ترامپ عاقل و نظام اندیشگاهی!

سجاد هجری

در ایران گویا بیش‌وکم همانند جاهای دیگر جهان چنین باب شده که بسادگی و پربسامد واژه‌های «کله‌شق»، «احمق» و غیره را برای دولت‌مردان کشورهای دشمن بهره می‌برند و شاید در این سال‌ها بیش از همه برای «دونالد ترامپ» و «بنجامین نتانیاهو» بکار رفته است. «جان جی. میرشایمر» که بخاطر نگره‌ی «رئالیسم تهاجمی» و آثارش درباره‌ی «لابی صهیونیسم» در آمریکا شناخته می‌شود، کتابی با نام «دولت‌ها چگونه فکر می‌کنند» دارد که عنوان فرعی‌اش «عقلانیت در سیاست خارجی» است. او در این کتاب بدان‌ها که سیاست‌ها و تصمیمات ناپسند دیگران را ناعقلانی می‌نامند، پاسخ می‌گوید که میان عقلانیت و موفقیت و عقلانیت و اخلاق ملازمه‌ای نیست. «عقلانیت استراتژیک/راه‌بردی» آمیزه‌ی محوری کتاب پرمایه‌ی خواندنی اوست که بتازگی جامه‌ی فارسی پوشیده است.
شاید نام America First Policy Institute (AFPI) را شنیده باشید! اندیشکده‌ای نو که بسال 2021 بنیاد نهاده شده و خود را غیرانتفاعی و حتا غیرحزبی با رسالت (Our Mission) «پیش‌برد سیاست‌هایی که مردم آمریکا را اولویت می‌دهد» که گویا شعار ترامپ است، می‌شناساند؛ چنان‌که گفته‌اند: «برای ترویج برنامه‌ی سیاست عمومی ترامپ بنیاد گذاشته شده است»! اتکا بنظام اندیشه‌ورزی بالمعنی‌الأخص در آمریکا که مهد و موطن اندیشکده‌هاست و تبارش از پدیدار Brains Trust (روزولت) در نیمه‌ی نخست سده‌ی بیستم گذشته و بنهاد Kitchen Cabinet (جکسن) در یک‌سده پیش‌تر از آن می‌رسد، چیزی نامنتظره نیست؛ ولی آنان که ترامپ را که دوباره رئیس جمهوری آمریکا شده و نیامده، سروصدا کرده و گروخاک بپا کرده، بی‌کله می‌پندارند، شاید تعجب کنند که او حتا در «تأمین مالی» این اندیشکده کوشیده است.
گفتنی‌ست The Heritage Foundation اندیشکده‌ی نام‌ور محافظه‌کار آمریکایی‌ست که با پروژه‌ی 2025 (Presidential Transition Project) آغازشده بسال 2022 در پی «پیروز ساختن محافظه‌کاران/جمهوری‌خواهان با سیاست، کارکنان/personnel و آموزش» است. آنان پیروزی در انتخابات را کافی نمی‌دانند و برای رهایی از «چپ» (رادیکال) بر محور Mandate For Leadership سیاست می‌گذارند و برنامه می‌ریزند. این بنیاد مدعی‌ست که ترامپ در سیاست‌هایش بدان‌ها متکی بوده؛ چنان‌که در طول یک سال از ریاست جمهوری‌اش، دوسوم پیش‌نهادهای این نهاد را پذیرفته که برای آن‌ها که ترامپ را احمق می‌پندارند، تأمل‌پذیر و شاید باورنکردی‌است؛ چراکه دولت‌مردی که بنظام اندیشگاهی اعتنا دارد و از آن حمایت می‌کند و سیاست‌هایش را می‌پذیرد، نمی‌تواند «احمق» باشد؛ بلکه «حماقت» آن‌جاست که در یک کشور نظام اندیشه‌ورزی بالمعنی‌الأخص ضعیف و در حاشیه باشد.
از پیش از انتخابات آمریکا که ایرانیان آن را پیگیری می‌کنند، این پرسش با نگرانی مطرح بود که موضع و مواجهه‌ی ایران در ظرف ریاست جمهوری ترامپ چه باید باشد و بتعبیر عامیانه و ساده، «اگر ترامپ رئیس جمهور آمریکا شد، چه باید کرد!؟» و اکنون این پرسش جدی‌تر مطرح است. با توجه بدان‌چه تا کنون یاد شد، پاسخ بدین پرسش در گروی آن است که مردمان و دولتیان ایران ترامپ را بخاطر اتکایش بنظام اندیشه‌ورزی کله‌شق مپندارند و عاقل شمارند؛ بلکه سیاست‌ها و تصمیم‌هایش را در اندیشکده‌ها ردیابی و دنبال کنند و از آن مهم‌تر، با حمایت مادی و معنوی از این زیست‌بوم در کشور امکان «حکم‌رانی» عقلانی در دو حوزه‌ی بهم‌گره‌خورده‌ی سیاست داخلی و خارجی را با «اعتماد» بدین نظام بلکه مطالبه از آن فراهم سازند.