بنزین در ایران، دیگر صرفا مسئله تامین سوخت مورد نیاز کشور نیست. ناترازی بنزین حاصل مجموعهای از عوامل درهمتنیده است و به همین دلیل، هر تصمیم برای اصلاح آن میتواند پیامدهای متفاوتی بر اقتصاد، معیشت، عدالت، حملونقل و رفتار مصرفکنندگان داشته باشد. افزایش عرضه، کنترل تقاضا، اصلاح نظام یارانه، تغییر الگوی مصرف یا اصلاح ناوگان، هیچکدام بهتنهایی مسئله را حل نمیکنند و هر یک، در کنار آثار مثبت خود، هزینهها و محدودیتهایی نیز دارند. از این منظر، سیاستگذار پیش از انتخاب راهحل، به مجموعهای از گزینههای دقیق، قابل سنجش و قابل اجرا نیاز دارد.
در همین راستا، چهارشنبه ۲۸ مرداد ۱۴۰۵، نخستین جلسه اندیشکدههای حوزه انرژی و بهینهسازی مصرف با سازمان بهینهسازی و مدیریت راهبردی انرژی به همت خانه اندیشهورزان و به میزبانی سازمان بهینهسازی برگزار شد. ریاست این جلسه بر عهده اسماعیل سقاب اصفهانی، رئیس سازمان بهینهسازی و مدیریت راهبردی انرژی، و دبیری آن بر عهده علیرضا شاهمیرزایی، مشاور رئیس سازمان در امور اندیشهورزی و دبیر انرژی خانه اندیشهورزان بود.
در این جلسه ۳۰ اندیشکده تخصصی و مرکز سیاستپژوهی حوزه انرژی و بهینهسازی مصرف حضور داشتند و از میان ۱۸ طرح سیاستی ارائهشده، ۸ اندیشکده طرحها و پیشنهادهای خود را مطرح و تشریح کردند. موضوع محوری این جلسه، مسئله بنزین و راهکارهای مواجهه با ناترازی در این حوزه بود.
سقاب اصفهانی: سازمان برای استفاده از ظرفیت اندیشکدهها آماده است
اسماعیل سقاب اصفهانی در ابتدای جلسه، ماموریت سازمان بهینهسازی و مدیریت راهبردی انرژی را در دو محور اصلی تشریح کرد: افزایش بهرهوری در زنجیره ارزش انرژی و سیاستگذاری در حوزه مصرف و یارانههای انرژی. وی در ادامه، کاهش شدت انرژی، برقراری عدالت در بهرهمندی از یارانههای انرژی و حل ناترازی را از اهداف اصلی سازمان عنوان کرد.
رئیس سازمان بهینهسازی و مدیریت راهبردی انرژی، سازمان را مجموعهای گشوده نسبت به اندیشکدهها و مراکز سیاستپژوهی دانست و بر استفاده از ظرفیت جامعه اندیشهورزی برای پیشبرد ماموریتهای سازمان تاکید کرد. از این منظر، ارتباط با اندیشکدهها صرفا به دریافت گزارش یا برگزاری نشست محدود نیست و میتواند به تعریف مسائل و همکاریهای مشترک در حوزه سیاستگذاری انرژی منجر شود.
سقاب اصفهانی همچنین بر اهمیت مشارکت اجتماعی، شفافیت و پاسخگویی در تصمیمات حوزه انرژی تاکید کرد و گفت سیاستهایی که مستقیما بر زندگی مردم اثر میگذارند، نیازمند گفتوگو و آمادهسازی اجتماعی پیش از اجرا هستند. به گفته وی، در فرآیند سیاستگذاری باید هم مبنای کارشناسی پیشنهادها روشن باشد و هم مسئولیت تصمیمساز و تصمیمگیر نسبت به نتایج سیاست مشخص بماند.
وی همچنین بر ضرورت دقت در تعریف مفاهیم و دادههای مورد استفاده در سیاستگذاری تاکید کرد و اثربخشی و قابلیت اجرا را از معیارهای مهم برای سنجش راهکارهای پیشنهادی دانست؛ چراکه یک راهحل، صرفا بهدلیل مطلوبیت نظری، لزوما در مقیاس واقعی کشور قابل اجرا یا اثرگذار نیست.
اندیشکدهها؛ از مدیریت مصرف تا اصلاحات ساختاری
پس از سخنان رئیس سازمان، اندیشکدههای حاضر دیدگاهها و طرحهای خود را درباره مسئله بنزین مطرح کردند. مجموعه پیشنهادهای ارائهشده، اگرچه از نظر نقطه ورود و نوع مداخله متفاوت بود، اما عمدتا بر استفاده بهتر از ظرفیتهای موجود، مدیریت تقاضا و مصرف، اصلاح سازوکارهای توزیع، تقویت زیرساختهای حملونقل و ایجاد زمینه برای اصلاحات پایدارتر در نظام انرژی متمرکز بود.
بخشی از پیشنهادها به بهبود نظام داده و اطلاعات و فراهم کردن امکان تصمیمگیری دقیقتر درباره الگوی مصرف اختصاص داشت. در برخی طرحها نیز بر استفاده از ابزارهای مختلف برای مدیریت مصرف، توجه به تفاوتهای منطقهای و اصلاح تدریجی الگوهای توزیع تاکید شد.
در کنار این رویکردها، توسعه حملونقل عمومی، افزایش بهرهوری ناوگان، نوسازی خودروها و استفاده از سوختهای جایگزین نیز در میان پیشنهادهای مطرحشده قرار داشت. برخی اندیشکدهها نیز بر این نکته تاکید داشتند که ناترازی بنزین با اقدامات مقطعی برطرف نمیشود و در کنار راهکارهای فوری، باید اصلاحات ساختاری در حوزه حملونقل، یارانه و بهرهوری انرژی دنبال شود.
در این جلسه، اندیشکده اقتصاد مقاومتی، مرکز نوآوری کوثر، اندیشکده دینا، اندیشکده حکمرانی شریف، اندیشکده پویاشهر، خانه همافزایی انرژی و آب استان خراسان رضوی، اندیشکده گاما و اندیشکده تدبیر انرژی اتاق بازرگانی کرمان، طرحها و پیشنهادهای سیاستی خود را ارائه کردند.
با توجه به محدودیت زمانی جلسه، بخشی از اندیشکدههای حاضر فرصت ارائه طرحهای خود را پیدا نکردند و مقرر شد بیش از ۱۰ اندیشکده باقیمانده، در نخستین فرصت و در جلسه بعدی، دیدگاهها و پیشنهادهای خود را مطرح کنند.
فهرست اندیشکدهها و مجموعههای حاضر
اندیشکدههای ارائهدهنده در این جلسه شامل اندیشکده اقتصاد مقاومتی، مرکز تعالی کوثر، اندیشکده دینا، اندیشکده حکمرانی شریف، اندیشکده پویاشهر، خانه همافزایی انرژی و آب، اندیشکده گاما، اندیشکده تدبیر انرزی اتاق بازرگانی کرمان، اندیشکده نفت و انرژی دانشگاه امام صادق ع و اندیشکده حنان بودند.
علاوه بر مجموعههایی که در این جلسه ارائه داشتند، نمایندگان انجمن علمی خودروهای گازسوز، موسسه چشم توسعه مکران، اندیشکده بزرگمهر، اندیشکده ریل و پیشرفت، اندیشکده حکمرانی انرژی و منابع ایران، اندیشکده بهرهوری امیرکبیر، اندیشکده مطالعات زنجیره ارزش نفت و گاز، مرکز توسعه پایدار انرژی (پایا)، اندیشکده سیاستگذاری امیرکبیر، اندیشکده دوران نیز در این نشست حاضر و دارای طرح بودند.
اندیشکده توسعه صادرات ایران، اندیشکده پتروپال، اندیشکده رصد و اندیشکده نظام مسائل حکمرانی کشور نیز بدون ارائه طرح در نشست حضور داشتند.
برگزاری این جلسه، نخستین گام برای شکلگیری ارتباطی منظم میان سازمان بهینهسازی و مدیریت راهبردی انرژی و ظرفیتهای سیاستپژوهی کشور بود؛ ارتباطی که در ادامه میتواند از طرح دیدگاهها و پیشنهادها به تعریف مسائل مشترک، بررسی گزینههای سیاستی و طراحی همکاریهای مشخص میان سازمان و اندیشکدهها برسد.
