“از ف تا فرحزاد” فاوا در دولت چهاردهم
بسته سیاستی آزمایشگاه داده و حکمرانی پیرامون اولویت های وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات دولت چهاردهم
فیبر؛ راهی که باید رفت
در دولت های گذشته توسعه اینترنت نسل چهارم و مشتقات خانگی آن از جمله TD-LTE و فیبر نوری در دستورکار قرار گرفته است. به طورکلی برای بهبود کیفیت اینترنت و تحقق رویای دیرینه گذار به نسل پنجم در کشور، تداوم پروژه توسعه فیبر لازم و بایسته است، اما کماکان چالش های متنوعی پیش روی ادامه دهنده پروژه “ایران FTTx” خواهد بود که به برخی از آن ها اشاره می شود:
بخش تحویل
محدود بودن تیم های فنی و زمان بر و پر هزینه بودن این فرایند تحویل از جمله چالش های پیش روی تسریع اتصال کامل کاربران شامل خانوار و کسب و کار به شبکه فیبر است. به سختی می توان بدون شتاب دهی به لایه تحویل و تحریک تقاضا وعده ای برای افزایش محسوس در تعداد دریافت کنندگان نهایی و اتصال کامل به فیبر مطرح کرد.
تامین مالی
با درنظرگرفتن هدف گذاری پوشش 20 میلیون خانوار، پروژه توسعه فیبر نوری را می توان در زمره پروژه های کلان از حیث منابع مالی مورد نیاز در حوزه فاوا در نظر گرفت؛ لذا بایستی در جهت تامین منابع مالی و ظرفیت اجرایی برای اجرای این پروژه گام برداشت.
استفاده از تولید داخلی
بدون تردید استفاده از ظرفیت شرکت های داخلی، ظرفیتی ارزش آفرین و مقرون به صرفه در توسعه پروژه های کلان مقیاس و ملی محسوب می شود. اما این موضوع تا جایی صادق است که معادله هزینه فایده و زمان در مورد نمونه های خارجی در دسترس، حاکی از تفاوت اندک/ قابل اغماض با تولیدات داخلی باشد. در غیر این صورت، تصمیم سیاست گذار برای ترجیح دادن تولیدکننده داخلی بر نمونه خارجی می بایست به اندازه ای قانع کننده باشد که کندی عامدانه پیشرفت پروژه را توجیه کند.
فیلترینگ؛ محک اول دولت چهاردهم
ملاحظات کلیدی و سرنوشت ساز پیش روی دولت در زمینه فیلترینگ عبارت است از:
- نتایج هشداردهنده پیمایش های افکارسنجی: براساس آخرین پیمایش افکارسنجی در زمستان سال 1402، حدود هشتاد درصد کاربران از ابزارهای فیلترشکن استفاده می کنند و در این میان حداقل 200 هزار تومان هزینه می پردازند. در وضعیت کنونی استفاده از ابزارهای فیلتر گریز علاوه بر تحمیل هزینه مضاعف به کاربران داخلی، نه تنها سبب مشکلات مختلف فنی و فرهنگی و امنیتی شده بلکه هم زمان به تولید نارضایتی اجتماعی در سطح گسترده و کاهش سرمایه اجتماعی دولت دامن می زند.
- تغییرات سهم ترافیک داخلی/ بین المللی: منتقدان فیلترینگ، رشد ترافیک داخلی در این مدت به صورت میانگین 15 واحد درصد و عدم تغییر محسوب میزان کاربران شبکه های اجتماعی فیلتر شده اینستاگرام و تلگرام نسبت به شهریور 1401 را به عنوان چالش های این محدودیت ذکر می کنند.
- کارگروه فیلترینگ: نگاهی به کارنامه ۱۴ساله «کارگروه تعیین مصادیق محتوای مجرمانه» به عنوان عالی ترین نهاد تصمیم گیر درباره فیلترینگ، اشکالاتی نظیر نامحدودبودن حیطه اختیار این کمیته، صدور حکم بدون تشکیل دادگاه، در دسترس نبودن وب سایت internet.ir و فقدان راه ارتباطی شفاف، سبب اختلال جدی در فعالیت کسب و کارهای دیجیتال شده است.
- آسیب های تداوم قیمت گذاری دستوری: در سال های اخیر سرکوب قیمتی بسته های اینترنت اپراتورهای ثابت و سیار موجب شد ضمن ایجاد و تثبیت تصور هزینه ثابت برای دسترسی به اینترنت در میان مردم، این شرکت ها از عهده سرمایه گذاری های لازم برای بهبود زیر ساخت خود برنیامده و تدریجاً کیفیت اینترنت، کیفیت نگهداشت زیر ساخت و نهایتاً تجربه کاربران دچار آسیب جدی شود.
- مشکلات تجهیزات فیلترینگ: به نظر می رسد روش های مورد استفاده برای اعمال سیاست های مسدودسازی و خط مشی ترافیک پس از پاییز 1401 نه تنها در انجام همه ماموریت های محوله توفیق نیافته اند، بلکه برخی روش های بررسی پکت ها منجر به تحمیل بار اضافی بر شبکه و حتی بعضاً تضعیف ناخواسته کیفیت ارائه خدمت سرویس های بومی شده است.
- تعامل با شرکت های خارجی: تحریم های ظالمانه و یک جانبه بین المللی علیه جمهوری اسلامی ایران به ویژه در حوزه فناوری و اینترنت، امکان اتخاذ برخی از استراتژی های تعاملی مستقیم بر انطباق قانونی را محدود کرده است.
- تنگنای مالی شرکت ارتباطات زیرساخت: بررسی ها نشان می دهد در مصوبات و تصمیمات حاکمیتی در نیمه دوم سال 1401 به عدم استحصال حدوداً نیمی از درآمد شرکت زیرساخت از محل ترافیک بین الملل انجامیده است. این مسئله در کنار افزایش هزینه های ارزی و تورم داخلی و تصویب و اعمال تخفیفات و تسهیلات متنوع و هزینه بر در بخش ترافیک داخلی، بار مالی مضاعفی به تنها ارائه دهنده خدمات عمده فروشی پهنای باند در کشور وارد آورده است.
فی (قیمت اینترنت)؛ مسیر چسبناک، میراث گذشتگان
بحث پیرامون قیمت اینترنت بحث جدیدی نیست. تا کنون دولت ها با رویکرد قیمت گذاری دستوری سعی در کنترل هزینه کاربران داشته اند. با این حال همین مسئله دولت را در مظان اتهام تغییر قیمت ها قرار داده است. از طرفی دیگر نیز اپراتورها و مسئولین کاهش محسوس شاخص میانگین درآمد بر حسب مشترک در اپراتورهای ارتباطی را آسیب زننده توصیف می کنند. ضرورت افزایش سرانه هزینه های سرمایه ای بخش مخابرات چنین القا می کند که با افزایش منطقی قیمت اینترنت، می توان به تشویق و تحقق سرمایه گذاری اپراتورها در حوزه زیر ساخت و نجات آن ها از وضعیت فعلی امیدوار بود.
فان (بازی)؛ زبان تعامل با نسل جدید
بازی های رایانه ای پدیده ای چندبعدی است که بسیاری از چالش های آن بیرون از دایره اختیارات و تصمیمات وزارت ارتباطات قرار می گیرد. با این حال، محدودیت های داخلی و خارجی اعمال شده بر کیفیت اینترنت و مشکل دسترسی به سرورهای بین المللی و بازی های آنلاین، بر مخاطبان این حوزه تاثیر گذاشته است. در زمینه بهبود تجربه کاربران در بازی های آنلاین می توان چند مورد را از میان موارد و مسائل مختلف در چالش های اساسی و مطرح کرد:
- تلاش برای رفع تحریم ها با اولویت بازی های محبوب و گزینه های امکان پذیر
- اجماع سازی درون حاکمیتی برای بازگشایی گوگل پلی و پلتفرم توییچ
- ارائه اینترنت بهتر برای مصرف کنندگان حرفه ای
