گرد هم میآیند؛ در حالی که جنگ ایران سومین شوک بزرگ به اقتصاد جهانی را پس از همهگیری کووید و حمله روسیه به اوکراین وارد کرده است. صندوق بینالمللی پول و بانک جهانی هشدار دادند که جنگ باعث کاهش رشد جهانی و افزایش تورم خواهد شد و کشورهای فقیرتر بیشترین ضربه را میخورند.
کاهش پیشبینی رشد؛ افزایش تورم
- پیش از جنگ (فوریه ۲۰۲۶): هر دو نهاد انتظار داشتند به دلیل تابآوری اقتصاد جهانی، پیشبینی رشد خود را افزایش دهند.
- پس از جنگ: صندوق اعلام کرد پیشبینی رشد ۲۰۲۶ را کاهش میدهد. تورم در اقتصادهای نوظهور و در حال توسعه از ۳ به ۴.۹ درصد افزایش یافته و در بدترین حالت به ۶.۷ درصد میرسد.
- رشد این کشورها از ۴ به ۳.۶۵ درصد کاهش یافته و در صورت طولانی شدن جنگ تا ۲.۶ درصد سقوط میکند.
هشدار امنیت غذایی؛ ۴۵ میلیون نفر بیشتر در معرض گرسنگی
صندوق بینالمللی پول هشدار داد اگر جنگ ادامه یابد و تامین کود شیمیایی مختل شود، حدود ۴۵ میلیون نفر دیگر با ناامنی حاد غذایی مواجه خواهند شد.
درخواست کمک فوری ۲۰ تا ۵۰ میلیارد دلاری
صندوق انتظار دارد کشورهای کمدرآمد و واردکننده انرژی به ۲۰ تا ۵۰ میلیارد دلار حمایت اضطراری کوتاهمدت نیاز داشته باشند. بانک جهانی نیز اعلام کرده میتواند تا ۲۵ میلیارد دلار در کوتاهمدت و تا ۷۰ میلیارد دلار را در شش ماه آینده تامین کند.
چالش بزرگتر: بدهی تاریخی و ناتوانی در هماهنگی جهانی
جاش لیپسکی، رئیس اقتصاد بینالملل شورای آتلانتیک: «شما سعی میکنید با اجماع عمل کنید در حالی که در حال حاضر در جهان در هیچ چیزی اجماع وجود ندارد.»
هشدار درباره تله بدهی-رشد-سرمایهگذاری
اریک پلوفسکی، معاون بنیاد راکفلر: «کشورهای کمدرآمد در سال ۲۰۲۵ دو برابر قبل از کووید برای خدمات بدهی هزینه کردند. نیمی از آنها اکنون در تنگنای بدهی یا نزدیک به آن هستند (در حالی که چند سال پیش یک چهارم بود). این درگیری جدید هرگونه بهبودی را تهدید میکند و کشورها را در یک تله بلندمدت بدهی-رشد-سرمایهگذاری نگه میدارد.»
پیام بانک جهانی به بازارها: «این کووید نیست، قابل مدیریت است»
جاش لیپسکی: «این اظهارات سیگنالی به طلبکاران خصوصی است که زمان فرار از کشورهای آسیبدیده نیست. این کووید نیست. این چیزی است که میتوانیم از عهده آن برآییم.»
جمعبندی
هشت دهه پس از تأسیس صندوق بینالمللی پول و بانک جهانی برای جلوگیری از تکرار شرایطی که به جنگ جهانی دوم انجامید، این نهادها با یکی از سختترین چالشهای خود روبرو هستند. جنگ ایران در شرایطی رخ داده که کشورها از بدهی تاریخی رنج میبرند؛ فضای مالی در تنگنا است و نظام بینالملل توانایی هماهنگی را از دست داده است. صندوق و بانک جهانی در حال آمادهسازی بستههای حمایتی چنددهمیلیارد دلاری هستند؛ اما هشدار میدهند که بدون اصلاحات ساختاری و بازسازی بدهی، کشورهای فقیر در تله بلندمدت بدهی-رشد-سرمایهگذاری باقی خواهند ماند.
