بوروکراتیزه‌سازی اندیشکده‌ها، بستن نردبان نخبگی سیاسی و تضعیف امید جوانان

 سیدپژمان امین‌مدنی، پژوهشگر اندیشکده ممتن

یکی از مهم‌ترین پارامترهای حیاتی در جامعه، امید و انگیزه، خصوصا در میان جوانان، برای ارتقای نخبگی سیاسی و اثرگذاری در نظامات جامعه است. نظام اندیشگاهی یکی از معدود نردبان‌هایی است که امکان اثرگذاری سیاسی نخبگان را فراهم می‌کند. محدودکردن ورود به این حوزه با روش‌های چارچوب‌مند، بروکراتیک و مدیریتی، راه را بر نخبگان می‌بندد و احساس نخبگی سیاسی را در جامعه دچار ضعف می‌کند.

نقد ساختار آیین‌نامه و فرآیندهای غیرشفاف

آیین‌نامه اخیر وزارت علوم درباره نحوه تاسیس و فعالیت اندیشکده‌های غیردولتی، نقد‌های جدی‌تری نسبت به خود قانون (قانون برنامه هفتم) دارد و در برخی موارد ممکن است مغایر با قانون باشد. این آیین‌نامه منجر به ایجاد فرآیندهای غیرشفاف و دل‌بخواهی می‌شود. که همین فرآیندها نیز با تغییرات کارمندان جزء قابل‌تغییر هستند که خود آسیب‌زاست.

فرآیند تدوین این آیین‌نامه بدون مشارکت فعالان حوزه اندیشکده‌ای و بدون اطلاع‌رسانی صحیح صورت گرفته است. اندیشکده‌ها عصاره‌ای از فعال‌ترین افراد جامعه هستند که به‌دنبال اصلاحات عملی هستند. برخورد این‌چنینی با آنان، تضعیف امید در کل جامعه است.

الزام به مجوزداشتن برای فعالیت اندیشکده‌ها در عمل بی‌اثر خواهد بود؛ زیرا اندیشکده‌های فعال ارتباطات خود را دارند و نهادهای حاکمیتی به آن نیاز دارند. بنابراین، تمرکز باید بر توسعه فضا باشد نه محدودیت آن.

ضرورت بازنگری و اصلاح ساختاری

مسکوت‌گذاشتن این آیین‌نامه راه‌حل مناسبی نیست؛ و نظام اندیشگاهی باید به‌مثابه یک چالش، با آن مقابله جدی صورت دهد و توان خود را در جبهه‌های مختلف به‌کار گیرد؛ شامل اصلاح آیین‌نامه و حتی اصلاح قانون در صورت لزوم.

تحمل‌کردن و کمک به ایجاد فرآیندهایی که سال‌هاست از آن شِکوه شده است (فرآیندهای بروکراتیک غیرشفاف)، راهکار درست مواجهه نیست.