معرفی محورهای دومین جایزه ملی سیاستگذاری

🔰 تبدیل شدن یک ایده به یک سیاست ، فرآیندی است که ماهیت «شبکه حل مسئله» را برای یک کشور ضروری می کند. اندیشکده ها به عنوان یکی از اجزای این شبکه، طیف گسترده و ترکیبات متنوعی را شامل می شوند؛ که برای افزایش دقت در فرآیندهای شناخت، ‌ارزیابی و رتبه بندی ، نیاز است که تنوع و تکثر آن ها مد نظر قرار گیرد. بنابراین دسته بندی ها و تقسیم بندی های متعدد از مناظر گوناگون، می تواند کمک شایانی به شناخت بهتر از زیست بوم اندیشه ورزی کشور کند.

💠 نحوه مواجهه اندیشکده ها با موضوعات و مسائلی که روی آن ها دست می‌گذارند سطوح متعددی دارد؛ که به طور کلی می‌توان این سطوح را در چهار دسته، تقسیم‌بندی کرد: «بینشی و اندیشه ای»، «استراتژیک و راهبردی»، «عملیاتی و اجرایی» و «تولید و توسعه محصول». در ادامه هریک از انواع این دسته بندی به اختصار تشریح شده است.

⛔️ باید توجه داشت که سـطح خروجی اندیشکده ها، یک طیف است و هیچگونه برتری یا اولویت ارزشی در این دسته بندی مد نظر نیست. بنابراین خروجی سطح چهارم به معنی پایینتر سطح خروجی نیست. واژه های اولین و آخرین، نوعی از ترتیب و انتظام نوشتاری را بازنمایی می کنند.

🧠 سطح بینشی و اندیشه ای

اندیشکده‌هایی که غالباً بر مسائل بینشی و اندیشه ای متمرکز هستند و به ندرت وارد عملیات اجرایی متناسب با مسائل روز می‌شوند، خروجی‌هایی در سطح «بینشی و مبنایی» تولید می کنند.
خروجی های این اندیشکده ها، معمولا جهت فکری و بینشی ایجاد می‌کند.  ایجاد اندیشه و بینش، گرچه فرآیندی پرزحمت، مهم و مبنایی محسوب می‌شود، معمولا مشتری نقد کمتری دارد و دستگاه ها و نهادهای تخصصی کمتر خود را نیازمند آن ها می دانند.
خروجی این اندیشکده ها، شامل بهره وری و بازدهی بلند مدت است و افرادی که در این حوزه وارد می‌شوند غالبا افراد ممحضی هستند که پس از سال ها فعالیت از اشراف و تسلط بر آن حوزه برخوردار می شوند و سپس به کارهای اندیشه ای و بینشی می پردازند.
خروجی‌های این اندیشکده‌ها به صورت سیاست‌های رایج در اسناد منعکس نمی‌شود، بلکه مسائل اعتقادی را تولید می کند که مبنای سیاست ها و جهت‌های کلان را تعیین و ساختارهای بنیادین را طراحی می‌کند. به طور مثال مجموعه ها و مراکزی که بر مباحثی همچون علوم انسانی  و اسلامی، الگوهای تمدن اسلامی، مباحث تمدنی و مباحث اعتقادی معطوف هستند، در این دسته قرار می‌گیرند.

♟ راهبردی و استراتژیک

جنس خروجی های این نوع اندیشکده ها، تولید راهبرد، سـیاست و معمولاً اسناد مکتوب است و کمتر دغدغه فعالیت های ترویجی دارند و تبعاً عمده وقت خود را صرف جلسات توجیهی با نهادهای مختلف می‌کنند.
مخاطبان آن ها معمولا مسئولان لایه نخست کشـور و عمدتاً ملی و فرادستگاهی و حداکثر مسئولان استانی (و در این حالت نیز رأس استان‌ها) را شامل می‌شود و کمتر به مخاطب عمومی نظر و تمرکز دارند. این مجموعه‌ها در حوزه اسـناد کلان، مثل سـند تحول آموزش و پرورش، سند چشم‌انداز، سیاست های کلان اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی فعالیت می‌کنند.

🔩  عملیاتی و اجرایی

اندیشکده‌های فعال در این سطح ، مجموعه هایی هستند که دغدغه طراحی و ارائه راهکارهای عملیاتی و اجرایی دارند و در خروجی های این اندیشکده ها تنوع بالایی مشاهده می شود. غالبا خروجی های این نوع اندیشکده ها به اجرا نزدیک تر و قابل ارزیابی دقیق و ملموس است.
تولید اسناد بخشی، نقد عملکرد، پی‌ریزی و طراحی برنامه های سالانه دستگاه ها، حل مسائل سازمانی، منطق های و تخصصی در حوزه فعالیت آن ها قرار می‌گیرد. همچنین با بُرش زمانی، جغرافیایی یا سازمانی، مسائل راهبردی را استخراج می‌کنند، روی بودجه سالانه کار می‌کنند، به صورت موقت مثلا یکی دوماهه اما عمیق و دقیق روی یک موضوع متمرکز می‌شوند، به صورت متمرکز روی یک موضوع مربوط به یک جغرافیای خاص فعالیت می‌کنند مثل مسئله محیط زیست خوزستان یا به مسائل وزارت نیرو در حوزه آب می پردازند.

📦 تولید و توسعه محصول

آخرین سطح از منظر خروجی، مجموعه هایی هستند که محصولات و خدمات نهایی تولید می‌کنند؛ یعنی کار اندیشه ورزانه ای را که تولید می شود، در قالب اسناد سیاستی، چه در لایه راهبردی و چه در لایه عملیاتی ارائه نمی کنند بلکه آن را به یک محصول و خدمت تبدیل می کنند.
این محصول یا خدمت نهایی ممکن است خدماتی به جامعه نخبگانی یا به دستگاه‌ها و نهادهای حکومتی باشد.
به طور مثال سیستم های ارزیابی و اعتبارسـنجی و امثال آن ها ارائه یا یکسری محصولات رسانه‌ای تولید کنند. معمولاً تیم های اجرایی آن ها قوی‌تر از هسته های اندیشه ورزشان است.