پایان محور ابراهیم: کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس و اسرائیل، چشم‌اندازهای متفاوتی برای خاورمیانه جدید دارند

بنیاد توسعه فردا به نقل از Foreign Affairs  (4 می 2026)

جنگ ایران به طور آشکار شکاف راهبردی میان کشورهای حاشیه خلیج فارس و اسرائیل را نمایان ساخته است. در حالی که واشنگتن و تل‌آویو فرض را بر این گذاشته بودند که کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس می‌توانند در معماری امنیتی مبتنی بر سلطه اسرائیل ادغام شوند، جنگ کنونی نشان داده که این کشورها اسرائیل را دست‌کم به اندازه ایران تهدید می‌دانند و به دنبال نظم امنیتی جایگزینی هستند.

پایان سه استراتژی امنیتی قدیمی

برای نزدیک به یک دهه، کشورهای حاشیه خلیج فارس امنیت خود را با سه روش تأمین می‌کردند: تلاش برای بی‌طرفی در رویارویی با ایران، روابط دفاعی عمیق با آمریکا و حفظ خط ارتباطی باز با تهران. اما جنگ ایران نشان داد که بی‌طرفی آن‌ها از نظر تهران قابل قبول نیست (حضور پایگاه‌های آمریکایی و خرید تسلیحات از آمریکا، آن‌ها را در معماری جنگی آمریکا و اسرائیل شریک می‌کند). اکنون کشورهای حاشیه خلیج فارس در حال تجدید نظر در هر سه استراتژی هستند.

سه دسته‌بندی جدید در میان کشورهای حاشیه خلیج فارس

با شدت گرفتن جنگ، کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس به سه گروه تقسیم شدند:

– عمان: رویکرد مبتنی بر خویشتن‌داری. علیرغم حملات ایران، مسقط به رهبر جدید ایران تبریک گفت و حملات همه طرف‌ها را محکوم کرد.

– امارات و بحرین: رویکرد قاطع. امارات ورود دارندگان پاسپورت ایرانی را ممنوع کرده، برای مشارکت در تأمین امنیت هرمز اعلام آمادگی کرده و قصد خود را برای تعمیق روابط با آمریکا و اسرائیل اعلام نموده است.

– کویت، قطر و عربستان: رویکردی میانی بین دو گروه دیگر.

چرا کشورهای حاشیه خلیج فارس از سلطه اسرائیل استقبال نمی‌کنند؟

– اسرائیل از سال ۲۰۲۳ بارها به همسایگان خود حمله کرده و سرزمین بیشتری در لبنان و سوریه اشغال نموده است.

– دیوان کیفری بین‌المللی حکم بازداشت رهبران اسرائیل را به دلیل جنایات جنگی در غزه صادر کرده است.

– بسیاری از شهروندان کشورهای حاشیه خلیج فارس، آرزوهای سلطه منطقه‌ای اسرائیل را ناسازگار با حاکمیت خود می‌دانند.

– حتی پیش از جنگ، وزیر خارجه عمان گفته بود: «اسرائیل – نه ایران – منبع اصلی ناامنی در منطقه است.»

راهبرد جدید: تنوع‌بخشی به شرکا و تقویت توان داخلی

کشورهای حاشیه خلیج فارس با ناامیدی از آمریکا (به دلیل روابط نزدیک با اسرائیل، ناتوانی در مهار ایران و سابقه ضعیف در حفاظت از آن‌ها) به دنبال تنوع‌بخشی به مشارکت‌های امنیتی خود هستند:– همکاری با ترکیه (سرمایه‌گذاری مشترک در تولید پهپاد)– توافق دفاعی متقابل عربستان و پاکستان– خرید جنگنده از ترکیه، سیستم‌های دفاع موشکی از کره جنوبی، پهپاد از اوکراین و موشک‌های ضدپهپاد از بریتانیا– تقویت صنایع دفاعی داخلی (مانند صنایع نظامی عربستان و گروه اج در امارات)– تشدید همکاری‌های دفاعی میان خود (به اشتراک گذاری داده‌های راداری، هماهنگی دفاع هوایی و تجمیع فناوری ضدپهپاد)

 جمع‌بندی

نویسنده نتیجه می‌گیرد که شکاف بین چشم‌انداز نتانیاهو از خاورمیانه جدید (سلطه اسرائیل) و آرزوهای کشورهای عربی بسیار زیاد است. کشورهای حاشیه خلیج فارس نظم امنیتی می‌خواهند که منافع آن‌ها را بر اساس شرایط خودشان در نظر بگیرد – نه به عنوان نتیجه فرعی جاه‌طلبی‌های اسرائیل یا ایران. محور ابراهیم (ائتلاف ضدایرانی) که آمریکا و اسرائیل آرزوی آن را داشتند، به پایان رسیده است و کشورهای عربی به دنبال مسیر مستقل خود هستند.