نبرد کوتاهمدت؛ فاقد بازدارندگی برای ایران
اگر جنگ حداقل یک ماه ادامه یابد، اقتصاد امریکا آسیب زیادی خواهد دید.
حسن حسنخانی، کارشناس مسائل اقتصادی به همت اندیشکده سبا
رابرت کاپلان اقتصاد جهانی را از جهت سرایت بحرانها و کاهش توانایی حل مسائل پیوستهتر و درهمتنیدهتر میداند. از نظر او جهان شبیه جمهوری وایمار بزرگ شده است؛ بیانضباط و متزلزل از جهت سیاسی و نظامی. بحرانی در عصر ارتباطات جهانی میشود و توانایی حل مسئله بهشدت کاهش مییابد.
تجاوز امریکاییها از این منظر جهانی است. نرخ LNG دو برابر شده و نفت ۳۰ درصد گران شده است. قیمت اقلام پتروشیمی مثل اوره که از تنگه هرمز تامین میشده است. نرخ برخی محصولات کشاورزی افزایش یافته است.
بهجز سنگاپور و بنگلادش، عمده کشورهای آسیایی غالبا واردات LNG آنها وابسته به قطر است. قطر سومین قطب تولید NLG پس از امریکا و استرالیا است؛ روسیه تولید NLG بالایی ندارد.
۲۰ درصد نفت جهانی قبل جنگ از تنگه هرمز عبور میکرد. ۸۵ میلیون بشکه تولید نفت جهانی روزانه بوده است. دو سالی است که عربستان سعودی نفت خود را از شرق به غرب در دریای سرخ بندر ینبع منتقل میکند. حداکثر روزانه ۱.۵ میلیون بشکه ظرفیت دارد و حداقل نیم میلیون. خط لوله حبشان–فجیره نیز توسط امارات جهت جایگزینی تنگه هرمز تاسیس شده بود ولی با اصابت فجیره توسط موشکهای ایرانی، ظاهرا آن خط لوله هم آسیب دیده است.
API معیار گوگرد نفت خام است. درجه آن برای ایران ۳۰ تا ۳۳ درصد است. نفت وست_ تگزاس ۳۹ تا ۴۰ درصد است و نفت ونزوئلا ۱۶ درصد است که سنگینترین است. بیشترین تقاضای نفت ایران کره جنوبی و ژاپن هستند و حتی به خاطر تحریمها از چین خرید ثانویه میکنند.
از سویی دیگر عمده پالایشگاههای جهان خصوصا در اروپا فاقد قابلیت تغییرات اساسی سختافزاری هستند. ترکیب نفت ایران با نفت سنگین ونزوئلا و نفت سبک امریکا نوعی چالش برای پالایشگاههای دنیا محسوب میشود.
هاب جزیره جرنگ سنگاپور بیش از ۵۳۰ میلیون، ARI آمستردام حدود ۵۰۰ میلیون ذخیره نفت اروپا را دارد و هاب ایالت اوکلاهاما بین ۳۰۰ تا ۵۰۰ میلیون ذخیره نفت دارد. البته بندر دالیان چین هم ذخیره نفت دارد.
بهمحض ایجاد بحران، ذخایر نفتی اروپا و امریکا و انباشت فیزیکی نفت در کشورهای عربی که نمیتوانند زیاد ذخیره کنند، زیاد میشود و آنها مجبور به خاموشکردن چرخه استخراج شده و بازکشت آن پالایشگاهها به چرخه حداقل ۱ ماه طول خواهد کشید. صادرات نفت عراق در همین ۸ روز جنگ به صفر رسیده است.
سه سناریو برای مدت زمان جنگ قابل تصور است:
۱)بیش از ۶ ماه؛
۲)ظرف یک ماه؛
۳)در روزهای اخیر خاتمه یا توقف شود.
در سناریوی سوم قیمت نفت ممکن است مجدد به کانال ۷۰ دلار برگردد. البته تاسیسات پالایشگاهی کشورهای خلیجفارس آسیب دیده است.
در سناریوی دوم اگر جنگ طی یک ماه متوقف شود، ذخایر نفت فیزیکی استفاده میشود ولی امریکا دخایر خود را از ونزوئلا و قرارداد سعودی و… تامین میکند. اگر قیمت بالای ۱۰۰ دلار هم برود بخشی از اقتصاد امریکا سود میکند ولی بخش زیانده تبعات اجتماعی و سیاسی زیادی دارند. شرکت خصوصی که شیلاویل را تولید میکنند زیر ۲۰ تا شرکت هستند سود میکنند ولی مردم امریکا بسیار آسیب میبینند. تحلیل آسیب ندیدن بهخاطر نفت شیل تحلیل سادهانگارانهای است. بنابراین اقتصاد امریکا اگر جنگ یک ماه ادامه یاید آسیب میبیند. هر ۱۰ دلار افزایش قیمت نفت قیمت بنزین را ۳۰ سنت زیاد میکند.
در سناریوی اول اگر جنگ طولانی شود قیمت نفت و فرآوردهها بسیار بالا میرود. هماکنون بورس لندن و نیویورک ریزش شدیدی را تجربه کرده است. درصورت جنگ بلندمدت مثلا ۶ ماهه و تصعید تنشها، تحلیل وضعیت پیچیدهتر خواهد شد.
